भाग 61 – P notes म्हणजे नक्की काय?

आधीचा भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा

Image source - Wikipedia

Image source – Wikipedia


गेल्या एका समालोचनात मी ‘P नोट्स’ या शब्दाचा उल्लेख केला P नोट्स म्हणजेच पार्टीसिपेटरी नोट्स.P नोट्सलाच ‘OFFSHORE DERIVATIVE INSTRUMENT’ असे म्हणतात.हे instrument देशातल्या देशांत वापरले जात नाही.P नोट्स CONTRACT नोट सारख्याच असतात. या P नोट्स ENDORSEMENT आणी DELIVERYने TRANSFER करता येतात. FII (FOREIGN INSTITUTIONAL INVESTORS) जी गुंतवणूक करतात त्यापैकी ६०% गुंतवणूक P नोट्सच्या माध्यमातून होते.
 
 
सेबीने परदेशी गुंतवणूकदारांना भारतीय शेअरमार्केटमध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी १९९२ च्या करारानुसार परवानगी दिली आहे. पण त्यासाठी रजिस्ट्रेशन करावे लागते.काही विदेशी गुंतवणूकदारांना रजिस्ट्रेशन करायचे नसते. पण त्याच्याकडे असलेला पैसा गुंतवण्यासाठी ते मार्ग शोधत असतात.काही देशांतील करविषयक धोरणांचा फायदा घेण्यासाठी P नोट्सचा वापर करतात. भारतासारख्या विकसनशील देशाला विकास योजना पूर्ण करण्यासाठी पैशाची जरुरी असते. विकसित देशापेक्षा विकसनशील देशामधून अधिक चांगले उत्पन्न मिळू शकते. इंडियाबेस्ड ब्रोकरेजीस आणी FPI(FOREIGN PORTFOLIO INVESTORS) हे सेबीकडे रजिस्टर केलेले असतात. ते विदेशी गुंतवणूकदारांसाठी इंडियाबेस्ड सिक्युरिटीजची खरेदी विक्री करतात. आणी परदेशी गुंतवणूकदाराना P नोट्स इशू करतात आणी होणारा कॅपिटल गेन्स आणी लाभांश त्या गुंतवणूकदाराना ट्रान्स्फर करतात. म्हणजेच रजिस्ट्रेशन न करता परदेशी गुंतवणूकदारांना P नोट्स द्वारे भारतीय शेअर मार्केट मध्ये गुंतवणूक करता येते.
भारतीय नागरिकांना खाते उघडताना KYC (KNOW YOUR CUSTOMER) फॉर्म भरावा लागतो. PAN कार्ड, अड्रेस प्रूफ, ओळखीचा प्रूफ द्यावा लागतो.अशी कोणतीही सक्ती P नोट गुंतवणूकदारांवर नाही. त्यामुळे अशा गुंतवणूकदारांची कोणतीही माहिती मिळणे कठीण जाते. ठराविक सिक्युरिटीजचे BENEFICIAL मालक कोण हे समजत नाही.अशा गुंतवणूकदारांनी शेअर मार्केटमधून पैसा काढून घेतला की मार्केट VOLATILE होते.
FOREIGN HNI (HIGH NET WORTH INDIVIDUALS), HEDGE फंड्स आणी इतर विदेशी गुंतवणूकदार P नोट्सचा वापर करून भारतीय शेअरमार्केटमध्ये सोप्या रीतीने सहजपणे गुंतववणूक करू शकतात. DIRECT रजिस्ट्रेशन करण्यासाठी लागणारा वेळ आणी पैसा वाचतो. त्यामुळेच P नोट्स हे instrument त्यांच्यामध्ये लोकप्रिय आहे.
P नोट्सची पद्धत डीस्क्रीमिनेटरी आहे असे गुंतवणूकदाराना वाटते. कारण भारतीय गुंतवणूकदारांना सर्व नियम पाळावे लागतात पण विदेशी गुंतवणूकदारांना मात्र कोणत्याही अटी किंवा नियम न पाळता पैसा कमवता येतो. त्यामुळे परदेशी नागरिकांना भारतीय ENTITIES ACQUIRE करता येतात किंवा त्यावर स्वतःचे कंट्रोल प्रस्थापित करता येते. यामुळे कंपनीच्या निर्णयांवर ते परिणाम करू शकतात. NBFC(NON BANKING FINANCIAL COMPANY) च्या माध्यमातून अनलिस्टेड कंपन्यातही गुंतवणूक करता येते. .
