भाग ५७ – कॉर्पोरेट एक्शन – स्प्लिट

arrows-150752_1280नुकतीच घडलेली घटना आहे ही ! माझ्याकडे गाण्याच्या क्लासला येणारे एक गृहस्थ पासपोर्ट काढायला गेले म्हणून क्लासला आले नाहीत. दुसरे दिवशी क्लासला आल्यावर मला म्हणाले
“ मी पासपोर्ट काढणार, व्हिसा काढणार आणी जग पाहून येणार अशा विचारांत आहे.
“ काय हो ‘LOTTERY’ लागली की काय? “
“LOTTERY च म्हणावी लागेल MADAM मी १००० शेअर्स ‘सत्यम’ चे घेतले होते Rs १४ च्या भावाने. सरकारने ‘सत्यम’ या कंपनीचे ‘टेकमहिन्द्र’ मध्ये मर्जर केले. त्यामुळे ‘टेक महिंद्रा’ या कंपनीचे ११० शेअर्स ‘सत्यम’ या कंपनीच्या शेअर्स ऐवजी मिळाले. टेक महिंद्राने १:१ स्प्लिट आणी १:१ बोनस शेअर जाहीर केल्यामुळे एका शेअरचे चार शेअर्स होणार. म्हणजे माझ्याकडील ११० शेअर्सचे ४४० शेअर्स होणार. आता टेक महिंद्रचा भाव Rs २९०० आहे. म्हणजे Rs १०००००० तरी नक्की मिळणार, म्हणजे निदान युरोप अमेरिका तरी बघतां येईल.”
त्यांची समजूत अशी होती की एका शेअरचे चार शेअर मिळतात पण प्रती शेअर भाव मात्र तोच राहतो. त्यांना याच भ्रमांत राहू द्यावे की त्यांचा भ्रम दूर करावा. भ्रम दूर करायचा ठरवल्यास त्यांचे परदेशगमनाचे स्वप्न भंगून ते दुःखी होणार. त्यांना दुःखी करून मला तरी काय आनंद मिळणार. रेकॉर्ड डेटला त्यांना समजेलच म्हणून मी गप्प राहिले.
पुढच्या क्लासला ते तणतणतच आले.
“ काय हो MADAM, शेअरमार्केट म्हणजे फसवणूक हे खरं वाटायची पाळी आली MADAM मी साफ धुतला गेलो. टेक महिंद्राचा भाव आज Rs.७०० च्या आसपास आहे. माझे केवढे नुकसान झाले. मला काही सुचेनासे झालंय. आता काय करू? कोणाकडे तक्रार करू? पैसे कसे वसूल होतील? “
‘अहो शेअर्स स्प्लिट, बोनस शेअर्स हे सर्व कॉर्पोरेट एक्शनचे भाग आहेत. एका शेअरचे चार शेअर झाल्यानंतर किमतही त्याच प्रमाणांत कमी होणार. हे सर्व नियमाप्रमाणेच झाले आहे यांत तूमची काही एक फसवणूक झालेली नाही तुम्ही शांत व्हा पाणी प्या. नेहेमीप्रमाणे क्लास होऊ द्या ,मग मी तुम्हाला स्प्लिटविषयी माहिती सांगेन.”
स्प्लिट हा सुद्धा कॉर्पोरेट एक्शनचाच एक भाग आहे. शेअरची किमत खूप वाढल्यामुळे लोकांना तो शेअर खरेदी करणे परवडत नाही. अशा वेळी कंपनी शेअर स्प्लिट जाहीर करते. कंपनीचे बोर्ड ऑफ डायरेक्टर्स स्प्लिटचा रेशियो ठरवतात आणी मंजूर करतात. त्यानंतर कंपनीच्या शेअरहोल्डर्सची मंजुरी घेतली जाते. शेअर स्प्लिट जाहीर झाल्यापासून स्प्लिट शेअर्स ‘DEMAT’ अकौंटवर जमा होण्यास ३ ते ६ महिन्यापर्यंतचा कालावधी लागतो.
समजा, कंपनीने ५:१ या प्रमाणांत स्प्लिट जाहीर केले तर ज्याच्याजवळ कंपनीचा १ शेअर असेल त्याला ५ शेअर मिळतात. जर शेअरची दर्शनी किंमत Rs १० असेल तर ती सुद्धा स्प्लिट झाल्यावर Rs २ होते. जर स्प्लिट शेअरच्या रेकॉर्ड डेटला शेअर्सची मार्केटमधील किंमत .Rs ५०० प्रतीशेअर असेल तर ती स्प्लिटनंतर ती Rs १०० होते. यामुळे कंपनीच्या निव्वळ मालमत्तेवर किंवा कंपनीच्या ‘मार्केट कॅपिटलायझेशन’ वर परिणाम होत नाही. पण शेअर्सची संख्या वाढल्यामुळे EPS (EARNING PER SHARE) त्या प्रमाणात कमी होते. शेअर्सची संख्या वाढल्यामुळे प्रती शेअर लाभांशही त्याप्रमाणांत कमी मिळतो.
माझी मजा सांगते बरं ! अहो मला हे प्रथम काही समजत नव्हते. काही काही कंपन्या इन्व्हेस्टर फ्रेंडली असतात. त्या त्यांना होणाऱ्या फायद्याचा बऱ्यापैकी भाग शेअरहोल्डर्सना लाभांशाच्या स्वरूपांत वाटून टाकतात. एवढेच नव्हे तर वर्षातून वेळोवेळी अंतरीम लाभांशही देतात. एका वर्षी GSKफार्मा, Rs ६२.५०, बजाज ऑटो Rs ५० तर BPCLने Rs २२.५० लाभांश जाहीर केला आहे. जर स्प्लिट झाले तर एका शेअरचे ५ शेअर होण्याच्याआधी प्रती शेअर Rs२० लाभांश(शेअर्स स्प्लिट जाहीर होण्याच्या आधी) जाहीर झाला तर मला तो २० x ५ म्हणजे Rs१०० मिळणार असे वाटले. माझा हिरमोड झाला.. माझा पडलेला चेहेरा पाहून यजमानांनी विचारले
