Tag Archives: Bombay Stock Exchange

शाबासकी की शासन! – आठवड्याचे समालोचन – ३ ऑक्टोबर ते ७ ऑक्टोबर २०१६

मागील आठवड्याचे समालोचन वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा
MKTandMe Logoनवाकोरा आठवडा, नव्या कोऱ्या ऑक्टोबरच्या सिरीजची सुरुवात,नव्या RBI गव्हर्नरची पहिलीवहिली MPC च्या सल्ल्यासकट आलेली मॉनेटरी पॉलिसी या सर्वांची उत्सुकता यामुळे ट्रेडर्सनी नव्या पोझिशन घेतल्या. मार्केट सावरले. सोमवार ३ ऑक्टोबर रोजी सेन्सेक्स ४०० पाईंट वाढले. ‘हम फिरसे हो गये तयार’अशी जणू घोषणा केली. मंगळवारी नव्या गव्हर्नरची पहिली पॉलिसी जाहीर झाली. बुधवार गुरुवार पुट कॉल रेशियो मध्ये फरक पडला नाही. पुट कॉल रेशियो .९७ वरच राहिला. रिझल्ट सिझनशिवाय कोणताही धोका नाही. त्यामुळे पोझिशन हेज करत आहेत असे जाणवले.यावेळी IT सेक्टरकडून चांगले निकाल येतील अशी अपेक्षा नाही. त्यामुळे IT क्षेत्रातील कंपन्यांचे शेअर्स पडत आहेत.
आंतरराष्ट्रीय घडामोडी

  • विविध देशातील बँकिंग संस्था संकटांत आहेत. इटालियन बँकिंगची स्थिती असमाधानकारक आहे. डॉईश बँक USAच्या DEPT ऑफ जस्टीसने ठोठावलेल्या दंडामुळे अडचणीत आहे. ब्रेक्झीटच्या संभाव्य परिणामांमुळे ECB सध्यातरी क्वांटीटेटीव इझिंग मधून हात झटकू शकत नाही. USA ची अर्थव्यवस्था सुधारत आहे. त्यामुळे USA डिसेंबर २०१६ मध्ये फेड रेट वाढवू शकेल.
  • आंतरराष्ट्रीय मार्केटमध्ये उत्पादन गोठवीण्याचा निर्णय झाल्यामुळे क्रूडचे भाव वाढण्यास सुरुवात झाली.
  • IMF ने भारताच्या प्रगतीचे लक्ष्य ७.६% केले.

सरकारी अन्नौंसमेंट

  • सरकार लवकरच ड्रग पॉलिसी आणण्याच्या विचारांत आहे. काही औषधे प्राईस कंट्रोल मधून बाहेर आणण्याच्या विचारांत आहे. काही औषधाच्या उत्पादनाविषयीचे नियम ढिले करणार आहे. चीनमधून आयात होणाऱ्या औषधांपासून होणार्या स्पर्धेपासून सुटका करण्यासाठी प्रयत्न केला जाईल.
  • सरकार लवकरच ‘सोलार’ पॉलिसी जाहीर करण्याच्या विचारांत आहे.
  • अल्युमिनियमवरची इम्पोर्ट प्राईस वाढण्याची शक्यता आहे. कारखानदारांना आणी व्यापाऱ्यांना चीन बरोबर स्पर्धा करावी लागत आहे. हे सरकारच्या लक्षांत आले आहे.
  • सरकारने ६६ स्टील प्रोडक्ट्सची MIP दोन महिन्यांसाठी वाढवली होती. त्याची मुदत मंगळवारी संपत होती. सरकारने ही मुदत आता वाढवली जाणार नाही असे जाहीर केले होते. तरीही सरकारने ही मुदत दोन महिन्यांसाठी ४ डिसेंबर २०१६ पर्यंत वाढवली.
  • वित्त मंत्रालयाने पब्लिक DEBT MANAGEMENT सेल स्थापन केली. वर्षभरांत त्याचे अपग्रेडेशन करून PDMA स्थापन केले जाईल. ही सेल पब्लीक DEBT MANAGEMENT करेल. यामुळे RBI च्या जबाबदाऱ्या कमी होऊन RBI ला महागाई रोखण्यावर जास्त लक्ष केंद्रित करता येईल.
  • सरकारने CNG आणी PNG या दोन्हीच्या किंमतीत कपात केली.
  • अडाणी पोर्ट मधील FII लिमिट ४०% वरून ४९% केली.
  • MCX मधील FII लिमिट २४% वरून ३४% केली.
  • सरकारचा सगळ्यांत मोठा स्पेक्ट्रम लिलाव पार पडला यातून सरकारला Rs ६५.८ हजार कोटी मिळाले. वोडाफोन आणी भारती एअरटेल या कंपन्यांनी सगळ्यांत जास्त 4G साठी लागणारे स्पेक्ट्रम खरेदी केले. आश्चर्य म्हणजे 700 MHZ BAND साठी एकाही कंपनीने मागणी केली नाही

RBI सेबी आणी इतर प्रशासनिक संस्था

  • RBIने आपली वित्तीय पॉलिसी ४ ऑक्टोबर २०१६ रोजी जाहीर केली. RBI ने रेपो रेटमध्ये ०.२५ ची कपात केली. रेपो रेट ६.५०% वरून ६.२५% केला. रिव्हर्स रेपो रेट ५.७५ केला. CRR मध्ये बदल केला नाही. महागाईचे लक्ष्य Jan ते मार्च २०१७ या तिमाहीसाठी ५.३% केले. तसेच RBI ने NPA लोनविषयीची पॉलिसी सौम्य करण्याची शक्यता वर्तवली.
  • येस बँकेने QIPच्या नियमांचे उल्लंघन केले असे सेबीचे म्हणणे आहे. त्यामुलळे शेअरहोल्डरचे नुकसान झाले आणी मार्केट डिस्टर्ब झाले. म्हणून सेबी येस बँकेला फाईन लावण्याची शक्यता आहे. म्हणून येस बँकेचा शेअर पडतो आहे.
  • कोर्टाने जागरण प्रकाशनला त्यांचा रेडीओ बिझिनेस डीमर्ज करण्यासाठी परवानगी दिली.
  • १४ नोव्हेंबरपासून MSCI (MORGAN STANLEY CAPITAL IBTERNATIONAL) निर्देशांकांत नोठे बदल होण्याची शक्यता आहे. ब्रिटानिया, IOC, HPCL, PIDILITE बजाज फिनसर्व IDFC बँक या कंपन्यांचा या निर्देशांकांत समावेश केला जाईल.
  • बिहार सरकारने बिहार राज्यांत जारी केलेली दारूबंदी सुप्रीम कोर्टाने वैध ठरवली आणी पटना हाय कोर्टाचा निर्णय रद्द केला. त्यामुळे आज मद्यार्काचे उत्पादन करणाऱ्या कंपन्यांचे शेअर पडले.
  • कॅनडाच्या पेन्शन फंडाने EDELWEISS ASSET RECONSTRUCTION कंपनीमध्ये ३०%स्टेक US $ २५० मिलीयानला आणी TVS लॉजीस्टिक्स मध्ये ४२% स्टेक US $ १८० मिलीयान्ला घेण्याचे ठरवले आहे.

खाजगी कंपन्यांच्या घडामोडी

  • कोटक बँकेने ‘BSS’ ही मायक्रोफायनांस कंपनी Rs १३९ कोटीना विकत घेतली.
  • RBL या बँकेने ‘उत्कर्ष’ या मायक्रोफायनांस कंपनीतील १०% स्टेक घेतला.
  • अमेझोन आणी फ्लिपकार्ट या कंपन्यांची विक्री खूप वाढली याचा लॉजीस्टीक कंपन्यांना फायदा होईल.
  • मारुती, एस्कॉर्टस, TVS मोटर्स, टाटा मोटर्स या ऑटो क्षेत्रातील कंपन्यांची विक्री वाढली तर ASHOK LEYLAND या कंपनीची महिन्याभरातील विक्री कमी झाली.
  • ओरीएंट सिमेंट या कंपनीने JP ग्रूपचे २ प्लांट खरेदी केले.
  • NBCC एक नॉनबँकिंग फायनांस कंपनी सुरु करणार आहे.
  • गोवा कार्बन या कंपनीचा निकाल चांगला आला. कंपनी गेल्या वेळेपेक्षा लॉस मधून प्रॉफीट मध्ये आली.
  • रुची सोया या कंपनीने पामच्या शेतीसाठी अरुणाचल सरकारबरोबर MOU केले.
  • ICRA या रेटिंग कंपनीने सुझलोन एनर्जी या कंपनीसाठी केलेले रेटिंग स्थगीत ठेवले.
  • JSPL आपले कर्ज कमी करण्याच्या प्रयत्नांत आहे. यासाठी ते त्यांचे Rs ९५० कोटींचे ASSETS विकणार आहेत. ते आपला अंगुल ऑक्सीजन प्लांट BOCला Rs ९५० कोटिला विकणार आहे. आणी BOC कडून पुन्हा २० वर्षांसाठी भाड्याने घेणार आहेत. JSPLचे रेटिंग D केले म्हणजेच ‘DEFAULTER’केले कारण JSPL त्यांच्या Rs ४०,००० कोटीच्या कर्जावर लावलेले ३० सप्टेंबर पर्यंतचे व्याज भरू शकले नाहीत.
  • JSW स्टीलला कर्नाटक मध्ये दोन आयर्न ओअर च्या खाणी मिळाल्या.
  • फिलीप कार्बन BLACK मध्ये गुडलक डीलकॉमचे मर्जर होणार आहे. टायर बनवण्यासाठी कार्बन BLACK उपयोगांत येते. ऑटो सेल्स वाढत आहेत. ऑटोसाठी टायर हवे आणी तयार उत्पादन करण्यासाठी कार्बन BLACKची जरुरी असल्यामुळे फिलीप कार्बन BLACK ची विक्री वाढेल.
  • रिलायंस इन्फ्रा त्यांचे तीन ASSETS अडानी ट्रान्समिशनला Rs २०० कोटीला विकणार आहे. अडानी ट्रान्स्मिशन रिलायंस इंफ्राचे Rs १५०० कोटींचे कर्ज ही घेणार आहे.
  • IDBI बँकेच्या शेअरहोल्डर्सनी बँकेला Rs ८००० कोटींचे भांडवल उभारण्यासाठी मंजुरी दिली. सरकार आपल्याकडे ५२% स्टेक ठेवून बाकीचा स्टेक विकण्याचा निर्णय घेणार अशी बातमी आहे. सरकारचा प्रयत्न आहे की AXIS बँकेप्रमाणे IDBI बँकही खाजगी क्षेत्रातील बँक बनेल. IDBI बँकेकडे NSE मधील स्टेक असल्यामुळे त्यांना बोनस स्प्लीट आणी अंतरिम लाभांश या सर्वांचा फायदा होईल. असाच फायदा IFCI कडे NSE मधील स्टेक असल्यामुळे इफ्चीलाही वरील सर्व फायदे होतील.
  • आय फोन 7 भारतांत लॉच होणार आहे याचा फायदा रेडिंगटन या कंपनीला होईल.
  • साउथ इंडिअन बँकेचा दुसऱ्या तिमाहीचा निकाल जाहीर झाला. नफा वाढला असला तरी ग्रॉस NPA कायम राहीले पण नेट NPA कमी झाले.

नजीकच्या भविष्यांत येणारे IPO आणी लिस्टिंग

  • या आठवड्यांत ENDURANCE TECHNOLOGY या कंपनीचा IPO ५ ऑक्टोबरला ओपन होऊन ७ ऑक्टोबरला बंद झाला. या IPO ला गुंतवणूकदारांनी थंडा प्रतिसाद दिला.
  • HPL इलेक्ट्रिक या कंपनीचे लिस्टिंग ऑफर प्राईसच्या खाली म्हणजे Rs १९१ वर झाले.
  • जेव्हा IPO चे लिस्टिंग होते त्यानंतर तो शेअर काही दिवस ‘T’ ग्रूप मध्ये असतो त्यामुळे लिस्टिंग झाल्याबरोबर या शेअरमध्ये इंट्राडे ट्रेड होत नाही. त्यामुळे लिस्टिंग नंतर तो शेअर कोणत्या ग्रूपमध्ये आहे त्याची चौकशी करा.
  • NSE (NATIONAL STOCK EXCHANGE) आपले DRHP जाने २०१७ मध्ये फाईल करेल. त्या आधी NSE ने आपल्या शेअर्सचे १० शेअर्समध्ये स्प्लिट आणी १० शेअर्स असले तर १ बोनस शेअर देण्याचे जाहीर केले. तसेच Rs ७९.५ अंतरिम लाभांश प्रती शेअर जाहीर केला.NSE चा IPO चे स्वरूप OFS (ऑफर फोर सेल) असे असेल.

या आठवड्यात मार्केटने आपल्याला काय शिकवले
पुढील आठवड्यांत मंगळवार बुधवार मार्केटला सुट्टी आहे. शुक्रवारी USA चा एम्प्लायमेंट डाटा येणार आहे. हा डाटा चांगला आला तर फेड रेट वाढवण्याची शक्यता आहे. निफ्टी आणी सेन्सेक्समध्ये फारशी हालचाल दिसत नाही. ज्या शेअरमध्ये फायदा आहे ते शेअर विकून टाकून ज्या कंपन्यांचा दुसऱ्या तिमाहीचा निकाल चांगला येईल त्या शेअर्समध्ये ट्रेडर्स पोझिशन घेत आहेत. त्याचवेळी गुजराथमध्ये धमाका झाला अशी बातमी आली त्यासरशी मार्केट पडायला सुरुवात झाली. पण तो फटाक्याचा आवाज होता असे स्पष्ट झाल्यावर मार्केट सावरले. यावरून मार्केट कोणत्याही घटनेला किती त्वरीत आणी जोराची प्रतिक्रिया देते ह्याची कल्पना येते. .आणी शेअरमार्केट व्यवहार करणार्यांना किती सावध असावे लागते ते कळते.
सगळ्या मुलांच्या सध्या सहामाही परीक्षा आहेत. तसाच सर्व कंपन्यांनीसुद्धा ३ महिने कंपन्या चांगल्या प्रकारे चालवण्याचा प्रयत्न केला आहे. त्याचा रिझल्ट सर्वांना समजेल आणी गुंतवणूकदारांकडून शाबासकी मिळेल किंवा अभ्यास चुकीच्या मार्गाने झाला असल्यास गुंतवणूकदार शेअर्स विकतील आणी त्या कंपन्यांच्या शेअर्सचा भाव पडेल म्हणजेच शासन होईल. बघू या काय होते ते ! शाबासकी की शासन !
BSE निर्देशांक सेन्सेक्स २८०५४ वर आणी NSE निर्देशांक निफ्टी ८६९५ वर बंद झाला.

