Tag Archives: corporate action information in marathi

भाग ५८ – कॉर्पोरेट एक्शन भाग ३ ‘BUY BACK’

आधीचा भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा

synchronize-150123_640

Buy back 


भाग ५७ and ५६ मधे २ corporate action समजून घेतल्या – BONUS आणि SPLIT. आज आपण अजून एक corporate action समजवून घेवू. ‘BUY BACK’ म्हणजे कंपनी स्वतःचेच इशू केलेले शेअर्स एका विशिष्ट किंमतीला एका विशिष्ट मुदतीत आणी ठराविक प्रमाणांत शेअरहोल्डर्स कडून किंवा ओपनमार्केटमधून विकत घेते. आणी ती रकम शेअरहोल्डर्सच्या खात्याला जमा करते. यालाच रिपर्चेस ऑफ शेअर्स असेही म्हणतात. बोर्ड ऑफ डायरेक्टर्स ‘BUY BACK’ चा निर्णय घेवून तो मंजूर करते.आणी नंतर शेअरहोल्डर्सची मंजुरीही घेतली जाते..या कॉर्पोरेट एक्शनचा अप्रत्यक्षरीत्या शेअरच्या किंमतीवर परिणाम होत असतो. ही कॉर्पोरेट एक्शन VOLUNTARY आहे.
कंपनी ‘BUY BACK’ कां करते
(१) शेअरची किमत वाढावी म्हणून
(२) ‘BUY BACK’ केल्यामुळे शेअर्सची संख्या कमी होते. त्यामुळे EPS (EARNING PER SHARE) वाढते.
(३) अनावश्यक आणी जास्त असलेले भाग भांडवल कमी करण्यासाठी
(४) जे भागभांडवल ‘ASSETS’ ने रिप्रेझेंट होत नाही ते कमी करण्यासाठी
(५) शिलकी रोख रकमेचा उपयोग करून शेअरहोल्डर्सला देण्यासाठी – कंपनीच्या BALANCE SHEET मधे भरपूर कॅश असणे जेवढं चांगलं तेवढंच धोक्याचेही असते. कारण ती कंपनी TAKEOVERसाठी टार्गेट बनते. कारण TAKEOVER केल्यानंतर त्याच रकमेचा उपयोग कर्जाची परतफेड करण्यासाठी करतां येतो. आणी नजीकच्या भविष्यकाळात रोख रकमेचा उपयोग चांगल्याप्रकारे करू शकणार नसेल तर ‘BUY BACK’ ची योजना जाहीर करते.
(६) प्रमोटर्सचा किंवा व्यवस्थापनाचा भागभांडवलातील हिस्सा वाढवण्याकरता
(७) दुसऱ्या कंपनीने आपली कंपनी घेण्याचा धोका टाळण्यासाठी
(८) एखाद्या देशातून कंपनीला बाहेर पडायचे असेल तर
(९) कंपनी बंद करायची असेल तर
(१०) डीलिस्टिंगच्या कायदेशीर बाबीतून सुटका करून घेण्यासाठी
(११) कंपनीची आर्थिक परिस्थिती काही आर्थिक निकषांवर ठरवली जाते. हे आर्थिक निकष सुधारण्यासाठीसुद्धा ‘BUY BACK’ ची योजना आणतात. यामुळे कंपनीची रोख रकम कमी होते त्यामुळे ‘ASSETS’ कमी होतात त्यामुळे ‘ROA’ (RETURN ON ASSETS) वाढतो. ROE (RETURN ON EQUITY) वाढतो. PE रेशियो सुधारतो.
(१२) कर्मचाऱ्यांना ‘ESOP’ दिल्यामुळे प्रमोटर्सचा स्टेक कमी होतो. हा स्टेक वाढवण्यासाठी.
(१३)सरकार जर कंपनीचे राष्ट्रीयीकरण करत असेल तर.
(१४)EMPLOYEE STOCK OPTION किंवा पेन्शन प्लान्साठी शेअर्स उपलब्ध व्हावेत म्हणून.
कंपनी ‘BUY BACK’ तीन प्रकारे करू शकते.
