माझी वाहिनी – लेख ९

(हा लेख पहिल्यांदा ‘माझी वाहिनी’ या मराठी मासिकात प्रकाशित झाला होता)
पर्यटन म्हणजेच प्रवास. या प्रवासाचे उद्देश मात्र वेगवेगळे असतात. कोणी व्यापारासाठी, कोणी शिक्षणासाठी, कोणी संशोधनासाठी, कोणी खेळाचे सामने बघण्यासाठी, आपली कला सादर करण्यासाठी, किंवा लोकजागृती करण्यासाठी, तीर्थक्षेत्रे पाहण्यासाठी, दुसऱ्या देशांची संस्कृती जाणून घेण्यासाठी, किंवा निसर्ग सौंदर्य बघण्यासाठी, हवापालट व औषधोपचारासाठी पर्यटन करतात.
पूर्वी प्रवासाची साधने नव्हती. तेव्हां लोक पायी, घोड्यावरून, बोटीतून प्रवास करीत. त्यामुळे प्रवासाला खूप वेळ लागत असे. प्रवास तितकासा सुरक्षित नव्हता.प्रवासाला निघालेला माणूस सुरक्षित परतेल याची खात्री नव्हती. घरातील बाईमाणूस प्रवासाला निघाल्यास त्यांना कुणीतरी पोहोचविण्याची व घेवून येण्याची पद्धत होती.
पण हल्ली अशी स्थिती नाही. प्रवासाची साधने अनेक आहेत. माहितीचे भांडार खुले आहे. पर्यटन हा व्यवसाय म्हणून करणारे लोक जेवणखाण, औषधपाणी, मार्गदर्शक, आरक्षण अशा सर्व सुविधा  पुरवतात. अनेक प्रवासी सोबतीला असतात. त्यामुळे भीती वाटत नाही.आजकाल बारावी झालेली मुले परदेशातील कॉलेजमध्ये प्रवेश घेवून घरापासून दूर शिक्षणासाठी जातात. नोकरीला असलेल्या मुली कंपनीने परदेशांत काम करण्यासाठी पाठविले म्हणून एकट्याच परदेशी जाण्यास तयार होतात.आजकाल जेष्ठ नागरिकही सुखरूप प्रवास करू शकतात. वैवाहिक आयुष्याची सुरुवात सुद्धा हनीमूनला विदेशातल्या एखाद्या सुंदर ठिकाणी जाऊन करतात. परदेशातील कायदेकानू, तेथील धोके, शिष्टाचार, खाणेपिणे, वेगळे हवामान, त्या देशातल्या चलनाचे व्यवहार, त्या देशाची भाषा या सगळ्याशी तडजोड करीत प्रवासाचा आनंद घेतात.प्रवासांत काही अडचणी आल्या तरी त्याचा बाऊ न करतां त्यावर उपाय काढून पुन्हा प्रवास करतात.
म्हणजेच समाजाने प्रवासांत सुधारणा झाल्याबरोबर अडचणी दूर झाल्याबरोबर आतां प्रवास सुखकर होईल असे मानून प्रवास करण्यास सुरुवात केली. परंतु हीच गोष्ट शेअरमार्केटच्या बाबतीत घडत नाही असे दिसते. शेअरमार्केटमध्येही अनेक बदल झाले. पूर्वी शेअरमार्केटमधील व्यवहार पूर्ण होण्यासाठी तीन आठवडे लागत असत. शेअर सरटीफिकेट तुमच्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी फार मोठा प्रवास लागे. कारण ते कंपनीकडे पाठवावे लागत असे. हल्ली ही प्रक्रिया सोपी झाली आहे. चार दिवसांत व्यवहार पूर्ण होतो. पूर्वी दलालांकडून फसवणूक होत असे. या तक्रारीवर सरकारने उपाय योजले आहेत.व्यवहारांत पारदर्शकता, आली. व्यवहार सोपे झाले. घरांत बसून ऑनलाईन व्यवहार करता येवू लागले. उन्हातान्हांत जाण्याची जरुरी नाही त्यामुळे जेष्ठ नागरिकांच्या दृष्टीने हे वरदान ठरले. अगदी मरेपर्यंत कुणाचीही चाकरी न करतां पैसा मिळवता येवू लागला. मार्केटचे व्यवहार हिंदीमध्ये सांगणाऱ्या वाहिन्या दूरदर्शनवर चालू झाल्या.पण तरीही शेअरमार्केटकडे बघण्याचा लोकांचा दृष्टीकोन बदलला नाही.
शेअरमार्केट स्वताहून तुम्हाला कधी खड्ड्यांत घालत नाही. तुम्ही डोळे उघडे ठेवून चालत नाही म्हणून खड्ड्यांत जातां. फायदा आणी तोटा या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत.तोटा होऊ लागला तर दुकान बंद न करता लोक धंदा बदली करतात. परंतु शेअरमार्केट पडू लागले की घाबरून जाऊन अकौंट बंद करतात.प्रवासासाठी इंटरनेटवरून माहिती घेणारे लोक, प्रवासाचे आरक्षण इंटरनेटवरूनच करणारे लोक कंपनीची किंवा शेअरमार्केटविषयीची माहिती मात्र इंटरनेटवरून घेवू शकत नाहीत हे मला कळत नाही आणि पटत तर त्याहून नाही. भारतांत प्रत्येक प्रांताची भाषा वेगळी आहे , परदेशांत तर वेगळीच भाषा असते, तरीही भाषेचा अडथळा दूर सारून लोक प्रवास करतात.पण हेच लोक शेअरमार्केट्ची भाषा समजत नाही अशी तक्रार करतात.