तरुण भारत – लेख १ – शेअर करू या शेअर मार्केट

(हा लेख पहिल्यांदा ‘तरुण भारत’ या मराठी दैनिकात प्रकाशित झाला)
शेअर म्हणजे कंपनीच्या भागभांडवलाचा लहानसा वाटा. या शेअर्सची खरेदी विक्री करणारे मार्केट म्हणजेच शेअरमार्केट. ही खरेदी विक्री सुरळीतपणे होण्यासाठी BSE (BOMBAY STOCK EXCHANGE) आणी NSE (NATIONAL STOCK EXCHANGE) ही दोन मार्केट कार्यरत आहेत.गुंतवणूकदारांच्या हिताचे संरक्षण करण्यासाठी SEBI कार्यरत आहे.बरेच वर्षापासून चालत आलेला पण समाजाच्या फार मोठ्या वर्गासाठी अनोळखी असलेला हा गुंतवणुकीचा एक प्रकार आहे. आपण सर्वजण इतके दिवस पोस्ट, बॅंका, मुचुअल फंड ,सोने, घर, शेतजमीन, विमा, कर्जरोखे, करमुक्त उत्पन्न असलेले सरकारी वा बिन सरकारी Bonds,यामध्ये गुंतवणूक करत असाल. केली असेल, करणार असाल . त्यामध्ये असणारे फायदे तोटे आपल्याला माहिती असतील पण या साऱ्या गुंतवणुकीमध्ये शेअर बाजारातील गुंतवणुकीला स्थान आहे का ?
शेअरमार्केटविषयी असणारे गैरसमज
दचकलात! घाबरलात! गोंधळलात! की बाचकलात! की बिथरलात! अहो,पण तुमची तरी काय चूक आहे म्हणा! तुमचेही बरोबर आहे .कारण आजपर्यंत तुम्ही शेअरबाजारात व्यवहार करून फसलेल्या लोकांच्या कथाच ऐकलेल्या आहेत . शेअर्स खरेदी केल्यानंतर मिळालेली शेअरसरटीर्फिकेट खोटी होती. शेअर्स विकल्यानंतर रक्कम मिळायला खूप उशीर लागला. आपले शेअर्स कोणत्या भावाला विकले गेले किंवा खरेदी केले याला कोणतेही प्रमाण नव्हते. ब्रोकर जी किमत सांगेल त्यावर विश्वास ठेवावा लागे.असे शेअरबाजाराबद्दल अनेक गैरसमज होते आणी आहेतही. शेअरबाजार हा एक बागुलबुवाच निर्माण केला गेला .राख फासून जाण्याची बुद्धी झाली का ? शेअरबाजाराच्या नादी लागून अमका देशोधडीला लागला हे व असे सर्वत्र बोललेले ऐकू येते. परंतु सध्या अशी परीस्थिती नाही . तंत्रज्ञानात होत असलेली सुधारणा व व्यवहारात आलेली पारदर्शकता व कायद्याचे संरक्षण या कारणामुळे तुम्ही शेअर बाजारातील गुंतवणुकीचा विचार करू शकता वाचकहो !
शेअरमार्केटबद्दल समाजांत असलेले कुतूहल
मी जेव्हा समाजात वावरते लोकांबरोबर शेअरमार्केटबद्दल बोलते तेव्हा मला त्यांच्या मनात असणारे शेअरबाजाराबद्दलचे आकर्षण, कुतूहल जाणवते. लोक मला विचारतात शेअरबाजारात व्यवहार कसा चालतो, शेअरबाजारातील गुंतवणूक अनेक पटीने वाढते हे खरे आहे का?मार्केट मध्ये व्यवहार करण्यासाठी पदवीधर असावे लागते कां? परवाना लागतो कां ? हे आणी असे अनेक प्रश्न लोकांच्या मनांत घर करून बसले आहेत. शेअरमार्केटमध्ये गुंतवणूक करणे म्हणजे “अपने बसकी बात नही” असे सामान्य माणसाला वाटते. हे सर्व समजण्यासाठी तुम्हाला शेअरमार्केट नीट समजावून घ्यावे लागेल. अहो!मी सुद्धा तुमच्यातीलच एक आहे मी जेव्हा शेअरबाजारात गुंतवणूक करण्यास सुरुवात केली तेव्हा मी एक गृहिणीच होते. परंतु मी सर्व माहिती करून घेवून शेअरमार्केटचे शिवधनुष्य पेलायचे ठरवले. प्रयत्न, चिकाटी, जिद्द, सावधगिरी व परमेश्वरी कृपा या जोरावर गेली दहाबारा वर्षे शेअरमार्केटमध्ये यशस्वी वाटचाल करीत आहे . शेअरबाजारातील खाचखळगे धोके मला समजले आहेत . त्यामुळे तुम्हाला गुंतवणूक करताना ठेच लागू नये किंवा तुम्ही दूर फेकले जाऊ नयेत असे मला वाटते.त्याचबरोबर तुम्हाला चांगले उत्पन्न मिळावे ही माझी इच्छा आहे.
शेअरमार्केटमध्ये बदललेली परीस्थिती
अहो आता काळ बदलला आहे व्यवहारात पारदर्शकता आली आहे. भाजी बाजाराप्रमाणेच प्रत्येक व्यवहार तुम्ही प्रत्यक्ष पारखून निरखून करू शकता. ब्रोकरमार्फत व्यवहार करायचा नसेल तर घरात बसून इंटरनेटचा उपयोग करून Online शेअर्सची खरेदी विक्री करू शकता. ग्राहकहितासाठी बरेच कायदे केले गेले आहेत . आजकाल “Investor forum “ मार्फत तुमची गुंतवणूक सुरक्षित व्हावी म्हणून काळजी घेतली जाते.गुंतवणूकदारांचे हितरक्षण करण्यासाठी SEBI(Securities & exchange Board of India) सज्ज आहे .जर आपण आपला मोबाईल नंबर व मेलअड्रेस दिला तर दरदिवशी आपण केलेल्या व्यवहारांची माहिती आपल्याला थेट STOCK EXCHANGEकडून कळवली जाते. त्यामुळे फसवणुकीची शक्यता कमी होते. सगळीकडे माहितीचा पूर लोटला आहे. भाषेचा अडसर येत नाही. शेअरबाजारातील व्यवहार इंग्लिशमध्ये तसेच हिंदीमध्ये सांगणारे बरेच channel दूरदर्शनवर उपलब्ध आहेत वर्तमानपत्रातूनही माहिती मिळवता येते. डोळे व कान उघडे ठेवून आपण माहिती मिळवली व त्याचा योग्य उपयोग केला तर शेअरबाजारातील उलाढालीत यश मिळवणे सहज शक्य आहे .
त्याहूनही फसवणूक झाली तर “Grievances Cell” याची दखल घेते आहे. प्रत्येक व्यवहाराचे बील मिळते. सर्व व्यवहार चेकने होतात. शेअर्स विकल्यानंतर चौथ्या दिवशी त्या रकमेचा चेक मिळतो.किंवा खरेदी केलेले शेअर्स तुमच्या DEMAT अकौंटमध्ये जमा होतात. आजपर्यंत मला मिळालेला कोणताही चेक परत आलेला नाही.यावरून तुम्हाला शेअरमार्केटवर विश्वास ठेवण्यास हरकत नाही हे पटेल. कोणालाही, कुठेही कसल्याही प्रकारची लाच द्यावी लागत नाही. जो भाव समोर दिसतो आहे, त्या भावाला विकण्यासाठी किंवा खरेदी करण्यासाठी कुणीही तुम्हाला अडवत नाही. बाकीच्या गुंतवणूकप्रकारात जसे व्याज मिळ्ते तसा येथे लाभांश (Dividend) मिळतो. लाभांशाच्या रकमेवर आयकर लागत नाही. शेअर खरेदी करून १ वर्षानंतर विकल्यास आयकर लागत नाही.
घरातून, घराबाहेरून, परदेशातून कुठूनही फोनचा, मोबाईलचा वापर करून व्यवहार करता येणे शक्य आहे. गुंतवणुकीला कमाल रकमेची किंवा किमान रकमेचीही मर्यादा नाही. .वयाची अट नाही. कळत्यासवरत्या वयाच्या माणसापासून अगदी जेष्ठ नागरिकापर्यंत कुणीही व्यवहार करू शकतो. व्यवसायातले सर्व फायदे आहेत परंतु कोणत्याही प्रकारचा परवाना लागत नाही.कसलेही दडपण नाही चोरी होईल किंवा अतिक्रमण होईल याचीही भीती नाही. शेतजमिनीत किंवा घरात गुंतवणूक केली तर जसे वार्षिक उत्पन्न किंवा घरभाडे मिळ्ते आणी शेतजमिनीच्या घराच्या किमती वाढतात त्याचाही फायदा होतो तसेच शेअर्सवर लाभांश मिळतो व शेअर्सचा भाव वाढतो त्याचाही फायदा घेता येतो.शेअर्स तारण ठेवून कर्जही मिळते. तुमच्या आर्थिक गरजेनुसार एक किंवा एकाच्या पटींत शेअर विकता येतात.
शेअर मार्केट मध्ये कोण व्यवहार करू शकतो ?
शेअरमार्केटमध्ये कोणीही व्यवहार करू शकतो स्त्री, पुरुष, जात, धर्म, आरक्षण, वय, कौशल्य, शिक्षण अशा कोणत्याही अटी नाहीत. शारीरिकदृष्ट्या अपंग असणाऱ्या व्यक्तीसुद्धा शेअरमार्केटमध्ये व्यवहार करू शकतात.गृहिणी, विध्यार्थी, स्वेच्छा निवृत्ती घेतलेले. निवृत्त झालेले जेष्ठ नागरिक हे सर्व शेअरमार्केटमध्ये व्यवहार करू शकतात.
शेअरमार्केटमध्ये व्यवहार करण्यासाठी घ्यावयाची काळजी
परंतु शेअरमार्केटच्या बाबतीत चोहीकडून अनेक शिफारशींचा (ज्याला बोली भाषेत “टीपा” म्हणतात )वर्षाव होत असतो. या टीपा स्वीकारायच्या किंवा नाही हे सर्वस्वी तुमच्यावर अवलंबून असते. जो दुसऱ्यावरी विसंबला त्याचा कार्यभाग बुडाला हे कायम लक्षात ठेवावे ! लोकांकडून टीपा घेवून व्यवहार करण्यात लोक स्वतःला धन्य समजतात .त्यामुळे खरे शेअरमार्केट व त्यातील गुंतागुंत यापासून ते कोसो दूर असतात. डोळे असून आंधळेपणाने व्यवहार करत असतात असेच म्हणावे लागते ..शेअरबाजारात घाम न गाळता व कष्ट न करता पैसा मिळतो हा लोकांचा समज पूर्णपणे चुकीचा आहे. कुणाकडून तरी गुंतवणुकीच्या “टिपा “ घेवून शेअरबाजारात खरेदी विक्री केल्यास धोका संभवतो. त्यामुळे व्यवस्थित माहिती करून घेणे हितावह आहे. या माहितीवर आधारीत शेअर्स खरेदी विक्रीचे निर्णय वेळेवर आणी स्वतः घ्यावयास शिका.
आपण व्यवहार करताना आर्थिक शिस्त पाळावी लागते.पैशाची देवाणघेवाण, शेअरची खरेदी विक्रीची किमत,,शेअर्सची संख्या पडताळून पाहा. व्यवहार चोख ठेवा.गुंतवणुकीच्या प्रत्येक प्रकारांत धोके आहेतच. परंतु आपण वेगवेगळे नियम पाळून या धोक्यांपासून बचाव करतो.त्याचप्रमाणे योग्य ती काळजी घेतली तर शेअरमार्केटमधील धोक्यांपासून आपला बचाव होऊ शकतो.
गेल्या १०-१२ वर्षांच्या काळात मी तेजीचा व मंदीचा दोन्ही काळ अनुभवला आहे.माझी ही सर्व “क्रियेवीण वाचाळता नाही””आधी केले मग सांगितले” या उक्तीप्रमाणे मी प्रथम अनुभव घेऊनच आता तुमचे गैरसमज दूर करण्याचा प्रयत्न करीत आहे. शेअरबाजारातून कमीतकमी वेळात जास्तीतजास्त उत्पन्न मिळवता येणे शक्य आहे. ही काही जादू नव्हे मेहेनत, कष्ट, माहिती,प्रयत्न यामुळे हे साध्य होऊ शकते..तुमचा निर्णय योग्य असेल तर तुम्हाला बक्षीस , तुमचा निर्णय चुकीचा असेल तर शिक्षाही तुम्हालाच हा शेअरमार्केटचा न्याय आहे. सत्कारही तुमचाच आणी धिक्कारही तुमचाच आणी त्याला कारणही तुम्हीच ! दुसऱ्यावर दोषारोप मात्र करता येत नाही आणी करूही नयेत एवढे लक्षात असू द्या
सर्व माहिती झाल्यावर स्वतःचा निर्णय तुम्ही स्वतः घ्यावा व स्वावलंबी बनावे एव्हढीयेणाऱ्या गणेशचतुर्थीच्या मुहूर्तावर माझी इच्छा
“सामर्थ्य आहे चळवळीचे पण अधिष्ठान पाहिजे भगवंताचे” यासाठी आपण येणाऱ्या गणेशाची प्रार्थना करून या कार्याचा शुभारंभ करू शकता .शेअरमार्केट सध्या पडत आहे. चांगली संधी आहे. उत्कृष्ट कंपन्यांचे शेअर्स चांगल्या भावांत मिळत आहेत. तुम्ही तयारीला लागा. ‘DEMAT’ अकौंट आणी ट्रेडिंग अकौंट उघडा.स्वस्तात शेअर खरेदी करा आणी चांगला फायदा मिळवा.
अधिक माहितीसाठी माझा ब्लोग www.marketaanime.com किंवा FACEBOOKवर MarketaaniMe येथे पहा
 