(१) कंपनी ‘BUY BACK’ साठी किती रकम वापरणार ती रकम, ‘BUY BACK’ प्राईस, ‘BUY BACK’ किती मुदतीत केले जाईल आणी किती प्रमाणांत केले जाईल हे जाहीर करते. शेअरहोल्डर्सना फार्म पाठविले जातात. तो फार्म व्यवस्थितरीत्या भरून शेअरहोल्डरची सही करून ठरलेल्या मुदतीत फार्ममध्ये उल्लेख केलेल्या ठिकाणी द्यावा. शेअरहोल्डर्सनी त्यांच्याजवळचे सर्व शेअर्स BUY BACK योजनेखाली द्यायलाच पाहिजेत असे बंधन नाही.
शेअरहोल्डर जे शेअर्स या योजनेखाली देऊ करतात ते ‘ESCROW’ अकौटला जमा होतात. समजा कंपनी ५०% ‘BUY BACK’ करणार असेल आणी शेअरहोल्डरने १०० शेअर्स देऊ केले असतील तर कंपनी ५० शेअर्स ‘BUY BACK’ करते आणी ५० शेअर्स त्या व्यक्तीच्या ‘DEMAT’ अकौंटला जमा होतात. जर समजा ‘BUY BACK’ प्राईस Rs १०० असेल तर Rs ५००० त्याच्या खात्याला जमा केले जातात. अशी ‘BUY BACK’ ऑफर शेअरहोल्डरच्या दृष्टीने फायदेशीर असेलच असे नाही. १००% ‘BUY BACK’ असेल तरच ते फायदेशीर ठरते कारण उरलेले शेअर्स अकौटला जमा झाल्यानंतर त्या शेअर्सचा भाव तुम्हाला फायदेशीर असेलच असे नाही.
तुम्हाला जर ‘BUY BACK’ योजनेखाली शेअर्स देऊ करायचे नसतील तर तुम्ही तसे स्पष्ट कळवले पाहिजे अशी सुचना काही कंपन्या देतात. जर तुम्ही तुमचा नकार कळवला नाही तर तुमचा होकार आहे असे गृहीत धरून तूमची इच्छा असो वा नसो तुमचे शेअर कंपनी ‘BUY BACK’ करते.
तुम्ही जागरूक राहणे आवश्यक आहे. तुम्हाला फॉर्म मिळाला नसेल तर हल्ली फॉर्म कंपनीच्या साईटवरून डाउनलोड करून भरतां येतो. ‘BUY BACK’ ऑफर कंपनी डीलिस्ट करण्याच्या उद्देशाने करत आहे कां याचा अंदाज घ्यावा. लोकांचा कल BUY BACK मध्ये शेअर्स देण्याकडे आहे कां हे पहावे. जर कंपनीला ‘BUY BACK’ साठी पुरेसा प्रतिसाद मिळाला नाही तर कंपनी पुन्हा सुधारीत ऑफर आणते. निरनिराळ्या वर्तमानपत्रातून आणी दूरदर्शनच्या वाहिन्यांवरून होत असलेल्या चर्चेकडे लक्ष ठेवावे. जर ‘BUY BACK’ योजनेखाली देऊ केलेली प्राईस सध्या मार्केटमध्ये असलेल्या शेअरच्या किमतीपेक्षा बरीच जास्त असेल तरच ‘BUY BACK’ शेअरहोल्डरच्या दृष्टीने फायदेशीर असते.
(२) कंपनी ठराविक मुदतीत ओपन मार्केटमधून शेअर्स खरेदी करणार असे जाहीर करते. या खरेदीसाठी किती रकम वापरणार, किती किंमतीपर्यंत शेअर्स खरेदी करणार हे जाहीर करते. रिलायन्सने दोन वर्षापूर्वी ‘BUY BACK’ ऑफर आणली होती. त्यावेळी शेअर्सचा भाव Rs ७६० च्या आसपास होता कंपनी Rs ८५० रुपयापर्यंतच्या भावाने काही रकम शेअर ‘BUY BACK’ करण्यासाठी वापरणार होती. अशावेळी शेअर्सचा भाव Rs ८५० होईल असे गृहीत धरून गुंतवणूकदारांनी फसू नये. याचा उपयोग एवढाच की कंपनीच्या शेअर्सचा भाव पडू लागल्यास कंपनी मार्केटमधून शेअर्स BUY BACK करीत असल्यामुळे शेअरचा भाव स्थिर राहण्यास मदत होते. या पध्दतीच्या ‘BUY BACK’ चा शेअरहोल्डरला जास्त फायदा होत नाही.