प्रवासातही अडचणी येतातच की !कधी विमान रनवे वर घसरतं, कधी बस दरीत कोसळते,कधी रेल्वेस्टेशनवर बॉम्बस्फोट होतो, कधी ट्रेनला आग लागते, कधी लुटालूट होते, कधी गाडी बंद पडते, पण म्हणून लोकांचा प्रवास थांबला आहे कां? गाड्या, विमाने, बस भरभरून जात आहेत. टूरिझम हा व्यवसाय वाढीला लागला आहे.गेल्या वर्षी उत्तराखंडमध्ये आलेल्या पुरांत अनेक लोकांचा बळी गेला, अनेकांचे हाल झाले तरीही यावर्षी मार्ग बदलून चारधाम यात्रा तेव्हढ्याच उत्साहांत सुरु आहे. त्याचप्रमाणे लोकांनी शेअरमार्केटचाही  विचार करावा. आजोबांना शेअरमार्केटमध्ये नुकसान झाले म्हणून नातवांनी घाबरून जाण्याचे कारण नाही. परिस्थिती बदलत असते. सुधारणा होत असतात, नव्या संधी उपलब्ध होत असतात. आपण आपला दूषित दृष्टीकोन बदलायला हवा.शेअरमार्केट म्हणजे घरात बसून पैसे मिळवण्याचे फार सुंदर साधन उपलब्ध झाले आहे हे तुम्हाला समजून घेतलं पाहिजे.
आज तुम्ही माझ्याबरोबर कोणतीही तयारी न करता शेअरमार्केटमध्ये पर्यटनासाठी चला. नाही म्हणू नका. हा माझा आग्रह किंवा विनंती समजा. तुमच्या मैत्रीणींनाही घेवून या. चला निघूया तर मग .
शेअर मार्केटचे मंदीर म्हणजेच बी.एस.इ(Bombay stock exchange ) व एन.एस.इ. (national stock exchange ) च्या इमारती व तेथे होणारे आर्थिक व्यवहार. अगदी मंदिरांत वाजते तशीच घंटा वाजल्यानंतर शेअर मार्केट मधील व्यवहार सुरु होतात. मंदिरांत जसे पुजारी/ बडवे असतात, तसे येथे दलाल असतात. दलालांकडून फसगत होऊ नये म्हणून सरकारने बरेच उपाय योजले आहेत.
जसे आपण पर्यटनामध्ये वेगवेगळी स्थळे पाहतो, वेगवेगळ्या राज्यांत, देशांत जातो, तसेच शेअर मार्केटमध्ये अनेक सेक्टर आहेत. प्रत्येक सेक्टरमध्ये अनेक कंपन्या आहेत. काही सरकारी आहेत काही खाजगी आहेत, काही लहान आहेत काही मोठ्या आहेत. या कंपन्या म्हणजेच शेअरमार्केटमधील प्रेक्षणीय स्थळे होत.प्रत्येक सेक्टरमधल्या ठराविक शेअरकडे आपले लक्ष आपोआपच जाते. काही कंपन्या आंतरराष्ट्रीय पातळीवर व्यवहार करतात त्यावेळी परदेशात पर्यटन केल्यासारखे वाटते.ह्या कंपन्यातील गुंतवणूक फायदेशीर व सुरक्षित असते.
आता आपण प्रत्येक सेक्टरची सफर करून त्यातील कंपन्यांची म्हणजेच पर्यटनस्थळांची तोंडओळख करून घेवू.
गृहिणीना आणी अर्थव्यवस्थेला महत्वाचा सेक्टर म्हणजे OIL आणी GAS. यामध्ये सरकारी म्हणजेच O.N.G.C(OIL AND NATURAL GAS COMPANY), GAIL(GAS AUTHORITY OF INDIA ), OIL INDIA, आणी खाजगी कंपन्यांमध्ये RELIANCE INDIA LTD. आणी CAIRN INDIA  यांचा समावेश आहे.या कंपन्यांवर क्रूडतेलाचे दर, चलनविनिमयाचे दर बदलल्यास परिणाम होतो.या कंपन्यातील गुंतवणूक सुरक्षित समजली जाते व लाभांशही चांगला मिळतो.
अर्थव्यवस्थेचा कणा समजला जाणारा सेक्टर म्हणजेच BANKING आणी NON-BANKING FINANCIAL COMPANIES. काही बँका सार्वजनिक क्षेत्रातील तर काही खाजगी क्षेत्रातील आहेत. उदा. STATE BANK OF INDIA , BANK OF BARODA, या सार्वजनिक तर AXIS BANK, ICICI BANK, व HDFC या खाजगी क्षेत्रातील बँका आहेत.IDFC , LIC HOUSING, GIC HOUSING ही काही NBFCची उदाहरणे.रिझर्वबँकेच्या निर्णयांचा, उद्योगातील प्रगतीचा या सेक्टरवर परिणाम होतो.या सेक्टरमधील कंपन्यातील गुंतवणूकहि सुरक्षित आहे व लाभांशही चांगला मिळतो.
तिसरा सेक्टर म्हणजे I.T. ( INFORMATION TECHNOLOGY) . या सेक्टरमध्ये बहुतांश कंपन्या खाजगी क्षेत्रातील आहेत.उदा. इन्फोसिस, विप्रो, टी. सी.एस. या आंतरराष्ट्रीय पातळीवर काम करीत असल्याने जगांत होणारया घडामोडींचा तसेच विनिमयदरातील बदलाचा परिणाम यांच्या कारभारावर होतो.
चौथा सेक्टर म्हणजे AUTO & AUTO ANCILLARY यातील उदा. बजाज ऑटो, महिंद्र &महिंद्र, टाटा मोटर्स, हिरो मोटो कॉर्प, EICHER मोटर, मारुती. तसेच ANCILLARYमध्ये अम्टेक ऑटो,  भारत फोर्ज, क्लच ऑटो, MRF, अपोलो TYRES, CEAT या TYRE कंपन्या. देशात होणाऱ्या प्रगतीवर या कंपन्यांची प्रगती अवलंबून असते.
अजून एक महत्वाचा म्हणजे टेलिकॉम सेक्टर : IDEA, BHARATI  AIRTEL , RELIANCE C COMMUNICATION, MTNL  या  कंपन्यांची प्रगती SUBSCRIBERS च्या संख्येवर अवलंबून असते
एक अजून सांगायचा तर फार्मा सेक्टर : ग्लेनमार्क फार्मा, लुपिन, रेड्डी’s , ऑरोबिंदो, सन फार्मा, अजंता फार्मा, सिपला, बायोकान रेमेडीस. यामधील काही कंपन्या परदेशांत बर्याच अंशी निर्यातीवर अवलंबून असतात. प्रत्येक देशातील कायदेकानूनचा या कंपन्यांच्या कारभारावर परिणाम होतो.
तसे अजून बरेच सेक्टर आहे, त्यापैकी काही मी पुढे दिलेत