भाग ५५ – लक्ष्मण-रेषा – एक्स-डेट आणी रेकार्ड-डेट

मागील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 
 
उन्हाळ्याचे दिवस होते. लोड-शेडींग होते. त्यामुळे अर्थातच लाईट्स नव्हते. लाईट्स नाहीत म्हणजे टी व्ही नाही. इन्टरनेट नाही. आधुनिक साधनांचा उपयोग शून्य. त्यामुळे अर्थातच झाली पंचाईत. म्हणून उठले , स्वयंपाक उरकून घेतला.माझी धोपटी उचलली आणी आमच्या ऑफिसमध्ये गेले. आमचं ऑफिस आमच्या घरापासून २ मिनिटांच्या अंतरावर आहे त्यामुळे सहज शक्य झालं. नाहीतर काय करायचं हा प्रश्नच.
ऑफिसमध्ये पोहोचल्याबरोबर ऐकू येणारा एकच संवाद. “काय MADAM लाईट गेलेले दिसतात. तेव्हांच तुमचे पाय ऑफिसकडे वळले.”
“हो रे बाबांनो पण तुमचं काय नुकसान!”
“ काही नाही हो MADAM, चेष्टा आपली! पाणी हवंय कां ? विचारपूस करतोय नाहीतर म्हणाल पाणी सुद्धा विचारलं नाही. काकांचा ओरडा बसेल”
मी माझ्या जागेवर बसून मार्केट पाहू लागले. आज काही ट्रेड करतां येईल कां याचा विचार करू लागले. तेव्हढ्यात चार-पांच जण आले. मी विचारलं “ काय हवंय ? तेव्हां अविनाश म्हणाला “ क्लायंट आहेत ! MADAM, बसा हं!”
“आम्ही बसायला नाही आलो.”
“मग काय हवंय? चेक हवंय बील हवंय स्टेटमेंट हवंय की आणखी काही?आणखी काही हवे असेल तर मात्र साडेतीननंतर , मार्केट संपल्यानंतर सांगा”
तेव्हढ्यांत ऑफिसमध्ये काका आल्रे. त्यासरशी ते लोक काकांकडे आले.
“ काय अंदाधुंदीचा कारभार असतो मार्केटमध्य. आज तुम्ही शेअर्स घेतलेत तर बोनस किंवा डीव्हीदण्ड मिळेल की नाही याची कोणालाच नक्की माहिती नसतं . त्यावर अवलंबून लोक शेअर्स घेतात किंवा विकतात. आणि मग फसवणूक झाल्यासारख होतं.”
काकांचा स्वभाव खूपच शांत आहे. “ तुम्ही भांडू नका. मला काय झालं ते सांगाल कां ?”
“आम्ही खरे पाहतां बोनस आणी स्प्लिट हवा म्हणूनच घाईघाईने अकौंट उघडला.माझ्या मित्राला पैशाची गरज होती. बोनस जाहीर झाला की त्या शेअर्सचा भाव वाढतो तेव्हां विकावा असे समजले होते.त्यामुळे त्यांनी १९ तारखेला विकले. आता जर १९ मार्च ही EX-डेट होती व २० मार्च ही रेकॉर्ड डेट होती तर आम्हाला बोनस मिळायला पाहिजे ना?
“१९ मार्चला तुम्ही खरेदी केलेत तर ते शेअर्स तुमच्या ‘DEMAT’ अकौंटवर २१ तारखेला जातात. २० तारखेला ज्यांचे शेअर्स ‘DEMAT’ अकौंटवर असतील त्यांनाच बोनस मिळेल आणी शेअर्स स्प्लिटचाही फायदा मिळेल. त्यामुळे १९ तारखेला ज्यांनी शेअर्स खरेदी केले असतील त्यांना बोनस आणी स्प्लिटचा फायदा मिळणार नाही. उलटपक्षी तुम्ही १९ तारखेला शेअर्स विकले तर ते सर्व प्रक्रिया होऊन २१ तारखेला तुच्या ‘DEMAT’ वरून वजा होतात. त्यामुळे त्यांनी विकले असले तरी त्यांना बोनस आणी स्प्लिटचा फायदा मिळेल.या मध्ये दोष कुणाचा? कुणाचाच नाही. सध्या रोलिंग सेटलमेंट T+2 अशी आहे”
“ आम्हाला काहीच कळत नाही.आम्ही विकत घेतले तेव्हां तरी कोणी तरी सांगायला पाहिजे होतं.”
काकांना काही समजेना. काका मला म्हणाले “ काय करू आता ?”
तेव्हां मी पुढे झाले “ उद्या तुम्ही तुमचे बिल घेवून या. शनिवार आहे मार्केट नसते शांतपणे बसून बोलू.”
“ अहो तुम्ही सांगता शनिवारी या. आम्ही शनिवारी मुद्दाम येणार व नेमके आम्हाला शटर बघून परत जावे लागेल”
“ तुम्ही निघताना फोन करा. आम्ही ऑफिसांत आहोत की नाही याची खात्री करूनच मग निघा.” असे म्हटल्यावर ती माणसे थोडी शांत झाली.
शनिवारी येतो असे सांगून निघून गेली. ऑफिसमधला गोंगाट कमी झाला. मी काकांना म्हटलं
“कदाचित तारीख सांगताना काही गोंधळ होऊ शकतो. आपणही आपले रेकॉर्ड बघू. विचार करायला काय घडले, चूक कोणाची याची शहानिशा करायला थोडा वेळ मिळेल.”
ठरल्याप्रमाणे ते सर्वजण शनिवारी आले. मला काकांनी बजावले होते “ MADAM, तुम्ही नक्की यायला पाहिजे.” त्याप्रमाणे मी ऑफिसमध्ये गेले. १९ तारखेला शेअरचा भाव बोनस आणी स्प्लिट झाल्यावर १:४ या प्रमाणांत विभागून आला.६९८ रुपये चा भाव होता.
” हे पहा फक्त समजुतीचा घोटाळा झाला. तुम्हाला Rs २८००चे शेअर्स Rs ७०० च्या जवळपासच्या किमतीला मिळाले म्हणून तुम्ही हरखून गेलांत. पण वस्तुस्थिती तशी नाही. कंपनीने १:१ बोनस आणी त्यानंतर एका शेअरचे २शेअर्स स्प्लिट असे जाहीर केले. म्हणजेच १० शेअर्सला १०शेअर्स बोनस आणी त्या २० शेअर्सचे स्प्लिट म्हणजेच ४० शेअर्स होणार. म्हणजेच ज्या माणसाकडे १ शेअर असेल त्याला ४ शेअर्स मिळणार. त्यामुळे १९ तारखेला म्हणजेच EX- डेट ला शेअरची किमत १/४ होऊन आली. म्हणजेच Rs.६९८ ला १ शेअर झाली. त्या हिशेबानेच तुम्ही ६९८ रुपयाला एक या प्रमाणे १० शेअर्स घेतलेत असे बिलाप्रमाणे दिसते आहे. जर तुम्हाला बोनस आणी स्प्लिट मिळायचे असते तर २८०० रुपयाच्या किमतीला १ शेअर खरेदी करावा लागला असता.
त्याचप्रमाणे तुमच्या मित्राने १९ तारखेला १० शेअर्स ६९० च्या भावाने विकले असतील तरी त्यांच्या ‘DEMAT’ अकौंटवर आणखी ३० शेअर्स रेकॉर्डडेटनंतर येतील. ते ३० शेअर्स तुम्ही नंतर त्यावेळच्या बाजारभावाप्रमाणे आणी तुमच्या गरजेप्रमाणे विकू शकता. त्यांचाही काही फायदा नाही आणी तुमचेही काही नुकसान नाही फक्त समजुतीचा घोटाळा आहे.”
EX-डेट म्हणजेच लक्ष्मणाने सीतेसाठी घालून दिलेली मर्यादा आहे असे समजा. त्या तारखेच्या आधी खरेदी करणाऱ्याला बोनस DIVIDEND स्प्लिट , RIGHTS, मर्जर डीमर्जर , स्पिन ऑफ अशा प्रकारच्या कॉर्पोरेट ACTIONचा फायदा मिळतो. य़ा तारखेला किंवा या तारखेनंतर घेतलेल्या शेअर्सवर हे फायदे मिळत नाहीत.जसे रावणाने सीतेला लक्ष्मणरेखा पार केल्यावर पळवून नेले तसे एकदा ही तारीख निघून गेल्यावर ही सर्व फायदे मिळत नाहीत.
त्यामुळे शेअर्स खरेदी करताना तसे काही उद्देश असेल तर खरेदी केलेले शेअर्स ‘DEMAT’ अकौंटवर कधी येतील हे विचारूनच शेअर्स खरेदी घेत चला .
हे शेअर्स रेकॉर्ड डेटला तुमच्या ‘DEMAT’ अकौंटवर असतील तरच तुम्हाला हे सर्व फायदे मिळतील. तसेच शेअर विकताना ते तुमच्या ‘DEMAT” अकौंटवर कधी वजा होतील हे विचारून घ्या. जर ते रेकॉर्ड डेटला किंवा त्याच्या आधी तुमच्या अकौंटवरून वजा होणार असतील तरी तुम्हाला या सर्व कॉर्पोरेट ACTION चा फायदा मिळणार नाही. या सर्व माहितीसाठी ब्रोकरवर किंवा दुसऱ्या कोणावर अवलंबून राहण्यापेक्षा स्वतःच इंटरनेटवर जाऊन (जे आता तुमच्या मोबाईलवरही असते) माहिती करून घ्या.
भेटू या पुढच्या भागांत…

भाग ५४ – लक्षात येयीना, मार्केट वाकडे – bonus आणि split

मागील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 
या आठवड्यामध्ये वाघ मागे लागल्यासारखं काम होतं. कितीही आटपण्याचा प्रयत्न केला तरी आटपत नव्हतं. वेळ पुरत नव्हता आणि काय करावं ते ही समजत नव्हतं. नुसता चिडचिडाट… प्रत्येकजण घरी आला की त्याची अपेक्षा मी आपल्या आवडीचे खायला द्यावे विचारपूस करावी. यजमानही लोकलमधून धक्के खात खात येत असत. त्यांनाही वाटे बँकेतल्या कहाण्या बायकोने ऐकाव्यात. आल्याबरोबर कटकट लावू नये. “रिमोट कुठे आहे तो सांग किंवा दे. मला match बघायची आहे”. इति मुलगा
मी कंटाळले होते. शनिवार रविवारची आतुरतेने वाट पहात होते.मी मनाशी ठरवलेच ह्या शनिवार-रविवारी काहीही चटकमटक खायला करायचं नाही, जेवणांतही काही बदल करायचा नाही, जादा कोणतंही काम नाही, कोणाला भेटायला जायचं नाही किंवा कोणाला बोलवायचंही नाही. फक्त विश्रांती घ्यायची
ठरवल्याप्रमाणे शनिवार आरामांत घालवला. पण माझ्या आरामाला दृष्ट लागली बहुतेक ! रविवारी सकाळी नऊ वाजतां एक गृहस्थ आणी त्यांच्याबरोबर एक मध्यमवयीन माणूस असे आमच्या घरी आले. वयस्कर गृहस्थ ठाण्याचे नव्हते. पण त्यांच्याबरोबरच्या माणसाची माझी तोंड ओळख होती असे वाटले.
त्यांनी बेल वाजवली. माझ्या यजमानानी दार उघडले. मी सकाळी काम उरकत होते. तशी अवतारातच होते. यजमानांनी विचारपूस केली तेव्हा ते गृहस्थ म्हणाले “मी माझी वहिनी अंकातील शेअरमार्केटचा लेख वाचला. ब्लोग वाचला. आपल्याकडे शेअरमार्केट कोण करतं ? “
यजमान म्हणाले “ माझी बायको करते. मी बँकेत नोकरी करतो.”
गृहस्थ “मला त्यांना भेटायचे आहे.”
यजमान “तुम्ही आधी कळवलं होतं कां ?”
गृहस्थ “ नाही नाही, आज रविवार त्या भेटतील असे वाटले! म्हणून आलो.”
यजमान आंत आले. मला म्हणाले “ कुणीतरी तुला भेटायला आले आहे.”
मी म्हणाले “ त्यांना बसायला सांगा, पाणी द्या. पंखा लावा . मी ५-१० मिनिटांत माझा अवतार ठीकठाक करून बाहेर येते.”
झाला सुरु रविवार असं बडबडत केसावर फणी फिरवून साडी नीट करून मी बाहेर गेले. मी स्वतःच विषयाला हात घातला. “ आज कसं काय अचानक येणं केलं ?
गृहस्थांना आपण कधी एकदा सर्व काही माझ्या कानावर घालतो असे झाले होते – “मी ज्या लायब्ररीतून अंक आणला त्या लायब्ररीतील बाई तुमच्याकडे गाण्याच्या क्लासला येतात त्यांनी पत्ता सांगितला, त्यामुळे मी येऊ शकलो.”
मी म्हटले “ बरं ते ठीक आहे. तुमचा प्रॉब्लेम काय आहे तो तरी सांगा! आढेवेढे न घेतां मोकळेपणाने सांगा.”
“ अहो मी बोनस आणी स्प्लिट जाहीर झाले म्हणून काही शेअर्स घेतले. १:१ या प्रमाणांत बोनस आणी १:१ या प्रमाणांत असे स्प्लिट होणार होते. म्हणजे एका शेअरचे ४ शेअर्स होणार ना! मी काय म्हणतो ते बरोबर आहे ना?” दुसर्या कंपनीने फक्त बोनस दिला होता. अहो शेअरचा भाव होता Rs. २००० होतां. मला असे वाटले की एका शेअरचे ४ शेअर झाले की आपण ४ शेअर्स विकू तर आपल्याला Rs.८००० मिळतील. शेअर्स विकून पैसे आले की आपण घरातल्या सगळ्यांना काहीतरी देऊ. त्यामुळे मी नातवाला सायकल, नातीला मोबाईल, बायकोला पैठणी घ्यायचे प्रॉमिस केले.शुक्रवारी मी स्टेटमेंट पहिले तर एका शेअर्सचे ४ शेअर झाले होते. मार्केट उघडल्याबरोबर शेअर विकायची ऑर्डर लावायला फोन केला, भाव विचारला.
तो म्हणाला “ Rs.५०० भाव आहे. माझी त्याच्याबरोबर वादावादी झाली. काय गोंधळ झाला मला समजेना! “
तो म्हणाला “ मार्केट संपल्यावर विचारा. सध्या सारखे फोन चालू आहेत. “
गृहस्थांनी आपलं म्हणण चालू ठेवले “ शेअरमार्केट म्हणजे अंदाधुंदीचा कारभार, गडबड घोटाळे हे सर्व वाचलेले खरे झाले असे वाटले. फसवणूक झाली म्हणून डोके बडवून घेण तेव्हढेच बाकी राहिले होते. तेव्हा नातू म्हणाला आजोबा तुमचं बीपी वाढेल. पूर्ण चौकशी करा. उगीचच घाबरु नका. जो कोणी फसवणार नाही असं वाटेल तेथे जाऊन चौकशी करा. तुमच्या जिवापेक्षा मला काही नको. मला सायकल नको आहे आजोबा!”
मी म्हणाले “ थांबा जरा , काहीतरी गडबड आहे. १:१ बोनस आणी १:१ स्प्लिट झाले म्हणजे एकाचे ४ शेअर्स झाले. तर मग शेअर्सचा भाव १/४ (२५%) व्हायला हवा. Rs. ५०० सकाळी भाव असेल नंतर तो मार्केटप्रमाणे ४९७, ५०२, ५०४, ४९९ असा बदलला असेल ना ! की यापेक्षा काही वेगळे? “
गृहस्थ म्हणाले “ नाही madam अगदी बरोबर तुम्ही म्हणता तसेच झाले.
मी म्हणाले “ आजोबा तुमचे काही चुकले नाही. सगळ्यांचं हेच होते. बोनस किंवा स्प्लिट ज्या प्रमाणांत असेल त्या प्रमाणांत शेअर्सचा भाव कमी होतो. यामध्ये तुमची काहीही फसवणूक झालेली नाही.मी तुम्हाला थोडक्यांत सांगते जेव्हा शेअरचा भाव खूप वाढतो, लोकांना शेअर महाग वाटतो, त्या शेअरमध्ये होणारे ट्रेडिंग कमी होते आहे असे कंपनीला वाटते, त्याचबरोबर कंपनीकडे जर खूप ‘Accumulated Reserves’ असतील आणी भांडवली गुंतवणुकीच्या संधी नजीकच्या काळांत उपलब्ध नसतील तर कंपनी बोनस किंवा स्प्लिट जाहीर करते. या सर्व प्रक्रियेमध्ये तुमच्या शेअर्सची संख्या वाढते पण शेअर्सची किमत कमी झाल्यामुळे भागधारकाच्या गुंतवणुकीत फरक पडत नाही. परंतु हे सर्व लक्षांत कोण घेतो.
स्प्लिट’ मध्ये शेअर्सची दर्शनी किमतही कमी होते. बोनसचे उगीचच आकर्षण आहे हे मात्र खरे. पण होतं काय कि बोनसच्या आकर्षणाने शेअर्सची मागणी वाढते. बोनस जाहीर झाल्यापासून बोनस शेअर्स मिळेपर्यंत शेअर्सचा भाव वाढण्याची शक्यता असते.त्यामुळे बोनस घेतलाच पाहिजे असे नाही. वाढलेल्या भावाचा फायदा शेअर्स विकून घेता येतो.. अहो आजोबा तुमची फसवणूक झाली नाही किंवा काहीही गडबड घोटाळाही नाही. तुम्हाला बोनस आणी स्प्लीत्ची प्रोसीजर माहित नव्हती इतकेच.”
“ MADAM, तुमचा ब्लोग वाचताना मी मनातल्या मनांत तुम्हाला हसलो होतो. शेअरमार्केट म्हणजे साधी खरेदीविक्री… त्यांत कसला अभ्यास करायचा कसलं निरीक्षण करायचे. पण आज तुमचा शब्द न शब्द पटतो आहे. आता मी नक्की प्रत्येक गोष्टीची माहिती मिळवेन.
मी मनातल्या मनात म्हटलं – माझे ही डोळे उघडले. सध्या तीनचार कंपन्यांनी बोनस स्प्लिट जाहीर केले आहे लोकांचा गोंधळ होऊ नये म्हणून मला याच विषयावर ब्लोग लिहिला पाहिजे.
भेटू या पुढच्या भागांत…