(३) कंपनी बुकबिल्डींगच्या पद्धतीने ‘BUY BACK’ योजना जाहीर करते.कंपनी जास्तीतजास्त भाव जाहीर करते आणी वेगवेगळ्या किमतीसाठी शेअर्स ‘BUY BACK’ साठी बिड मागवते.. आतां ‘JUST DIAL’ या कंपनीने Rs १५५० या किमतीला ‘BUY BACK’ जाहीर करून शेअरहोल्डर्सकडून बीड मागवल्या. ह्या प्रकारची ‘BUY BACK’ योजना शेअरहोल्डर्सना फायद्याची ठरत नाही. ज्या कमीतकमी किंमतीला जास्तीतजास्त बीड येतील त्या किंमतीला कंपनी ‘BUY BACK’ करते
शेअरहोल्डर्सनी ‘BUY BACK’ ऑफरच्या खालील बाबींकडे लक्ष द्यावे.
(१) कंपनी नवीन आहे कां ?
(२) खूप कर्जबाजारी असलेली कंपनी
(३) ‘BUY BACK’ जाहीर झाल्यावर किंवा होण्याच्या आधी कंपनीच्या शेअर्सच्या किमतीमध्ये असामान्य आणी अचानक बदल झाले आहेत. कां ?
शेअरची किंमत जर मार्केटमध्ये वाढत असेल तर शेअर मार्केटमध्येच विकावेत. ‘BUY BACK’ योजेखाली दिलेल्या शेअर्सचे पैसे BUY BACK ची प्रोसिजर पुरी झाल्यावरच मिळतात.
म्हणजेच कॉर्पोरेट एक्शनखाली कोणतीही योजना आली तर त्यांत स्वतःचा फायदा किती आहे हे ठरवून शेअरहोल्डरने निर्णय घ्यावा.शेवटी शेअरमार्केटमध्ये प्रत्येक गोष्ट प्रत्येकाने स्वतःच्या फायद्याकरता करावी. तोट्याचे खापर दुसऱ्यावर फोडू नये.
आता पुढची corporate action म्हणजे ‘Dividend’. पुढील भाघात त्याची माहिती करून घेवू ..

भाग ५७ – कॉर्पोरेट एक्शन – स्प्लिट

arrows-150752_1280नुकतीच घडलेली घटना आहे ही ! माझ्याकडे गाण्याच्या क्लासला येणारे एक गृहस्थ पासपोर्ट काढायला गेले म्हणून क्लासला आले नाहीत. दुसरे दिवशी क्लासला आल्यावर मला म्हणाले
“ मी पासपोर्ट काढणार, व्हिसा काढणार आणी जग पाहून येणार अशा विचारांत आहे.
“ काय हो ‘LOTTERY’ लागली की काय? “
“LOTTERY च म्हणावी लागेल MADAM मी १००० शेअर्स ‘सत्यम’ चे घेतले होते Rs १४ च्या भावाने. सरकारने ‘सत्यम’ या कंपनीचे ‘टेकमहिन्द्र’ मध्ये मर्जर केले. त्यामुळे ‘टेक महिंद्रा’ या कंपनीचे ११० शेअर्स ‘सत्यम’ या कंपनीच्या शेअर्स ऐवजी मिळाले. टेक महिंद्राने १:१ स्प्लिट आणी १:१ बोनस शेअर जाहीर केल्यामुळे एका शेअरचे चार शेअर्स होणार. म्हणजे माझ्याकडील ११० शेअर्सचे ४४० शेअर्स होणार. आता टेक महिंद्रचा भाव Rs २९०० आहे. म्हणजे Rs १०००००० तरी नक्की मिळणार, म्हणजे निदान युरोप अमेरिका तरी बघतां येईल.”
त्यांची समजूत अशी होती की एका शेअरचे चार शेअर मिळतात पण प्रती शेअर भाव मात्र तोच राहतो. त्यांना याच भ्रमांत राहू द्यावे की त्यांचा भ्रम दूर करावा. भ्रम दूर करायचा ठरवल्यास त्यांचे परदेशगमनाचे स्वप्न भंगून ते दुःखी होणार. त्यांना दुःखी करून मला तरी काय आनंद मिळणार. रेकॉर्ड डेटला त्यांना समजेलच म्हणून मी गप्प राहिले.
पुढच्या क्लासला ते तणतणतच आले.