  • टेक्सटाईल्स सेक्टर : रेमंड, अरविंद, वर्धमान, बॉम्बे डाईंग, आलोक इंडस्ट्री, केवळ कीरण क्लोदिंग, पेज इंडस्ट्री.
  • Healthcare सेक्टर :अपोलो हॉस्पिटल, wockhardt, इंद्रप्रस्थ मेडीकल, FORTIS HEALTHCARE, Cadila healthcare
  • सिमेंट : ACC , श्री सिमेंट , ULTRATECH सिमेंट , गुजरात अंबुजा, JK लक्ष्मी सिमेंट
  • हॉटेलस : हॉटेल लीला, इंडिअन हॉटेल , एशिअन हॉटेल्स, महिंद्र होलीडेज, ITDC
  • पेंट व वार्निशेस : एशिअन पेंट्स, बर्जर पेंट्स, शालीमार, कन्साई नेरोलक, AKZO नोबल
  • प्लांटेशन : बॉम्बे बर्मा, MCLEOD RUSSEL, टाटा कॉफी, INDAG RUBBER, टाटा ग्लोबल बिव्हरेजेस
  • शिपिंग आणी पोर्ट : अडाणी पोर्ट, ABG शिपयार्ड, GOL ऑफशोअर, कॉनकॉर, मरकेटर लाईन,
  • खते आणी रसायने : RCF, FACT, टाटा केमिकल्स, GNFC, GSFC, झुआरी अग्रो
  • मीडिया : EROS, INOX, झी, PVR जागरण प्रकाशन, HT मेडिया, ENIL
  • CONSTRCTION आणि HEAVY इंजिनिरिंग : लार्सेन अंड टुब्रो, DLF, गोदरेज, प्रतिभा
  • इलेक्ट्रिकल साधनसामुग्री : ABB, ALSTOM इंडिया, HAVELLS इंडिया , सिमेन्स, BHEL
  • नोन–इलेक्ट्रिकल: BEML, ESAB, BEL, GRINDWELL नॉर्टन
  • FMCG सेक्टर:  ब्रिटानिया,कोलगेट , इमामी , बजाज कॉर्प, ITC
  • मेटल्स आणि मिनरल्स : कोल इंडिया, मोईल, सेसा स्टरलाइट एसडी अल्युमिनियम,हिंदुस्थान झिंक, हिंद कॉपर
  • अल्कोहोलिक बेवरेजेस, सिगारेट्स : युनायटेड स्पिरीटस, IFB एग्रो, ग्लोबस स्पिरीटस