आठवडा मार्केटचा – २३ फेब्रुवारी ये २८ फेब्रुवारी

आधीच्या आठवड्याबद्दल वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा
हा आठवडा म्हणजे जणू लग्नसराईच. लग्नाच्या आधी जसे सीमांत पूजन, व्याही भोजन असते तसे रेल्वे बजेट २६ तारखेला तर लग्नाचा मुहूर्त २८ तारखेला म्हणजेच शनिवारी अर्थसंकल्पाचे सादरीकरण. त्यादिवशी नेमके मार्केट बंद असते. परंतु सर्वांनी सेबी (SECURITIES EXCHANGE BOARD OF INDIA) ला शनिवारी मार्केट चालू ठेवावे अशी विनंती केली. सर्वांच्या विनंतीला मान देऊन शनिवारी मार्केट नेहेमीप्रमाणे उघडे राहील असे जाहीर केले.
सोमवारी लुपिन कंपनीला इंदूर प्लांटसाठी ४८३ हा फॉर्म मिळाला. USFDA च्या निरीक्षणाअंती काही गैर आढळले असावे. त्यामुळे हा शेअर Rs. ६० ते Rs ६५ पडला. ही कंपनी चांगली फार्मा कंपनी, ब्लू चीप कंपनी आहे आणि हा शेअर विकत घेण्याची हि चांगली संधी ठरू शकते कारण कंपनीने लगेचच खुलासा केला की या निरीक्षणांचा आमच्या सध्याच्या बिझिनेसवर काही परिणाम होत नाही. पुढे काही परवानग्या मिळण्यासाठी त्रास होऊ शकतो. हा शेअर दोन दिवसांत सुधारला.
कोळशाच्या खाणींचा लिलाव फार सुंदररीत्या पार पडला. त्यामुळे सरकारला अपेक्षित असणारी रकम मिळेल.श्रीनिवासन हे अपात्र ठरवले गेले असूनही BCCI च्या मीटिंगचे अध्यक्ष कसे हे कोडे गुंतवणूकदारांना उलगडले नाही. त्यामुळे नाराजीने इंडिया सिमेंट या कंपनीचा शेअर पडायला सुरुवात झाली. शोभा डेवलपर्स, ओबेराय आणी गोदरेज यांनी घरांचे दर वाढवले. त्यामुळे हे शेअर्स Rs २२ ते Rs २५ ने वाढले.
बुधवारी महिंद्रा आणी महिंद्रा ही कंपनी ABG शिपयार्ड या कंपनीमध्ये काही स्टेक घेण्याच्या विचारांत आहे असे समजताच दोन्ही कंपन्यांच्या शेअर्सच्या किमती वाढल्या.पंधरा दिवसांपूर्वी HERO MOTO CORP, पिपावाव डिफेन्स या कंपनीतला स्टेक घेते आहे अशी बातमी होती. अचानक या कंपन्यांना शिपिंग कंपन्यामध्ये स्टेक उचलण्याची घाई का झाली याचा मात्र उलगडा झाला नाही.
रेल्वे बजेटमध्ये फ्रेट रेट वाढतील व त्यामुले COAL INDIA LTD .चा शेअर पडेल असा लोकांचा अंदाज होता पण तसे घडले नाही. COAL INDIA ने सांगितले या वाढीचा आमच्या कंपनीवर काही परिणाम होणार नाही. कारण जो कोळसा विकत घेतो तोच वाहतूक खर्च भरतो. रेल्वे बजेटच्या अपेक्षेंत टीटाघर WAGAN, सिमेन्स, CONTAINER CORPORATION OF INDIA ,CMC ह्या शेअर्सच्या किमती वाढू लागल्या .BMS (BATTLEFIELD MANAGEMENT SYSTEMS) साठी BEL आणी ROLTA यांचे एक CONSORTIUM आणी L & T आणी TATA POWER यांच्या CONSORTIUM ची निवड झाली. मेक- इन-इंडिया योजनेखाली दिले जाणारे संरक्षणासंबंधी सर्वात मोठे CONTRACT म्हणावे लागेल. हे CONTRACT Rs ५०,००० कोटी रुपयांचे असेल असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे.
या सर्व हाणामारीमध्ये बजेटचा आनंद कोणाला झाला आणी दुःख कोणाला झाले हे समजले नाही. लोकांना प्रत्यक्ष होणारा परिणाम समजतो. अप्रत्यक्ष होणारा परिणाम समजत नाही. सरकारकडे सुद्धा अजून चार वर्षे आहेत त्यामुळे लोकांना खुश करण्यासारखे बजेट देण्याची गरज वाटली नसावी.
अशा मार्केटला मी अनइझी मार्केट म्हणते. मार्केट वर जातंय असे दिसले तरी खरेदी करायला भीती वाटते. मार्केट मंदीत दिसले तर शेअर विकून पैशे कमावता येतील याची खात्री नाही. फक्त हाताची घडी धालून आपल्याजवळ असलेला एखादा शेअर अचानक वाढला तर विकता येतो.एक विश्लेशकाचा सल्ला असा होता “ YOU MUST TRADE LIGHT COME WHAT MAY, CLOSE YOUR POSITION BEFORE LARGE EVENT. अशा प्रकारे बजेटच्या लग्नाचे सूप वाजले. २ मार्च पासून शेअरमार्केटचा संसार पूर्ववत सुरु होईल अशी आशा करू या.
** शेअर मार्केट बद्दलची माहिती मी माझ्यापरीने सांगायचा प्रयत्न करते पण कुठला शेअर घ्यायचा आणि कुठला विकायचा हो निर्णय तुमचा आणि तो तुम्ही तुमच्या अभ्यास नंतरच घ्यावा हि विनंती. शेवटी फायदाहि तुमचा आणि नुकसान हि तुमचं…***