“ काय हो MADAM, शेअरमार्केट म्हणजे फसवणूक हे खरं वाटायची पाळी आली MADAM मी साफ धुतला गेलो. टेक महिंद्राचा भाव आज Rs.७०० च्या आसपास आहे. माझे केवढे नुकसान झाले. मला काही सुचेनासे झालंय. आता काय करू? कोणाकडे तक्रार करू? पैसे कसे वसूल होतील? “
‘अहो शेअर्स स्प्लिट, बोनस शेअर्स हे सर्व कॉर्पोरेट एक्शनचे भाग आहेत. एका शेअरचे चार शेअर झाल्यानंतर किमतही त्याच प्रमाणांत कमी होणार. हे सर्व नियमाप्रमाणेच झाले आहे यांत तूमची काही एक फसवणूक झालेली नाही तुम्ही शांत व्हा पाणी प्या. नेहेमीप्रमाणे क्लास होऊ द्या ,मग मी तुम्हाला स्प्लिटविषयी माहिती सांगेन.”
स्प्लिट हा सुद्धा कॉर्पोरेट एक्शनचाच एक भाग आहे. शेअरची किमत खूप वाढल्यामुळे लोकांना तो शेअर खरेदी करणे परवडत नाही. अशा वेळी कंपनी शेअर स्प्लिट जाहीर करते. कंपनीचे बोर्ड ऑफ डायरेक्टर्स स्प्लिटचा रेशियो ठरवतात आणी मंजूर करतात. त्यानंतर कंपनीच्या शेअरहोल्डर्सची मंजुरी घेतली जाते. शेअर स्प्लिट जाहीर झाल्यापासून स्प्लिट शेअर्स ‘DEMAT’ अकौंटवर जमा होण्यास ३ ते ६ महिन्यापर्यंतचा कालावधी लागतो.
समजा, कंपनीने ५:१ या प्रमाणांत स्प्लिट जाहीर केले तर ज्याच्याजवळ कंपनीचा १ शेअर असेल त्याला ५ शेअर मिळतात. जर शेअरची दर्शनी किंमत Rs १० असेल तर ती सुद्धा स्प्लिट झाल्यावर Rs २ होते. जर स्प्लिट शेअरच्या रेकॉर्ड डेटला शेअर्सची मार्केटमधील किंमत .Rs ५०० प्रतीशेअर असेल तर ती स्प्लिटनंतर ती Rs १०० होते. यामुळे कंपनीच्या निव्वळ मालमत्तेवर किंवा कंपनीच्या ‘मार्केट कॅपिटलायझेशन’ वर परिणाम होत नाही. पण शेअर्सची संख्या वाढल्यामुळे EPS (EARNING PER SHARE) त्या प्रमाणात कमी होते. शेअर्सची संख्या वाढल्यामुळे प्रती शेअर लाभांशही त्याप्रमाणांत कमी मिळतो.
माझी मजा सांगते बरं ! अहो मला हे प्रथम काही समजत नव्हते. काही काही कंपन्या इन्व्हेस्टर फ्रेंडली असतात. त्या त्यांना होणाऱ्या फायद्याचा बऱ्यापैकी भाग शेअरहोल्डर्सना लाभांशाच्या स्वरूपांत वाटून टाकतात. एवढेच नव्हे तर वर्षातून वेळोवेळी अंतरीम लाभांशही देतात. एका वर्षी GSKफार्मा, Rs ६२.५०, बजाज ऑटो Rs ५० तर BPCLने Rs २२.५० लाभांश जाहीर केला आहे. जर स्प्लिट झाले तर एका शेअरचे ५ शेअर होण्याच्याआधी प्रती शेअर Rs२० लाभांश(शेअर्स स्प्लिट जाहीर होण्याच्या आधी) जाहीर झाला तर मला तो २० x ५ म्हणजे Rs१०० मिळणार असे वाटले. माझा हिरमोड झाला.. माझा पडलेला चेहेरा पाहून यजमानांनी विचारले
“ कां गं काय झालं तुला? तुझा चेहेरा असा कां ? आज मार्केट पडलं कां ?”
तेव्हा मी त्यांना सांगितले
“ मी जेव्हा पासबुकांत एन्ट्री पहिली तेव्हा त्यांत लाभांश Rs २००० च दाखविला आहे. प्रत्येक शेअरला Rs २० याप्रमाणे ५०० शेअर्सला Rs१०००० मिळायला हवा होतां नं !”