जवळजवळ ६००० कंपन्या शेअरमार्केटमध्ये कार्यरत आहेत. शेअरमार्केटचा प्रवास अतिशय रोमांचक, उत्साहवर्धक, नवे नवे ज्ञान देणारा, नवीन अनुभव देणारा आहे.जसं आपण वेळ आणी पैसा मर्यादित असेल तर सर्व स्थळे पाहू शकत नाही तसेच शेअरमार्केटच्या बाबतीतही आहे. शेअरमार्केटच्या प्रवासांत अनेक घटनांची आणी त्याच्यावर मार्केटमध्ये होणाऱ्या प्रतिक्रियांची रेलचेल असते. मार्केट जुन्या गोष्टी दळत बसत नाही. प्रत्येक नवीन गोष्ट, नवा कायदा,नवीन निर्णय चटकन स्वीकारते . नव्या शेअरचे लिस्टिंग झाले तर त्याला सामावून घेते. समानतेची वागणूक देते. स्वागत करते. त्यामुळे शेअरमार्केटमध्ये प्रवास करताना माणूस रमतो. भूतकाळाच्या त्रासदायक आठवणी विसरतो. भविष्याचा विचार करताना वर्तमानकाळामध्ये त्या दिशेने पावले टाकावयास शिकतो. त्यामुळेच ‘केल्याने देशाटन पंडीत मैत्री सभेत संचार शास्त्रग्रंथ विलोकन मनुजा चातुर्य येतसे फार’ यातील प्रत्येक विचार शेअरमार्केटच्या बाबतीत सार्थ ठरतो !!

4 thoughts on “माझी वाहिनी – लेख ९

  1. Pingback: माझी वाहिनी – लेख ८ – आस्वाद मार्केटचा | Stock Market आणि मी

  2. Pingback: माझी वाहिनी – लेख १० | Stock Market आणि मी

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.