भाग ५० – IPO – पुढच्यास ठेच मागचा शहाणा

आधीचा भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 
सर्व वाचकांबरोबर दिवाळी साजरी करण्याचे हे तिसरे वर्ष आहे. हा ५०सावा ब्लोग लिहिताना अत्यन्त आनंद होतोय. ५०साव्या भागापर्यंत नियमितपणे हा शेअरमार्केटचा प्रवास आपण सर्वजण  करीत आहोत. हा ब्लोग वाचून व माझी वहिनी मासिकातील लेख वाचून बरेचजण प्रत्यक्ष भेटण्यासाठी शनिवार रविवारी येत असतात. त्यांच्या शंकांना उत्तरे देतां देतां काही गोष्टी प्रकर्षाने जाणवल्या. बहुतेकांना न वाचता ,न जाणून घेता, न अभ्यास करतां ताबडतोब शेअरमार्केटचा व्यवसाय सुरु करायचा होता.
‘तुम्ही समजावून घ्या नंतर सुरुवात करा’ असे सांगितले तरी त्यांना पटत नसे. कोणी कोणी आपल्याजवळची स्टेटमेंट घेवून यायचे आणि म्हणायचे ‘यातील कोणते शेअर विकू, कधी आणि किती भावाला विकू’ म्हणजे त्यांना पांगुळगाडा बनण्यातच रस असायचा, आणि स्वावलंबी बनण्यात कोणालाच इंटरेस्ट नसायचा.  पण सर्वांचा एक प्रश्न मात्र जरूर असे “madam तुम्ही IPO मध्ये invest करतां कां? त्यात किती पैसे मिळतात.? तुम्हाला कधी घाटा झाला कां? घाटा झाला तर तुम्ही काय उपाय करतां?”
म्हणजेच माझे अनुभव ऐकण्यामध्ये त्यांना रस होतां. म्हणून मी या ५०साव्या ब्लॉगच्या निमित्ताने माझे ‘IPO’ च्या संदर्भातील वेचक अनुभव तुम्हाला सांगणार आहे. यावर्षी बरेच ‘IPO’ येणार आहेत. त्यामुळे  माझ्या या अनुभवांचा उपयोग तुम्हाला नक्की होईल असे वाटते.
मी मार्केटमध्ये शिरले तो काळ होता सार्वजनिक क्षेत्रातील सरकारी कंपन्याच्या निर्गुंतवणूक (DIVESTMENT) करण्याचा! त्या काळांत बरेच ‘IPO ‘ आले, बऱ्याच लोकांनी ‘DEMAT’ अकौंट उघडले. सामान्य लोकांनाही फायदा व्हावा व गुंतवणूकीसाठी प्रोत्साहन मिळावे या उद्देशाने किरकोळ गुंतवणूकदारांना ५% डिस्काउंट जाहीर झालेला होता. त्यामुळे अधिकाधिक लोकांनी ‘ IPO’ साठी अर्ज करावेत व या नवरत्न कंपन्यांची मालकी  अधिकाधिक लोकांत वाटली जावी असे सरकारचे धोरण होते. हेच धोरण सरकारी कंपन्यांच्या शेअर्सची  ‘ALLOTMENT’ करताना सरकारने राबविले.
त्यावेळी माझी आणि मार्केट्ची फारशी ओळख झाली नव्हती.मला ‘IPO’ चा फार्म भरतां येत नव्हता.  माझे यजमान फार्म भरत असत. कधी खाडाखोड होत असे. खाडाखोड झाली तर आपल्याला शेअर्स मिळणार नाहीत या भीतीपोटी फार्मचा बोळा करून फेकावा लागत असे.फार्म बरोबर भरला की नाही हे पुन्हापुन्हा तपासून बघून तो फार्म इमानेइतबारे ऑफिसमध्ये नेवून देण्याचे काम मी करीत असे.ही खबरदारी आवश्यक होती कारण फार्म भरताना काही चूक झाली तर शेअर्स तर मिळायचे नाहीत पण आपले पैसे मात्र २ महिने अडकून पडतील अशी भीती असायची.
पैशाची जूळवाजुळवी करणे हा नेहेमीचा उद्योग. या ‘IPO’ च्या वेळी आमच्या असं लक्षात आलं की आपल्या काही मुदत ठेवींची मुदत संपत आहे. तर या मुदत ठेवींचे renewal करण्यापेक्षा आपण हीच रक्कम ‘IPO’ साठी वापरून शेअर मिळाले तर उरलेली रक्कम पुन्हा मुदत ठेवींत गुंतवू.( दोन महिन्यानी पैसे परत आल्यावर) शेअर मिळाले नाहीत तर दोन महिन्यांनी पुनः मुदत ठेवी करता येतील. एक दोन महिन्याचे व्याज बुडेल एवढाच काय तो प्रश्न !  एवढा सगळा काथ्याकुट झाल्यानंतर मी त्या मुदत ठेवींच्या पावत्या बँकेत नेऊन दिल्या व त्या पावत्यांची रक्कम आमच्या बचत खात्याला जमा कराव्यात असं बजावलं. याच बचत खात्याचे चेक ‘IPO’ च्या अर्जाला जोडून आम्ही पाठवले आणि सुस्कारा सोडला. आठवडाभराने फार्म परत आले ‘FUNDS INSUFFICIENT’ असे कारण चेक ‘BOUNCE’ करताना बँकेने दिले होते. माझे डोके चालेनासे झाले. सर्व प्रकारची काळजी घेवूनही असे कां झाले हे कळत नव्हते. मी रागारागातच दाराला कुलूप ठोकले व बँकेच्या दारांत जावून उभी राहिले.  पासबुक कौंटरला जावून पासबुक भरून घेतले. माझ्या मुदत ठेवीची रक्कम खात्याला जमा झालेली नाही असे आढळले. त्यामुळे अर्थातच चेक पास होण्याएवढी पुरेशी रक्कम खात्यावर नव्हती हे उघड झाले. मी बँकेतल्या ऑफिसरला विचारले “माझी मुदत ठेवीची रक्कम माझ्या बचत खात्यावार जमा कां झाली नाही ?
“अहो तुमच्या मुदत ठेवीची मुदत संपली नसेल!
मी म्हणाले “ तुम्ही मला मूर्ख समजलात कां  मुदत संपली आहे की नाही हे पाहूनच तुम्ही माझ्याकडून मुदत ठेवींच्या पावत्या घेतल्यात”
“ तुम्हाला नक्की आठवते आहे ना की तुम्ही पावत्या दिल्यांत की तुमच्या पर्समध्येच राहिल्या”
मी त्यांना त्यांनी दिलेली पावत्यांची ACKNOWLEDGEMENT.दाखवली. मी त्यांना त्यांचा ड्रावर उघडून बघावयास सांगितला. त्यांच्या ड्रावरमध्ये माझ्या मुदत ठेवींच्या पावत्या जशाच्या तश्या होत्या. त्यावर कोणत्याही प्रकारची कारवाई झाली नव्हती. माझा पारा चढला आहे हे  पाहून ऑफिसर म्हणाले “अहो घाबरताय कशाला तेव्हढ्या दिवसांचे व्याज तुम्हाला देऊन टाकू.” त्या ऑफिसरला काय कल्पना की माझे किती नुकसान झाले त्याची! माझे चार चेक ‘BOUNCE’ झाले होते म्हणजेच चार फार्मला मला एकही शेअर मिळाला नाही. जर हे शेअर्स मला मिळाले असते तर मला भरपूर फायदा होऊ शकला असतां. कारण या शेअर्सचे लिस्टिंग दामदुपटीने झाले.एवढे झालेले हजारो रुपयांचे नुकसान ऑफिसर किंवा बँक नकीच भरून देणार नव्हते.त्याउलट माझे चार चेक ‘BOUNCE’ झाल्यामुळे माझी चूक नसतानाही Rs.४०० बँकेने माझ्या खात्याला वजा केले.म्हणजेच मला दंड पडला. मी हा दंड भरणार नाही आणि भरला नाही हे ओघाओघाने आलेच.माझी काहीही चूक नाही त्यामुळे माझा दंड माफ व्हावा असा मी बकेकडे अर्ज केला व बँकेनेही खुल्या दिलाने माझा दंड माफ केला.घरी आल्यावर मी एकदा विचार केला तेव्हां माझ्या लक्षांत आले ‘ज्याला आगत असेल त्याने स्वागत करायला शिकले पाहिजे’ जरूर मला होती नुकसान माझे होणार होते तर मग बँकेत जाऊन पासबुकमध्ये पैसे जमा केले आहेत की नाही हे पहिले असते आणि त्याच वेळेला १५ मिनिटे थांबून रक्कम खात्याला जमा करून घेतली असती तर पुढचे सगळे रामायण टाळता आले असते. शेअरमार्केट म्हणजे संधीसाधूगिरी असते. जर चेक पास झाले असते तर किती फायदा झाला असता या सर्व गोष्टी बँकेतील ऑफिसरच्या समजण्यापलीकडच्या होत्या.
हल्ली ‘ ECS  (ELECTRONIC CLEARING SERVICES ) पद्धतीने सर्व आर्थिक व्यवहार होतात. म्हणजेच रक्कम थेट खात्याला जमा होते किंवा खात्यातून वजा होते. त्यामुळे वेळ आणि खर्च दोहोंचीही बचत होते.एकदा एखादी पद्धत अमलांत असेल तर त्यापेक्षा काही वेगळे घडेल असे आपल्या ध्यानीमनीही येत नाही. असेच काहीसे ‘MOIL’या कंपनीच्या IPOच्या बाबतीत आमच्या अनुभवास आले. किरकोळ गुंतवणूकदारांसाठी कमाल मर्यादा Rs.२००००० होती. ‘MOIL’ ही कंपनी सरकारी शिवाय शेअर्स स्वस्त मिळणार म्हणून उधारउसनवार पैसे घेवून मुदत ठेवींवर कर्ज काढून फार्म भरला, ‘ALLOTMENT’ झाली शेअर्सही मिळाले. त्यानंतर लागलेल्या शेअर्सची रक्कम वजा जातां उरलेली रकम ‘ECS’ पद्धतीने थेट खात्याला जमा व्हायला हवी होती. ऑफिसमध्ये जाऊन चौकशी केली. ज्यांनी ज्यांनी फार्म भरले होते त्यांची रक्कम खात्याला जमा झाली होती. त्याच पद्धतीने माझ्याही फार्मची रक्कम खात्याला जमा झाली असेल. दोन दिवसांनी जाऊन पासबुक भरून आणू असा विचार करत दोन दिवस गेले. बँकेत फोन केला त्यांनी सांगितले उद्या खात्याला रक्कम जमा केली जाईल . उद्या फोन करा. त्यानुसार दुसर्या दिवशी मी बँकेत गेले  माझ्या दोन खात्यांवर पैसे जमा झाले होते . पण एका खात्यावर मात्र पैसे जमा झाले नव्हते. मी बँकेच्या अकौंटटकडे चौकशी केली. ते म्हणाले ज्या खात्यांत जेव्हढे पैसे आले तेव्हढे आम्ही जमा केले. आम्हाला यापलीकडे काही माहित नसते. तुम्ही तुमच्या ऑफिसकडे चौकशी करा. नंतर मी पुन्हा ऑफिसमध्ये विचारले. तेव्हा ते म्हणाले प्रत्येक फार्मच्या शेवटी कोणत्या व्यक्तीकडे तक्रार करायची त्या व्यक्तीचे नाव आणि टेलीफोन/मोबाईल नंबर दिलेला असतो.
INVESTOR GRIEVANCES CELL ID, CONTACT PERSON AND COMPLIANCE ऑफिसरचे नाव आणि फोन नंबर दिलेला असतो. (48व्या भागामध्ये  जो फार्म दिलेला आहे त्याच्या मागच्या बाजूस ही माहिती दिलेली आहे.) तेथे तक्रार करा किंवा लेखी अर्ज करा. म्हणजे तुम्हाला खरी वस्तुस्थिती समजेल.तेव्हा आम्ही तेथे फोन केला. त्यांनी मला अर्जाचा क्रमांक आणि बाकी माहिती विचारली.आणि नंतर मला सांगितले तुमचा चेक रजिस्टर पोस्टाने पाठवला आहे. त्याचा रजिस्टर नंबर अमुक आहे. व हा चेक येथून अमुक तारखेला पाठवण्यात आला आहे. तुम्हाला दोनतीन दिवसांत मिळेल. पोस्टमन रजिस्टर देण्यास येणार घराला कुलूप बघून परत जाणार त्यामुळे चेक मिळण्यास उशीर होणार व आपले त्या रकमेवरचे व्याज बुडणार, हे सर्व टाळण्यासाठी मी स्वतःच पोस्टांत गेले. दोनतीन दिवस जावे लागले. त्यानंतर चेक मिळाला . तो जमा केल्यानंतर दोन दिवसांनी  पैसे मिळाले. या सर्व गोंधळामध्ये जवळजवळ सतरा दिवसांचा कालावधी लोटला.
त्यामुळे ‘ALLOTMENT ‘ झा;याबरोबर तुमची रकम खात्याला जमा झाली की नाही हे पहा. प्रत्येक वेळेला सिस्टीमप्रमाणे घडते असे नाही. तुमच्या बाबतीत विपरीत घडू शकते. आपली आपण काळजी घेतलेली बरी.
कधी कधी आळशीपणा चांगलाच भोवतो. खरे पाहतां ‘IPO’ येणार हे जाहीर झाले होते व मलाही माहित होते .फार्म भरायचा आहे हेही ठरलेले होते. चेकबुकांत दोन चेक शिल्लक होते. ‘IPO’ चा फार्म भरून झाला परंतु चेक भरताना खाडाखोड झाली. ऑफिसमधल्या काकांना विचारले “काय करू ?” तेव्हां ते म्हणाले “जेथे खाडाखोड झाली असेल ती सुधारा आणि त्याच्या बाजूला सही करा.म्हणजे हाच चेक चालेल. दुसरा चेक लावण्याची गरज नाही.” त्यामुळे खरे पाहतां प्रश्न मिटला होता. परंतु चेकबुकातून चेक काढून घेताना फाटला. आतां आली कां पंचाईत !तो चेक चालणार नव्हता. दुसरा चेक भरून द्या असे काकांनी सुचविले. पण चेकबुकांत चेक शिल्लकच राहिले नाहीत. बँकेतून नवीन चेकबुक आणायला हवे होते. चेकबुक रिक्विझिशन स्लीप भरून मी बँकेत गेले.  ती स्लीप बँकेच्या काउंटरवर दिली.आणि तेथेच थांबले.
तेव्हां बँकेतले ऑफिसर म्हणाले “तुम्ही कशाला थांबलात. हल्ली चेकबुक ताबडतोब मिळत नाही. चेकबुक तुमच्या घरी पोस्टाने पाठविले जाते.”
मी त्याना म्हटले “ पण मला चेकबुकची खूप गरज आहे. पोस्टाने चेकबुक मिळेपर्यंत १०-१२ दिवस लागतील. त्यामुळे दोन तीन लूज चेक दिलेत तरी माझी अडचण भागेल. मग १५ दिवसांनी चेकबुक मिळाले तरी चालेल”
ऑफिसर म्हणाले “ अहो लूज चेक हल्ली देता येत नाहीत आणि दिले तरी ते चेक कॅश काढण्यासाठी किंवा आमच्याच शाखेतील खात्यात रक्कम ट्रान्स्फर करण्यासाठी वापरता येतील.”
त्यामुळे प्रदक्षिणा पूर्ण करून मी ऑफिसमध्ये गेले.
काकांना सांगितले ‘१० -१२ दिवसांशिवाय चेकबुक मिळणार नाही असे बँकेचे म्हणणे आहे”. तेव्हां काका म्हणाले “ तुम्ही या वेळेपुरता डिमांड ड्राफ्ट /पेऑर्डर जोडून फार्म भरू शकतां.”
इलाजच नव्हता विनाशकाले समुत्पन्ने अर्धं त्यजति पंडितः. मी यजमानांना फोन करून विचारले
“ काय करायचे. तेव्हां ते म्हणाले “शेअरमार्केटचा व्यवसाय तू करतेस तेव्हां तू निर्णय घे. पण मी तुला एकच सांगतो किरकोळ गुंतवणूकदारांसाठी जी कमाल मर्यादा असते तेव्हढाच म्हणजे Rs.२००००० चा ड्राफ्ट काढल्यास Rs. ३०० ते ३५० ड्राफ्टसाठी कमिशन बसेल.”
हे सर्व ऐकून मी पूर्णपणे माघार घेतली.व ज्या ‘IPO’ बाबतीत सुरुवातीलाच एवढ्या अडचणी येत आहेत त्या ‘IPO’ चा नाद सोडलेला बरा. (ही पूर्वीची गोष्ट आहे आतां खाडाखोड झालेला चेक चालतच नाही.तसेच आतां तुम्ही दिलेला चेक दुसऱ्या दिवशीच पेमेंट साठी येऊ शकतो. तेव्हां आपल्या अकौटमध्ये आधी पैसे जमा करून मगच ‘IPO’ साठी चेक द्या.)
कधी कधी आपल्या हातून चूक होते पण ती इष्टापत्ती ठरते. परमेश्वरच आपणास वाचवितो असेच म्हणावे लागते.मध्यंतरी जेम्स & जुवेलर्री या क्षेत्राशी संबंधीत असलेल्या कंपनीचा ‘IPO’ आला. मी ‘IPO’चा फार्म भरला, सह्या केल्या, चेक भरला, तो जोडला, चेकच्या मागच्या बाजूस अर्जाचा प्रिंटेड नंबर आणि टेलिफोन नंबर लिहिला. मी व माझ्या यजमानांनी  पुन्हा पुन्हा तपासला. फार्म व चेक बरोबर भरला आहे याची खातरजमा करून घेतली व नंतरच फार्म दिला. आमच्या ऑफिसमध्ये फार्म बरोबर भरला आहे की नाही हे तपासूनच घेतात.ऑफिसमधला शिपाई भरलेले फार्म मुंबईच्या ऑफिसमध्ये घेवून गेला. दोन तीन दिवसांनी पास बुक भरण्यासाठी मी बँकेत गेले त्यावेळी माझा चेक पास झालेला नाही असे आढळले. बँकेत चौकशी केली तेव्हां त्यांनी मला सांगितले चेकवर लिहिलेली तारीख चुकीची होती त्यामुळे चेक पास होऊ शकला नाही. त्यामुळे ‘IPO’ फार्म रिजेक्ट झाला.
तेव्हां काका म्हणाले “ MADAMचा फार्म रिजेक्ट झाला म्हणजे शेअरचा भाव चांगला फुटणार नाही हे नक्की.”
बोलाफुलाला गाठ पडली. मध्यंतरीच्या काळांत गव्हर्नमेंटने नोटीफिकेशनद्वारे सरकारने सोन्याच्या आयातीवरचे निर्बंध वाढवले. यामुळे सोन्याच्या व्यवहारांत असणाऱ्या कंपन्यांचे नुकसान होणार होते. याचा या ‘IPO’च्या लिस्टिंगवरही परिणाम झाला.भाकीत केल्याप्रमाणे हा ‘IPO’ इशू प्राईसपेक्षा कमी किमतीला लिस्ट झाला. आणि भाव पडतच गेला. त्यामुळे परमेश्वरानेच मला वाचवले असे म्हणावे लागते. परंतु सगळ्यांच्याच नजरेतून चेकवरची चुकीची तारीख कशी निसटून गेली याचे आश्चर्य वाटले.
माझ्या चुका मीच माझ्या तोंडाने कबुल करणे हे योग्य की अयोग्य हे तुम्हीच ठरवा. दुसर्या शब्दांत सांगायचं तर यालाचं लोक ‘अनुभव’ म्हणतात. पुढच्यास ठेच मागचा शहाणा या उक्तीप्रमाणे माझ्या हातून ज्या चुका झाल्या त्या तुम्ही टाळण्याचा प्रयत्न केल्यास तुमचाच फायदा होऊ शकतो. शेअरमार्केटमध्ये व्यवहार करणे हा करमणुकीचा विषय नाही. सतत होणाऱ्या बदलांकडे लक्ष देवून आपल्या व्यवहारांत लवचिकता आणावी लागते. अखंड सावधानता बाळगावी लागते. तुम्ही शेअरमार्केटचा व्यवसाय सुरु करावा व त्यांत तुम्हाला यश मिळावे हीच इच्छा. दिवाळीच्या या शुभदिनी तुम्हाला पुढील वर्ष आनंदाचे आणि भरभराटीचे जावो हीच शुभेच्छा.