“अगं अशामुळे बाकी काही नाही तरी कंपनीचे दिवाळे मात्र नक्की वाजेल. अगं शेअरची किमत ५ ने भागून आल्यावर लाभांशही त्याच प्रमाणांत मिळणार. एकूण हिशोब सारखाच “ इति माझे यजमान
स्प्लिट झाल्यावर शेअर्सची किंमत त्या प्रमाणांत कमी होते. त्यामुळे तो शेअर सर्वांना परवडतो. त्या शेअर्सची मागणी वाढते. त्या शेअरमध्ये लिक्विडीटी वाढते. लोकांचा त्या शेअर्मधला रस वाढतो आणी हळूहळू शेअर्सची किंमतही वाढते म्हणजेच अप्रत्यक्षरीत्या गुंतवणूकदारांचा आणी कंपनीचा फायदा होतो.
समजा ‘नेस्ले’ सारखा शेअर आहे आणि आज त्याची मार्केटमध्ये किमत Rs ६३०० आहे. ह्या शेअर्सचे समजा १०:१ या प्रमाणांत स्प्लिट झाले तर एका शेअरची किमत Rs 630 होईल.समजा माझ्याकडे आता १ शेअर आहे त्याचे १० शेअर्स होतील. जर मला Rs ५००० ची गरज असेल तर मी ८ शेअर विकून गरज भागवेन आणी माझ्याजवळ २ शेअर शिल्लक राहतील. जर स्प्लिट झाले नसते तर Rs ५००० ची गरज असली तरी पूर्ण एक शेअर विकावा लागला असता. ( अजूनतरी शेअरमार्केटमध्ये अर्धा किंवा एकचतुर्थांश शेअर विकणे सुरु झाले नाही.) म्हणजे समजा माझ्या मालकीचा एक हॉल आहे बांधकामाचा खर्च वाढू नये म्हणून खोल्या पाडल्या नाहीत तर गरज असेल तेव्हा पूर्ण हॉल विकावा लागतो. जर चार खोल्या पाडल्या तर खोल्या भाड्याने देता येतात किंवा एखादी खोली विकून गरज भागवता येते. या दृष्टीकोनातून बघितल्यास स्प्लिट फायदेशीर ठरते.
कधी कधी कंपन्या ‘रिवर्स स्प्लिट’ जाहीर करतात. शेअरचा भाव खूप कमी झाला असेल तर तो ‘पेनी stock’ म्हणून गणला जातो. मार्केट मंदीत असताना शेअरची किंमत फारच कमी झाली तर तो शेअर डीलिस्ट होण्याची भीती असते. काही लोक शेअरच्या किमतीवरून शेअरची गुणवत्ता ठरवणारे असतात. हे सर्व टाळण्यासाठी कंपन्या ‘रिवर्स स्प्लिट जाहीर करतात. त्यामुळे शेअरची संख्या कमी होते आणी छोट्या शेअरहोल्डर्सची संख्या कमी होते. जर ‘रिवर्स स्प्लिट’ १:१० या प्रमाणांत जाहीर झाले तर ज्यांच्याजवळ १० शेअर्स असतील त्यांना १ शेअर मिळतो. शेअरची किंमतही (दर्शनी तसेच मार्केट) त्या प्रमाणांत वाढते. जर तुमच्या कडे १५ शेअर्स असतील तर उरलेल्या ५ शेअर्सचे पैसे तुमच्या खात्याला जमा केले जातात.
स्प्लिट झालेले शेअर्स खात्याला जमा झाले कां ते पहावे, त्यांत ट्रेडिंग सुरु झाले आहे कां हे विचारूनच विकावेत.
“स्प्लिट किंवा रिवर्स स्प्लिट ह्या दोन्ही कॉर्पोरेट एक्शन MANDATORY आहेत. जर तुम्हाला यांचा परिणाम नको असेल तर तुमच्याजवळ असलेले शेअर्स एक्स डेटच्या आधी विकून टाकणे हा एकच पर्याय उरतो.आणी तो फायदेशीरही होतो
माझ्या विद्यार्थ्याप्रमाणे तुमचेही गैरसमज हा ब्लोग वाचून दूर व्हावेत अशी अपेक्षा आहे. फसवणूक झाली फसवणूक झाली असा आरडाओरडा करण्यापेक्षा नीट माहिती करून घ्यावी आणी त्यानंतर मात्र फसवणूक झाली असेल तर कंपनीकडेकडे तक्रार करावी.
मागील भाग वाचण्या साठी इथे क्लिक करा