P नोट्सच्या द्वारे बराच बेहिशोबी पैसा देशांत येण्याची शक्यता असते.त्यामुळे सरकार याविषयी अतिशय दक्ष आहे. हल्ली स्वित्झर्लंड सारखे देशही KYC नॉर्म्स कडक करत आहेत.या विदेशी नागरिकांच्या उत्पन्नाचे स्त्रोत विचारायचे नाहीत पण त्या व्यक्तीबद्दल माहिती मिळाली पाहिजे या साठी प्रयत्नांत असते.
सुप्रीम कोर्टाने नियुक्त केलेल्या स्पेशल इन्व्हेस्टीगेशन टीमने P नोट्सवर काही बंधने असणे जरुरीचे आहे अशी शिफारस केली होती. त्यानुसार सेबीने P नोट्स ( OFFSHORE DERIVATIVE INSTRUMENT) वरील बंधने वाढविली. आता P नोट होल्डरला P नोट दुसऱ्या परदेशी गुंतवणूकदारांना ट्रान्स्फर करण्यासाठी किंवा इशू करण्यासाठी ज्या इशूअरने प्रथम ती P नोट इशू केली असेल त्याची आधी परवानगी घ्यावी लागेल. आणी P नोट्स फक्त PRE APPROVED लिस्टमधील गुंतवणूकदारांच्या नावे ट्रान्स्फर करता येईल. सेबीने सर्व P नोट इशू करणाऱ्या कंपन्यांना त्यांनी इशू केलेल्या P नोट्सच्या महिन्याभरातील ट्रान्स्फरची माहिती सेबीला रिपोर्ट करायला सांगितले आहे. P नोट इशुअरने प्रत्येक BENEFICIARY OWNER साठी भारतातील नियमाप्रमाणे KYC नॉर्म्सचे पालन केले पाहिजे. P नोट्स इशूअरला P नोट्ससाठी SUSPICIOUS TRANSACTION रिपोर्ट FIU( FINANCIAL INTELLIGENCE UNIT) कडे फाईल करायला सांगितले. तसेच P नोट्स इशुला भारतीय ANTI MONEY LAUNDERING कायद्याच्या प्रोविजन लागू होतील. आणी प्रत्येक वर्षी KYC रिपोर्ट अपडेट करायला सांगितले. याचा परिणाम FII ज्या कंपन्यांमध्ये आहे त्या कंपन्यांच्या शेअर्स वर होईल.उदा :- इंडसइंड बँक, ग्रासिम
P नोट्सवर सेबी बंधने आणणार असे समजताच मार्केटमध्ये घबराट निर्माण होते आणी मार्केट कोसळते. विदेशी गुंतवणूकदार आपली गुंतवणूक काढून घेतात. या कारणाने १७ ऑक्टोबर २००७ रोजी शेअरमार्केट १७४४ पाईंट कोसळले होते. १ तास ट्रेडिंग थांबवावे लागले होते.ही परदेशी गुंतवणूकदारांच्या दृष्टीने स्वर्गाची वाट असली तरी भारताच्या दृष्टीने अतिशय असुरक्षित आहे. धरलं तर चावतंय सोडलं तर पळतंय अशी अवस्था सरकारची सुद्धा होते.
गुंतवणूकदारांनी गुंतवणूक करताना त्या कंपनीमध्ये FII ची गुंतवणूक आहे कां आणी असल्यास किती आहे या कडे लक्ष द्यावे आणी P नोट्सच्या बाबतीत काही बातमी येणार असल्यास सावध राहावे.

5 thoughts on “भाग 61 – P notes म्हणजे नक्की काय?

  1. Pingback: भाग 62 – शेअर मार्केट आणि ब्रेक्झीट | Stock Market आणि मी

  2. Nishant Jachak Post author

    Madam tumchyamule mala share market samajla ahe.me tumcha abhari ahe. Madam commodity , SIP, mutual funds, F&O baddal mahiti milali tar khup madar hoil..

    Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.