भाग ४३ – रुक जाना नहीं, तू कही हार के !!

गृहिणी ते शेअरमार्केट हा आपला प्रवास अजून संपलेला नाही. हा प्रवास खूप लांबलचक आहे. प्रवासांत काही लहान मोठी स्टेशने येतात तश्या माझ्या प्रवासात वाचकांच्या काही शंका आल्या होत्या. काही गोष्टी समजलेल्या नव्हत्या. काही बाबतीत मी दिलेली माहिती त्यांना अपुरी वाटली. त्यामुळे त्यांनी प्रेमाने मला मध्येच थांबवून त्यांना हवी होती ती माहिती विचारली शंकांचे निरसन करावयास सांगितले. मलासुद्धा माहिती सांगताना आणी शंका निरसन करताना आनंदच झाला.माझा ब्लोग वाचून लोकांना उपयोग होतो आहे हे समजलं. आता २९ व्या भागापासून शेअरमार्केटचा प्रवास पुढे चालू करू या.
मी माझे एच. डी एफ सी. चे शेअर्स विकले व गिनी सिल्कचे शेअर्स थोडे थोडे करून विकणे सुरूच ठेवले. जसा जसा जास्त जास्त भाव मिळेल तसे तसे वरच्या वरच्या भावाला विकत राहिले. त्यामुळे दोन गोष्टी झाल्या. अडकलेला पैसाही थोडा थोडा मोकळा झाला. व दरवेळी पहिल्यापेक्षा जास्त भावाला विकत असल्याने सरासरी चांगली होऊन भाव चांगला होत गेला.यालाच मार्केटच्या भाषेत ‘STAGGERED BUYING OR SELLING’ असे म्हणतात.
विक्री कशी करायची याची प्राथमिक माहिती मला मिळाली होती .जास्त डोके चालवण्याएवढा माझ्याजवळ वेळ होताच कुठे? कारण शेअरमार्केटचा व्यवसाय करण्यासाठी मला भांडवलाची गरज होती.आता माझ्याजवळ थोडफार भांडवल तयार झालं होतं. ‘बोलाचा भात बोलाची कढी’ संपली आणि आता खरा भात करायची वेळ आली. भात चांगला झाला तर सगळे पोटभर जेवतील, भात करपला , कच्चा राहिला किंवा भाताची खीर झाली तर नावं ठेवतील व सर्वजण उपाशी राहतील. त्यामुळे प्रत्येक पाउल जपून टाकण भाग होतं
किती भांडवल गुंतवायच ? जेवढ भांडवल जमा झालय तेवढ सगळ गुंतवावं कि ५०%आता गुंतवून बाकीचे थोडे दिवसांनी मार्केट पडलं तर गुंतवावं? असा प्रश्न पडला. अशावेळी आमच्या ऑफिसमध्ये लोक ज्या गप्पा मारत त्याचा मला उपयोग झाला. ऑफिसमध्ये एक गोष्ट होत असे . कुणीही कधीही घरगुती गोष्टी बोलत नसत,कुणाचा अपमान करण किंवा कुणाला कमी लेखण नाही, किंवा मला पैसे मिळाले त्याला मिळू नयेत अशी संकुचित दृष्टी मला आढळली नाही.
मी आपली फक्त सगळ्यांच्या गप्पा ऐकून किंचित हसून प्रतिसाद देत असे. पण मला त्या गप्पांचा उपयोग झाला. “अरे, १०० शेअर्स एकदम कां घेतलेस. २५-२५ च्या गटाने घ्यायचे होतेस. मार्केटचा अंदाज घेतला असतास तर बरे नाही कां? आज दुपारी ‘I. I. P’ चे आकडे येणार तेव्हा जर मार्केट पडले तर स्वस्त पडतील वगैरे वगैरे.
अहो, तेव्हा मला ‘I. I. P.’ ‘INFLATION ‘ ‘CAD’(CURRENT ACCOUNT DEFICIT ) म्हणजे काय हे काहीच कळत नव्हते. पण मला एवढे मात्र कळले की खरेदी छोट्या छोट्या लॉटमध्ये करावी.मार्केटचा अंदाज घेवून करावी. आणी मार्केटच्या अस्थिरतेचा फायदा करून घ्यावा. मार्केटमधील अस्थीरतेलाच “MARKET VOLATILITY ‘ असे म्हणतात.
त्याचबरोबर मार्केट पाहणे ऐकणे निरीक्षण करणे या सवयींचा उपयोग झाला.
काही शेअर रोज किती वाढतात किंवा मार्केट पडले तर किती पडतात किंवा शेअर्सचे जे निर्देशांक (SENSEX, NIFTY ) आहेत त्यांचा शेअरच्या किमतीतील वाढीशी किंवा कमी होण्याशी काही संबध जोडता येतो कां ? हे मी माझ्या सोयीसाठी निरीक्षणाने पाहिले. शेअर्सच्या खरेदीशी या सर्व गोष्टींचा फार घनिष्ट संबंध आहे.
मी तुम्हाला कित्येक वेळेला एक गोष्ट सांगितली आहे पुन्हा सांगते शेअर खरेदीचा उद्देशच फायदा घेवून विकणे हा असतो. जतन करणे, म्युझियममध्ये ठेवणे हा कदापि नसतो. ‘TO MAKE MONEY’ हाच उद्देश हेच अंतिम ध्येय व तुम्हाला पैसा किती सुटला यावरच तुमच्या यशाची मोजदाद होते.
इथे एक गोष्ट तुमच्या कानांवर घातल्याशिवाय मला राहवत नाही. मी ऑफिसमध्ये जाताना किंवा घरी येताना काही गरजेच्या गोष्टी खरेदी करीत घरी येत असते. हे माझ्यासारख्या गृहिणींना काही नवीन नाही. घरांत काय संपले आहे काय उद्यासाठी हवे आहे., घरातील मुलांच्या मागण्या काय आहेत हे सर्व डोक्यांत ठेवूनच गृहिणी वावरत असते. ऑफिसच्या बाहेरच बसणाऱ्या फळवाल्याकडून मी फळे घेत असे. कारण त्याचा दर वाजवी असे. मालही चांगला असे. तो माझ्या ओळखीचा झाला होता. मी त्याला एकदा विचारले “तुला एवढ्या भावांत विकणे परवडते कसे? “ तेव्हा तो म्हणाला “फायदा किती घ्यावयाचा हे माझे ठरलेले असते. आज कोणता माल लावायचा , किती किमतीला मिळायला हवा, किती किमतीला विकावा, खर्च जाऊन किती पैसे मिळाले पाहिजेत हा हिशोब करूनच मी माल घेतो .२-३ तास बसतो. दुकाने उघडण्याच्या आंत माझी पाटी रिकामी मी पण रिकामा. माल चांगला असल्यामुळे गिऱ्हाईकही फिक्स्ड असते “.
यशाचे केवढे मोठे गणित तो फळवाला मला कळत-न-कळत सुचवून गेला होता. हेच तंत्र बद्या–चढ्या भाषेत बोलायचे तर वाजवी नफा ठेवायचा, टर्नओव्हर जास्त हवा, भांडवल जास्त लवकर बाहेर पडलं पाहिजे, म्हणजे पुन्हा पुन्हा गुंतवता येतं. व तेवढेच भांडवल वापरून जास्तीतजास्त फायदा मिळवता येतो. म्हणजेच १००००रुपये गुंतवायचे ठरवले तर १००रुपये प्रती शेअर किमतीचे शेअर खरेदी करायचे. महिन्याभरांत विकायचे व पुन्हा फायदा बाजूला काढून घेवून पुन्हा १००००रुपये गुंतवायचे. म्हणजेच आपण वर्षाला १,२०,००० रुपये गुंतवू शकतो.प्रत्येक महिन्यांत १००० रुपये फायदा झाला तर वर्षाअखेरीला १००००रुपयांवर १२०००रुपये निव्वळ फायदा होऊ शकतो.
म्हणजे ज्यावेळी आपल्याजवळ भांडवल कमी असते तेव्हा ‘QUICK ENTRY, QUICK EXIT ‘ करून पुन्हा पुन्हा तोच पैसा वापरून जास्त फायदा मिळवता येतो. त्यासाठी योग्य वेळ व योग्य वेळीच योग्य निर्णय ताबडतोब घेणे यावरच यशाचे गणित अवलंबून असते. त्याचबरोबर त्या फळवाल्याने अजून एक गोष्ट सांगीतली ती सुद्धा विचारात घेण्यासारखीच!
‘माल चांगला म्हणजे गिऱ्हाईकही फिक्स्ड’ म्हणजेच शेअरमार्केटच्या दृष्टीकोनातून विचार केल्यास चांगले शेअरच घेतले पाहिजेत. म्हणजेच कंपनीच्या अस्तित्वाबद्दल, तिच्या प्रगतीशील वाटचालीबद्दल कोणत्याही प्रकारची शंका खरेदीच्या वेळीतरी आपल्या मनांत असू नये.नाहीतर आज कंपनी अस्तित्वांत होती उत्पादन तसेच विक्री जोरांत होती, पण थोड्याच दिवसांनी बंद पडली. शेअर्सचा भाव २०पैसे झाला.म्हणजेच ‘तेल बी गेलं तूप बी गेलं आणी हाती धुपाटणे आले’ अशी अवस्था होण्यास वेळ लागणार नाही. त्यामुळे सर्व प्रकारची खात्री झाल्यावरच खरेदी करावी. नाहीतर जमीन जशी धुपून नाहीशी होते तसे भांडवल संपून जाईल व हातांत करवंटी यायला वेळ लागणार नाही. त्यामुळे आपल्या भांडवलाची जपणूक करणे सर्वात जास्त महत्वाचं…
अजून पुढे बरंच काही बोलायचं , पण ते पुढच्या भागात …
  पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 