“ कां गं काय झालं तुला? तुझा चेहेरा असा कां ? आज मार्केट पडलं कां ?”
तेव्हा मी त्यांना सांगितले
“ मी जेव्हा पासबुकांत एन्ट्री पहिली तेव्हा त्यांत लाभांश Rs २००० च दाखविला आहे. प्रत्येक शेअरला Rs २० याप्रमाणे ५०० शेअर्सला Rs१०००० मिळायला हवा होतां नं !”
“अगं अशामुळे बाकी काही नाही तरी कंपनीचे दिवाळे मात्र नक्की वाजेल. अगं शेअरची किमत ५ ने भागून आल्यावर लाभांशही त्याच प्रमाणांत मिळणार. एकूण हिशोब सारखाच “ इति माझे यजमान
स्प्लिट झाल्यावर शेअर्सची किंमत त्या प्रमाणांत कमी होते. त्यामुळे तो शेअर सर्वांना परवडतो. त्या शेअर्सची मागणी वाढते. त्या शेअरमध्ये लिक्विडीटी वाढते. लोकांचा त्या शेअर्मधला रस वाढतो आणी हळूहळू शेअर्सची किंमतही वाढते म्हणजेच अप्रत्यक्षरीत्या गुंतवणूकदारांचा आणी कंपनीचा फायदा होतो.
समजा ‘नेस्ले’ सारखा शेअर आहे आणि आज त्याची मार्केटमध्ये किमत Rs ६३०० आहे. ह्या शेअर्सचे समजा १०:१ या प्रमाणांत स्प्लिट झाले तर एका शेअरची किमत Rs 630 होईल.समजा माझ्याकडे आता १ शेअर आहे त्याचे १० शेअर्स होतील. जर मला Rs ५००० ची गरज असेल तर मी ८ शेअर विकून गरज भागवेन आणी माझ्याजवळ २ शेअर शिल्लक राहतील. जर स्प्लिट झाले नसते तर Rs ५००० ची गरज असली तरी पूर्ण एक शेअर विकावा लागला असता. ( अजूनतरी शेअरमार्केटमध्ये अर्धा किंवा एकचतुर्थांश शेअर विकणे सुरु झाले नाही.) म्हणजे समजा माझ्या मालकीचा एक हॉल आहे बांधकामाचा खर्च वाढू नये म्हणून खोल्या पाडल्या नाहीत तर गरज असेल तेव्हा पूर्ण हॉल विकावा लागतो. जर चार खोल्या पाडल्या तर खोल्या भाड्याने देता येतात किंवा एखादी खोली विकून गरज भागवता येते. या दृष्टीकोनातून बघितल्यास स्प्लिट फायदेशीर ठरते.
कधी कधी कंपन्या ‘रिवर्स स्प्लिट’ जाहीर करतात. शेअरचा भाव खूप कमी झाला असेल तर तो ‘पेनी stock’ म्हणून गणला जातो. मार्केट मंदीत असताना शेअरची किंमत फारच कमी झाली तर तो शेअर डीलिस्ट होण्याची भीती असते. काही लोक शेअरच्या किमतीवरून शेअरची गुणवत्ता ठरवणारे असतात. हे सर्व टाळण्यासाठी कंपन्या ‘रिवर्स स्प्लिट जाहीर करतात. त्यामुळे शेअरची संख्या कमी होते आणी छोट्या शेअरहोल्डर्सची संख्या कमी होते. जर ‘रिवर्स स्प्लिट’ १:१० या प्रमाणांत जाहीर झाले तर ज्यांच्याजवळ १० शेअर्स असतील त्यांना १ शेअर मिळतो. शेअरची किंमतही (दर्शनी तसेच मार्केट) त्या प्रमाणांत वाढते. जर तुमच्या कडे १५ शेअर्स असतील तर उरलेल्या ५ शेअर्सचे पैसे तुमच्या खात्याला जमा केले जातात.
स्प्लिट झालेले शेअर्स खात्याला जमा झाले कां ते पहावे, त्यांत ट्रेडिंग सुरु झाले आहे कां हे विचारूनच विकावेत.
“स्प्लिट किंवा रिवर्स स्प्लिट ह्या दोन्ही कॉर्पोरेट एक्शन MANDATORY आहेत. जर तुम्हाला यांचा परिणाम नको असेल तर तुमच्याजवळ असलेले शेअर्स एक्स डेटच्या आधी विकून टाकणे हा एकच पर्याय उरतो.आणी तो फायदेशीरही होतो
माझ्या विद्यार्थ्याप्रमाणे तुमचेही गैरसमज हा ब्लोग वाचून दूर व्हावेत अशी अपेक्षा आहे. फसवणूक झाली फसवणूक झाली असा आरडाओरडा करण्यापेक्षा नीट माहिती करून घ्यावी आणी त्यानंतर मात्र फसवणूक झाली असेल तर कंपनीकडेकडे तक्रार करावी.
मागील भाग वाचण्या साठी इथे क्लिक करा 

3 thoughts on “भाग ५७ – कॉर्पोरेट एक्शन – स्प्लिट

  1. Pingback: भाग ५८ – कॉर्पोरेट एक्शन भाग ३ ‘BUY BACK’ | Stock Market आणि मी

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.