भाग ४२ – तुमची शंका आणि मार्केटची भाषा

वाचकांनी काही शब्दांचे अर्थ व खरेदी विक्री करताना त्यामुळे मिळणारे संकेत याची काही सांगड घालता येते कां अशी विचारणा केली त्यानुसार या ब्लोगमधूनच हे उत्तर द्यावे असे मी ठरविले.
Share Market terms in marathi
BETA
हा शब्द मार्केटच्या संदर्भांत नेहेमी वापरला जातो. कोणत्याही शेअरच्या किमतीमध्ये होणाऱ्या बदलाचे प्रमाण व त्याचा वेग व त्यामुळे निर्माण होणारा धोका यालाच ‘BETA’ असे म्हणावे.(हा मी माझ्यासाठी समजून घेतलेला अर्थ आणी व्याख्या आहे) म्हणजेच काही शेअर्सच्या किमतीमध्ये फार कमी वेळा व फार मोठ्या प्रमाणावर बदल होतात .अगदी होत्याचे नव्हते होते. त्या शेअरचे रूप पूर्णपणे  पालटते. अशा शेअरला ‘HIGH-RISK, HIGH-RETURN’ शेअर म्हणतात. असे शेअर खरेदी करण्याची योग्य वेळ साधता आली तर तासाभरात बराच फायदा होऊ शकतो . अर्थात नाण्याची दुसरी बाजू आहेच. योग्य वेळ साधता आली नाही, ट्रेंड बदलला तर बराच तोटाही होऊ शकतो . ‘BETA’ च्या टक्केवारीचे निरीक्षण करण्यापेक्षा रोज शेअरच्या किमतीचे निरीक्षण केले तर ही गोष्ट लक्षात येते. मी अशा शेअर्सना धावणारे शेअर्स म्हणते.
शास्त्रीय भाषेत बोलावयाचे झाल्यास SENSEX किंवा NIFTY मध्ये जी हालचाल होते तिला आपण १ मानले तर १पेक्षा जास्त हालचाल असेल तर ‘HIGH BETA’ आणी १ पेक्षा कमी हालचाल असेल तर त्या शेअरला ‘LOW BETAA ‘ असे समजा. तुमची धोका पत्करण्याची कितपत तयारी आहे याचा विचार करूनच “HIGH –BETA’ शेअर्सच्या वाटेला जावे. छोट्या आणी मध्यम कालावधीसाठी “BETA’ची संकल्पना विचारात घेता येते. परतू दीर्घ मुदतीसाठी गुंतवणूक करणाऱ्यांना या संकल्पनेचा फारसा उपयोग होत नाही.’BETA’  भूतकाळात किमतीत झालेल्या बदलांवर आधारीत असतो, परंतु दीर्घ मुदतीमध्ये कंपनीच्या प्रगतीप्रमाणे किंवा काही अन्य कारणांमुळे शेअरची प्रवृत्ती व गुंतवणूकदारांचा त्या शेअरकडे बघण्याचा कल बदलू शकतो .
काही शेअर्सच्या किमतीत निर्देशांकाप्रमाणे बदल होतो तर काही शेअर्सच्या किमतीत निर्देशांकाच्या विरुद्ध बदल होतो. म्हणजेच हे किमतीत होणारे बदल मार्केटच्या समप्रमाणात किंवा मार्केटच्या व्यस्त प्रमाणांत असतात.मार्केट पडत असेल तर हे शेअर्स वाढतात व मार्केट वाढत असेल तर हे शेअर पडतात.
अशा शेअर्सना ‘NEGATIVE BETA’ असलेले शेअर्स म्हणतात.
E. P. S.
E.P.S. म्हणजेच ‘EARNING PER SHARE’ म्हणजेच कंपनीच्या प्रत्येक साधारण शेअरच्या वाटेला कंपनीचा किती नफा येतो.
E. P .S. = PROFIT AFTER TAX / NUMBER OF SHARES
सर्व देणी दिल्यानंतर कंपनीचे जे उत्पन्न उरते त्याला शेअर्सच्या संख्येने भागले असता प्रत्येक शेअरच्या वाट्याला किती उत्पन्न येते हे समजते. आपण जर ‘A ‘ आणी ‘B ‘ या एकाच प्रकारच्या उद्योगांत असलेल्या दोन कंपन्या निवडल्या ज्यांचा E. P. S. समान आहे परंतु ‘B’ कंपनी कमी भांडवलात व्यवसाय करू शकत असेल तर ती कंपनी जास्त कार्यक्षम आहे असे समजावे. जर E.P.S. जास्त असेल तर जास्त लाभांश मिळण्याची शक्यता असते. पण जर कंपनीला ‘EXPANSION’ करावयाचे असेल किंवा ठराविक %लाभांश देण्याचे कंपनीचे धोरण असेल तर लाभांशात वाढ होत नाही.जर दरवर्षी कंपनीच्या E.P.S. मध्ये वाढ होत असेल तर टी कंपनी प्रगती पथावर आहे असे समजण्यास हरकत नाही..
P. E. RATIO
P. E .RATIO म्हणजेच ‘PRICE EARNING RATIO.
P. E. RATIO = शेअरची किमत /EARNINGS PER SHARE
म्हणजेच प्रत्येक शेअरच्या उत्पन्नाच्या किती पटीत शेअरचा भाव चालू आहे हे समजते. प्रत्येक उद्योगाचा सरासरी P. E. RATIO असतो. या RATIOपेक्षा जास्त किमतीला तो शेअर मार्केटमध्ये असेल तर तो महाग समजावा आणी कमी किमतीला असेल तर तो शेअर स्वस्त समजावा. परंतु एखाद्या शेअरला एवढा भाव कां दिला जातो आहे किंवा एवढ्या चढ्या किमतीला गुंतवणूकदार कां गुंतवणूक करीत आहेत ते पाहिले पाहिजे.अशा वेळी गुंतवणूकदारांना असे वाटत असते की या कंपनीचे व्यवस्थापन चांगले आहे , ही कंपनी भविष्यकाळात प्रगतीपथावर राहील व आपली गुंतवणूक फायदेशीर ठरेल.जर P. E. RATIO ० -१० मध्ये असेल तर ही कंपनी ‘UNDERVALUED’ समजावी परंतु ‘UNDERVALUED किंवा स्वस्त मिळते आहे म्हणून धावत सुटू नका.आपली गुंतवणूक सुरक्षित राहील ना हे ही पहावे लागते जर P. E. RATIO  १०ते १७ मध्ये असेल तर सर्वसाधारणतः कंपनीचा शेअर योग्या किमतीला मिळतो आहे असे समजावे.जर P. E. RATIO १७ ते २५ या दरम्यान असेल तर शेअर महाग आहे असे समजावे. जर P. E. RATIO २५ पेक्षा जास्त असेल तर तेथे काही तरी शिजते आहे असे समजावे त्याचा तपास करणे जरुरीचे आहे कारण काही काही शेअर्स गुंतवणूकदारांना उगीचच आवडतात.त्याला मार्केटच्या भाषेत ‘PUBLIC FANCY’ शेअर्स असे म्हणतात.P.E.RATIO तुम्ही गुंतवलेली रकम किती काळांत वसूल होईल हे दाखवतो.‘
OPEN INTEREST
OPEN INTEREST ही DERIVATIVE मार्केटमधली संज्ञा आहे. आता सोप्या शब्दांत सांगावयाचे झाले तर प्रत्येक गोष्टीसाठी लागलेली रांग विचारात घ्या. जर एख्याद्या सिनेमाच्या तिकिटासाठी भली मोठी रांग असेल पुढील आठ दिवसांचे बुकिंग झाले असेल तर तो सिनेमा पाहण्यात लोकांना रस आहे असे आपल्या लक्षांत येते.त्याचप्रमाणे OPEN INTEREST मध्ये होणारा बदल त्या शेअरमधल्या गुंतवणुकीचा कल दर्शवितो.OPEN इंटरेस्ट वाढत असेल तर त्याचा अर्थ असा होतो की नवीन पैसा गुंतवला जात आहे  आणी  किमतीत होणाऱ्या बदलाची दिशा तीच राहील किंवा वाढत जाईल हे समजते. OPEN INTEREST कमी होत असेल तर पैसा बाहेर जात आहे किंवा गुंतवणूक कमी केली जात आहे  किमतीत होणाऱ्या बदलाची दिशा उलट होण्याची वेळ आली आहे असे ओळखावे. दिवसाच्या शेवटी OUTSTANDING असणार्या FUTURES आणी OPTIONSमधील CONTRACTS ची एकंदर संख्या, म्हणजेच OPEN INTEREST.
OPEN INTERESTची पातळी तीच राहिली पण शेअरची किमत मात्र वाढू लागली तर ‘BULL’ मार्केटचा शेवट जवळ आला असे समजावे. व किमत घटू लागली तर BEAR –RUN संपत आला असे समजावे.
शेअरची किमत                      ओपन इंटरेस्ट              अर्थ  
वाढते आहे                             वाढतो आहे                 मार्केट मजबूत आहे
वाढते आहे                             कमी होतो आहे            मार्केट WEAK होत आहे
कमी होत आहे                        वाढतो आहे                  मार्केट WEAK होत आहे
कमी होते आहे                        कमी होत आहे             मार्केट मजबूत होत आहे.
हे सर्व मी माझ्या अनुभवानुसार लावलेले अर्थ व स्पष्टीकरण आहे. अर्थ किंवा स्पष्टीकरण चुकीचे नाही पण ते माझ्या शब्दांत वर्णन केले आहे.  शेअर्स खरेदी-विक्री करताना सर्व संकल्पनांचा साकल्याने विचार करूनच निर्णय घ्यावा लागतो. कारण शेअरमार्केटवर परिणाम करणारे घटक पुष्कळ आहेत. ह्या सर्व घटकांचा कमी जास्त परस्परविरोधी परिणाम शेअरच्या किंमतीवर होत असतो .
 पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 

भाग ४१ – मार्केटमधले Window Shopping – भाग २ !!

गेल्या वेळी आपण वर्षाचे पहिले ६ महिने शेअर मार्केटच्या नजरेतून बघितले आता उरलेल्या ६ महिन्यांकडे बघूया. हा कालावधी सणावाराचा तसेच पावसाचा असतो. दोन्हीचा परिणाम शेअर मार्केटवर होतोच, कसा ते या भागात सांगते
आता आपला देश पडला शेतीप्रधान त्यामुळे पावसाचे प्रमाण व हा पाऊस भारतभर योग्य वेळी व योग्य प्रमाणात पडतो की नाही यावर I.I.P. चे आकडे , G.D.P.(GROSS DOMESTIC PRODUCTION) व DEFICIT , महागाईचे आकडे अवलंबून असतात.या सर्व आकडेवारीवरच R .B .I . (RESERVE BANK OF INDIA)चे आर्थिक धोरण आणि व्याजाचे दरही ठरतात.
पावसाळ्यात बांधकामाची कामे कमी होतात. त्यामुळे सिमेंटची मागणी कमी.सिमेंट कंपन्याचे शेअर्स स्वस्त मिळू शकतात. अगदी रु. २०/- पासून रु. २०००/- किमतीपर्यंत सिमेंट कंपन्यांचे शेअर उपलब्ध आहेत . रस्त्याची कामे थांबतात. पण पत्रे विकणार्या कंपन्यांची विक्री वाढते. इर्रीगेशन कंपन्यांच्या मालाची मागणी वाढते. पावसाळ्यांत कीटकनाशकांचा वापर वाढतो त्यामुळे खते, व केमिकल्सचे उत्पादन करणाऱ्या कंपन्यांची विक्री वाढते.
त्याचवेळी गणपती, दसरा दिवाळी , ओणम हे सर्व सण असतात. त्यामुळे स्कूटर मोटारसाईकल , मोटार. यांचीही विक्री वाढते फ्रीज टी.व्ही. इत्यादी ग्राहकोपयोगी वस्तूंचीही विक्री वाढते
काही काही वेळा काही काही कंपन्या त्यांचे वार्षिक निकाल जूनपर्यंत जाहीर करत नाहीत. बहुतेक कंपन्यांच्या लाभांश देण्याच्या तारखा जुलैमध्ये असतात.जर तुम्ही अभ्यास केला तर तुम्हाला असे आढळेल की काही कंपन्या शेअरला रु.१५ वा त्याच्यापेक्षा जास्त लाभांश देतात. लाभांश व शेअरची किमत यांचाही ताळमेळ बसतो की नाही ते पहा. शेअरची किमत रु.१६०० ते रु.१८०० आहे. व लाभांश रु.१५ ते रु.२० आहे परंतुं काही वेळेला असे होते की शेअरची किमत रु.१०० ते रु.१५० असते व लाभांश रु.७ पर्यंत असतो किंवा शेअरची किंमत रु.१५ ते रु २० असते व लाभांश प्रत्येक शेअमागे रु.१ असतो. लाभांश शेअरच्या किमतीप्रमाणे योग्य प्रमाणात असला तर फायदेशीर ठरतो. जर शेअरची किमत व लाभांशाचे गणित जमले तर थोड्या कालावधीत चांगला फायदा होतो .
या कालावधीमध्ये TEXTILE कंपन्या तेजीत असतात. TRACTORS, EICHER MOTOR सारख्या मालवाहू ट्रकला मागणी असते. कोणत्या देशांत पाऊस पडला कोठे पाऊस पडला नाही या गोष्टींची माहिती ठेवा. वर्तमानपत्रात या बातम्या येत असतात. गेल्याच वर्षीची गोष्ट घ्या. गेल्यावर्षी रबराचे उत्पादन वाढले त्यामुळे रबराच्या किमती कमी झाल्या. रबर हा कच्चा माल म्हणून उपयोग करणाऱ्या कंपन्यांचे मार्जिन वाढले आणि पर्यायाने नफा वाढला. त्यामुळे CEAT, MRF, APPOLLO, J. K. TYRES या शेअर्सचे भाव वाढले.
पावसाळा संपल्यानंतर लोक प्रवासाला जाण्यास प्राध्यान्य देतात.आल्हाददायक कालावधी असतो. या काळांत हॉटेल्स, विमान कंपन्या किंवा प्रवासाची बुकिंग करणारया वा पर्यटनाशी संबंधीत असणाऱ्या सर्व कंपन्यांच्या शेअर्सचे भाव वाढतात. थंडीमध्ये अंडी व कोंबड्यांचे भाव वाढतात. त्यामुळे कुक्कुटपालन आणी त्याच्याशी संबंधीत कंपन्यांची विक्री वाढतेउदा.VENKEY’S.  प्रवासामध्ये मजा, थंडीचे दिवस आणी त्यामध्ये येणाऱ्या सणांमुळे दारूची वाढती विक्री होते. त्यामुळे दारू उत्पादन करणाऱ्या कंपन्यांचे शेअर्स तेजीत असतात.   लोक दिवाळी, नववर्ष, नाताळ, अशा दिवशी फुलांचे गुच्छ, ग्रीटींग्स कार्ड्स, भेटवस्तू एकमेकांना देत असतात. या सणांच्या सुमारास या सगळ्या धंद्यात असणार्या कंपन्यांच्या शेअर्सचे भाव वाढतात उदा – ARCHIES.
म्हणजेच प्रत्येक बाजारपेठेत सामान्य ज्ञान उपयोगी पडते. जसे श्रावण महिना आला की दुकानदार पूजेचे साहित्य दिसेल असे मांडतात. १५ अगस्तला स्वातंत्रदिनी सगळीकडे झेंडे व पांढरया टोप्या, पांढरया साड्या  शोकेस केलेल्या दिसतात .हा सगळा हिशेब शेअर्स खरेदी करताना घाला. अर्थात हा हिशेब अल्प किंवा मध्यम मुदतीसाठी शेअर्स खरेदी करत असाल तरच घाला.गुंतवणुकीसाठी शेअर्स खरेदीची संधी नेहेमी नेहेमी मिळतं नाही. मार्केट जेव्हा रपारप पडत असेल आणि कोणीही शेअरमार्केटच्या जवळपासही फिरकत नसेल तेव्हा शेअर्स खूप स्वस्तात मिळतात. अशा वेळी दीर्घ मुदतीसाठी म्हणजेच १वर्षापेक्षा जास्त कालावधीसाठी शेअर्स खरेदी करा. त्यावेळी खरेदी केलेला चांगला शेअर multi-bagger होण्याची शक्यता निर्माण होते.
सध्या निवडणुका आहेत. नेहेमीचे आडाखे उपयोगाचे नाहीत. निवडणूक-जाहीरनाम्यामध्ये काय काय कबुल केले आहे आणी कोणती आश्वासने दिली आहेत हे पाहूनच त्या त्या उद्योगातील निवडक कंपन्यांचे शेअर्स खरेदी करावेत. सध्या अशी खसखस पिकली आहे की मोदी निवडून आले तर त्यांचा कल उर्जा, रस्तेबांधणी,बंदराची प्रगती याकडे असेल. त्यानुसार सर्वांच्या रडारवर ते शेअर्स आहेत. ( हा भाग लिहिला तेव्हा निवडणुकीचा निकाल लागायचा होता ). निवडणुकीचा विचार केल्यास एखाद्या कंपनीचा प्रमोटर निवडणुकीला उभा असेल आणी निवडून आला नाही तर त्या कंपनीचा शेअर काही काळापुरता पडतो. कारण शेअर मार्केट कोणत्याही बातमीवर लगेच आणी तीव्र प्रतिक्रिया व्यक्त करते. असे जर घडले तर रु.५० ते रु.१०० नी शेअर स्वस्त पडतो. २-३महिन्याने भाव वाढल्यावर विकता येतो.
काही वेळेला कायदेकानू, सरकारी नियम , न्यायसंस्थांचे निर्णय आदीचा फटका बसल्यामुळे कंपन्यांच्या शेअरचे भाव कमी होतात.उदा. HDIL,DLF , HCC. कधी कंपन्यांवर आयकर व तत्सम खात्यांच्या धाडी पडतात. एका कंपनीवर दुसरी कंपनी कोर्टात केस घालते. एखादी कंपनी बोनस,विशेष लाभांश देते, शेअर्सचे विभाजन करते, कंपनी एखादा भाग विकून टाकते, किंवा ती कंपनी दुसऱ्या कंपनीला खरेदी करते,कंपनी आपले धोरण बदलते किंवा कार्यक्षेत्र विस्तारीत करते, कंपनीच्या प्रमोटर्समध्ये भांडणे होतात, कंपनी जर परदेशी बाजारपेठेत व्यवहार करत असेल तर त्या देशातील बदललेल्या कायदेकानुचा ही फटका कंपनीला बसतो.उदा. ‘विसा ‘ च्या नियमातील बदल किंवा कंपनीच्या उत्पादनाच्या विक्रीवर आणलेली बंदी.
भावनेला प्राधान्य न देता शेअर्सच्या भावावर होणारा परिणाम बघा. कोणत्याही कंपनीमध्ये भावनेच्या आहारी जावून पैसे गुंतायचे नाहीत. भावना बाजूला ठेवून व्यावहारिक विचार केल्यास शेअरमार्केटमध्ये यश नक्की मिळेल.
ह्या दोन्ही लेखांमध्ये तुम्ही ठराविकच शेअर्स घ्या असे सांगण्याचा उद्देश नाहीकिंवा मला तसं सुचवायचंहि  नाही. फक्त शेअरमार्केटचा अभ्यास कोणत्या प्रकाराने करता येऊ शकतो हे सांगण्याचा प्रयत्न केला आहे. तुम्हाला त्यातून काही दिशा मिळावी ही सदिच्छा!
 पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 

भाग ४० – मार्केटमधले Window Shopping !!

नुकताच रविवारी एका वाचकाचा फोन आला होता. त्याने चौकशी केली व विचारले

Stock market share buying

“Sale Sign Shop window night” by Paul§


“तुम्ही हल्ली ‘ब्लोग’ लिहिणे बंद केले कां?. असे करू नका आम्हाला तुमचा ‘ब्लोग’ वाचायला आवडतो. तुम्ही आम्हाला अर्ध्या वाटेवरच सोडलेत. आम्हाला सांगा आम्ही कोणते शेअर्स खरेदी करावेत? कोणत्या भावाला खरेदी करावेत.? कधी खरेदी करावेत ? कधी विकावेत ? किती फरकानी विकावेत? डोक्यात सगळा गोंधळ माजला आहे. काहीच कळत नाही. काही सुचत नाही. त्या शेअरमार्केटच्या भानगडीत जाऊ या की नको. तुम्ही हा गुंता सोडवून मार्ग  दाखवणार कि नाही?”
हो! हो! त्या वाचकाचे आणि तुम्हा सगळ्यांचे प्रश्न सोडवायला मला आवडेल. तुम्ही तुमच्या रोजच्या व्यवहाराची शेअरमार्केटशी सांगड घालून पहा म्हणजे प्रश्न पटापट सूटतील. नेहमी आपण बर्याच गोष्टी गरजेपोटी करतो. म्हणजे पावसाळा आला तर छत्री रेनकोट खरेदी करतो. शेअर मार्केट मध्ये २ फरक आहेत, एक तर शेअर खरेदी करायची कुणाला ‘गरज’ नसते आणि आपण खरेदी केलेल्या वस्तू आपण विक्री करण्यासाठी खरेदी केलेल्या नसून उपयोगात आणण्यासाठी खरेदी केलेल्या असतात. त्या वस्तूची संख्या किवा त्यांचे मूल्य वाढावे अशी आपली अपेक्षा नसते.पण शेअरमार्केटमध्ये खरेदी केलेल्या शेअर्सची किमत  वाढून ते विकल्यावर आपल्या पैसे सुटावेत अशी एक सर्वसाधारण अपेक्षा असते.
मार्केट मध्ये गुंतवणूक करताना आपले अंथरूण केवढे आहे ,पाय किती लांब करता येतील व किती वेळ अंथरुणावर लोळता येईल हे मात्र पहिले पाहिजे. आपल्याजवळ किती रक्कम आहे, ही रक्कम तुमच्याजवळ किती काळ पडून राहणार आहे याचा विचार करा. तुम्ही हॉटेलमध्ये गेलात तर ऑर्डर देताना हा विचार करताच ना? कारण तुम्हाला ताबडतोब बिल द्यावयाचे असते. तोच शेअर्सच्या बाबतीत विचार करावा.तुम्हाला ६ महिने पैसे लागणार नसतील तर ४ महिन्यांसाठी योजना करा कारण शेअरमार्केटमध्ये निश्चित काही सांगता येत नाही.
मुलांच्या शिक्षणासाठी आपण रकमेची जुळवाजुळव करतो, कितीही आदर्श डोळ्यासमोर असतील तरी समाजातील काही गोष्टींचे बळी आपण ठरतो. डोनेशन भरावे लागतेच. डोनेशनसाठी जमा केलेले हे पैसे  ४-५ महिने पडून राहतात. आपल्याजवळ दोन पर्याय असतात. बचत खात्यात ठेवणे किंवा ४५, ९०, १८०, दिवसांसाठी मुदत ठेवीत ठेवणे. आता नवा पर्याय शेअरमार्केटचा.
मी ३८व्या भागात सांगितल्याप्रमाणे आपण जानेवारी ते जून हा कालावधी घेतला होता. कालावधी अशासाठी की कोणत्यावेळी कोणते शेअर्स खरेदी करण्याचा विचार करावा हे सांगण्यासाठी.
आता पहा उन्हाळ्यात छत्री विकत घेतली तर स्वस्त पडते व A. C. किंवा पंखा विकत घेतला तर महाग पडतो. किंवा सणासुदीच्या दिवसात कपडे साड्या दागिने महाग पडतात.असाच विचार आपण मार्केट संबंधात करावा.
(१) आता पहा जर कंपनीचे आर्थिक वर्ष १ एप्रिल ते ३१ मार्च असे असेल तर जानेवारीपर्यंत तीन तिमाहीचे निकाल जाहीर झालेले असतात. त्याच्यावरून कल्पना करता येते की कोणत्या कंपन्याचा वार्षिक निकाल चांगला असेल. आपण अशा कंपनीचे शेअर्स घ्यावेत.
(२)  काही कंपन्या ‘ INVESTOR FRIENDLY ‘ असतात, म्हणजेच चांगला लाभांश किंवा बोनस शेअर्स देतात. लाभांच्या बाबतीत त्यांचे रेकार्ड चांगले असते. अशा शेअर्सचे भाव लाभांशाच्या अपेक्षेप्रमाणे वाढतात.लाभांशाच्या उत्पन्नावर आयकर आकारला जात नाही.
(३)   ‘ADVANCE TAX’ चे आकडे जाहीर होतात. ज्या कंपन्याना आपला नफा वाढणार असे वाटते त्या कंपन्या जास्त ‘ADVANCE TAX ‘ भरतात. काही कंपन्या मात्र नेहेनीच जरुरीपेक्षा जास्त ‘ADVANCE TAX ‘ भरतात. ज्या कंपनीने गेल्यावर्षीपेक्षा जास्त ‘ADVANCE TAX’भरला असेल त्या कंपनीचे शेअर्स खरेदी करावेत.
(४) सरकारचे अंदाजपत्रक याच काळात जाहीर होते. २५ फेब्रुवारीला रेल्वेचे अंदाजपत्रक व २८ फेब्रुवारीला रेग्युलर अंदाजपत्रक जाहीर होते. रेल्वेशी संबंधीत शेअर्स कमी किमतीत विकत घेवून बजेटच्या आधी १-२ दिवस आधी विकावेत.उदाहरणार्थ काही  रेल्वशी संबंधीत शेअर्सची नावे खालीलप्रमाणे (१) कालिंदी रेल (२) करनेक्स मायक्रोसिस्टीम्स (३)स्टोन इंडिया (४)हिंद रेक्टीफायर (५) बी ई एम एल.(६) TITAAGHAR WAGONS.या शेअर्समध्ये मिळत असेल तो नफा घेवून अंदाजपत्रक जाहीर होण्याच्या आधी बाहेर पडावे.या शेअर्सचे भाव पुन्हा वर्षभरात वाढत नाहीत. रेल्वे व खते यांच्या शेअर्सच्या भुयारात वेळेवर घुसून वेळेवर बाहेर पडावे लागते.
(५) सरकारचा भर नेहेमी शेती, शिक्षण, संरक्षण, उत्पादन, दळणवळण, लघुउद्योग आदी गोष्टींवर असतो. या क्षेत्रात विविध सवलती दिल्या जातात. करात सवलती दिल्या जातात. या क्षेत्रातील काही कंपन्यांकडे सुद्धा लक्ष ठेवू शकता
(६)या काळात दिला जाणारा हवामानाचा अंदाजही फार महत्वाचा ठरतो. विशेषतः पावसाचे प्रमाण, त्याची वेळेवर वाटणी ही फार महत्वाची ठरतात. शेतकरयाची खुशहाली शेअर मार्केटमध्येही आनंदाची लहर पसरवते. यावर्षी अल-निनो हा शब्द वारंवार कानावर येतो आहे. याचा परिणाम पावसावर होईल. पाउस कमी पडेल. तांदूळ पिकवणाऱ्या देशांवर याचा परिणाम होईल. सुदैवाने अल-निनोचे दुष्परिणाम भारतावर जास्त दिसणार नाहीत. भारत बासमती तांदुळाची निर्यात करतो. त्यामुळे तांदळाची निर्यात करणारया KRBL, LTFOODS कोहिनूर फुड्स या कंपन्यांचा फायदा होईल.अग्रो शेअर्सचा विचार करू शकता उदाहरणार्थ : जयंत अग्रो. एरिस अग्रो हेरीटेज फूड्स
(७) जानेवारी ते जून हा उन्हाळ्याचा मोसम असल्यामुळे HAVELLS(इंडिया), CROMPTON GREAVES, VOLTAS या शेअर्सचाही विचार करावा. कारण या कंपन्यांची विक्री या काळात वाढते.
(८) या काळात खतांचे शेअर्सही स्वस्त मिळतात.
महत्वाचा मुद्दा म्हणेज निरीक्षणाचा, कंपनीच्या शेअर्सचा LOWEST भाव आणी HIGHEST  भाव काय हे बघायला हवे. यात वार्षिक, महिन्यातील, आठवड्यातील, त्यादिवशीचा व आत्तापर्यंतचा असे कमीतकमी आणी जास्तीतजास्त भाव प्रत्येक शेअरच्या बाबतीत मिळू शकतात.जर शेअर त्याच्या कमीतकमी किमतीच्या जवळ मिळत असेल तर त्या भावाला विकत घ्यावा. म्हणजे RISK-REWARD RATIOचे प्रमाण चांगले राहते.आपण प्रत्येक माणसाची किंवा वस्तुची कुवत पहातो. या मुलाची बुद्धी किती, याला मार्क किती मिळतील किंवा कपडे घेताना हा कपडा किती टिकू शकेल हे बघतो . त्याचप्रमाणे प्रत्येक शेअर किती वाढू शकतो याचा अंदाज निरीक्षणावरून बांधता येतो. म्हणजेच बेडूक कितीही फुगला तरी तो हत्ती होणार नाही हे लक्षात घ्यावे. म्हणजे शेअर कधी विकावा याचे गणित घालता येते. जर १०% फायदा ५-६ महिन्यात होत असेल तर तो खूप चांगला ! कधीही जास्त हव्यास करू नये.
आता सध्या निवडणुकीची धामधूम चालू आहे मोदी FACTOR चा विचार आहे. जर तुम्ही धाडशी असाल  धोका पत्करण्याची तयारी असेल तर ADANI ENTERPRISES, ADANI PORT , ADANI POWER, हे शेअर्स खरेदी करू शकता. गुजरातमध्ये असलेले किंवा गुजरात राज्याशी संबधीत शेअर्स म्हणजेच GNFC, GSFC , GUJARAAT GAS, GMDC इत्यादी. निवडणुकीचा फायदा मिडिया सेक्टर (प्रिंट मेडिया, इलेक्ट्रोनिक मेडिया ) याना होईल. कारण निवडणुकीच्या काळात जाहिरातीचे उत्पन्न वाढते. ENIL, जागरण प्रकाशन, HTMEDIA, ZEE ENTERTAINMENT हे शेअर्स पहा. मोदींच्या जाहीरनाम्यात बंदरे व उर्जा या क्षेत्रांवर भर दिला जाईल. गुजरातमधील अनुभव लक्षात घेता सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांना प्राध्यान्य मिळेल असा अंदाज आहे. त्यामुळे नफ्यात चालणारया व कार्यक्षमता दाखविणार्या सार्वजनिक उद्योगांचे शेअर्सही वाढण्याची शक्यता आहे.
प्रत्येक गोष्टीचा विचार चहुबाजूनी करा. मोदि पंतप्रधान नाही झाले तर काय ? त्यामुळे ८-९ मेच्या जवळपास शेअर्स विकून कॅशमध्ये बसा आणी निवडणुकीच्या निकालानंतर पुन्हा एन्ट्री घ्या. मोदि पंतप्रधान झाले नाहीत तर मार्केट कोसळेल तेव्हा शेअर्स स्वस्तात मिळतील.
तुमच्या भाषेत बोलावयाचे झाले तर शेअरमार्केटच्या फलाटावर गर्दी खूप आहे. सर्व लोकल्स भरून येत आहेत. तुम्ही चढू शकाल कां ? सुरक्षितपणे उतरू शकाल कां? घुसमट तर होणार नाही याचा विचार करा, लहानमुलाबाळांना घेवून लोकलमध्ये चढू नका. म्हणजेच दुसर्या शब्दात “A’ ग्रुपच्या   शेअर्समध्ये किंवा BLUE CHIP शेअर्स मध्येच राहा. वेळेवर खरेदी विक्री करा. आपल्याला उतरायच्या स्टेशनवर गाडी थांबते ना याचा विचार करा नफ्याचे प्रमाण ठरवून आपले उतरण्याचे ठिकाण नीट ठरवा.  ही खटपट मारामारी जमत नसेल तर निवडणुका होईस्तोवर भानगडीत पडू नका.
निघण्याआधी एक सांगते , मी उदाहरणासाठी ज्या शेअर्सची नावं सांगितली आहेत ती फ़क़्त उदाहरणासाठीच आहेत. ते शेअर घ्या असं मी सांगत नाहीये. या लेखातून घेण्यासारखं काही आहे तर ते विचार करायची एक पद्धत आणि शेअर मार्केटमध्ये लावता येतील असे काही निकष. बाकी मग कुठले शेअर घ्यावेत हा तुमचा तुमचा प्रश्न ..
भेटूच लवकर
 पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा