Tag Archives: IPO guidance in marathi

भाग ५२ – ‘IPO’ ची साठा उत्तरांची कहाणी

मागील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा
चातुर्मास संपला देवदिवाळी झाली तुळशीचे लग्न झाले त्याबरोबरच चातुर्मासांतले पुराण कीर्तने सगळ  संपलं. पण आपली IPO ची कहाणी मात्र मागील पानांवरून पुढे चालू रहाणार आहे..
आपण IPO चे फॉर्म घेतले; सगळी माहिती मिळवली; फॉर्म कसा भरायचा ते शिकलो.’ipo’ चा फॉर्म भरताना माझी कशी फटफजिती झाली, कसा गोंधळ उडाला हे मी तुम्हाला खुल्या दिलाने सांगितलं. खरं म्हणजे आपली झालेली फजिती, आपल्या झालेल्या चुका कोणी एवढ्या उघडपणे सांगत नाही पण मी मात्र सांगितल्या कारण माझ्या अनुभवाचा तुम्हाला उपयोग व्हावा, तुमची फजिती होऊ नये हा एकच उद्देश त्यामागे होता. आतां IPO च्या कहाणीचा पुढील टप्पा लक्ष देवून वाचा आणि पुढील पाउल विश्वासाने टाका.
शेअरमार्केटमध्ये व्यवहार करणाऱ्यांची काही बाबतीत पंचाईत होते कारण शेअरमार्केटला फारच कमी सुट्ट्या असतात. अगदी मिलिटरी शिस्तच म्हणाना. कोणी मरो कोणी जगो काहीही होवो मार्केट चालूच असतं. मार्केट ठरलेल्या वेळेलाच उघडतं व ठरलेल्या वेळेसच बंद होतं. अगदी लंचटाईमही नसतो. मला तर असं  वाटतं की शेअरमार्केटमध्ये व्यवहार करणार्यांना मनापासून सुट्टी नकोच असते. कारण मार्केट बंद म्हणजे पैसे मिळवण्याचा मार्ग बंद ! पण कुटुंबातील बाकीची माणसं मात्र सुट्टीसाठी हपापलेली असतात.माझ्या बाबतीतसुद्धा असंच व्हायचं. मुलांना शाळेला कॉलेजला सुट्टी असे , यजमान बँकेत कामाला असल्यामुळे त्यांनाही सुट्टी असे /मिळत असे. पण त्या वेळेला मार्केट मात्र चालू असे. मार्केट सोडून कुठे गावाला जायचं तर बिनपगारी रजाच समजायची. नेमकी याच काळांत IPO चे फार्म भरून देण्याची तारीख येत असेल तर दुष्काळांत  तेरावा महिना ! फार्मवर सही लागते, चेक जोडावा लागतो त्यामुळे हे  काम कोणावरही सोपवता येत नाही. असंच एकदा आम्हाला बाहेरगावी जायचं होतं आणि नेमका एक IPO येणार होता. त्यावेळी मी ठरवलं घरांतले सर्वांचे हिरमुसलेले चेहरे बघण्यापेक्षा जमलं तर IPO चा फार्म भरायचा नाहीतर तर नाही.
पण या वेळेस माझी अडचण परमेश्वराला समजली. आमच्या ऑफिसमध्ये फार्म १५ दिवस आधी आले. मी फार्म घेतले आणि भरले सुद्धा ! पण एक अडचण दत्त म्हणून उभी राहिली. IPO च्या शेअरची किमत व लॉट साईझ जाहीर झाली नव्हती. त्यामुळे चेक पूर्ण भरतां आला नाही. पूर्वी रिटेल invenstor ला जास्तीतजास्त रुपये १००००० चाच फॉर्म  भरतां येत असे त्यामुळे चेकवर ‘ not more than Rs १००००० ‘ असं लिहिलं. चेक क्रॉस केला. हा चेक, ‘PAN’ कार्डाची कॉपी फॉर्मला जोडून ऑफिसमध्ये दिला. मला आनंद झाला कारण फॉर्मही भरायला मिळाले, कोणाचा विरसही झाला नाही आणि शांतपणे बाहेरगावी जाता येणार होतं.
आम्ही उत्साहाने बाहेरगावी जाण्याची तयारी केली आणि सर्वजण बाहेरगावी गेलो. त्याकाळांत ‘ONLINE FORM ‘ भरण्याची तसेच ‘E-बँकिंगची सोय नव्हती. फॉर्म भरण्याची शेवटची तारीख लक्षांत ठेवून ऑफिसमध्ये फोन करायचा यापेक्षा जास्त माझ्या हाती काही नव्हते. फॉर्मची शेवटची तारीख ४ होती. मी ३ ताखेला एकदा फोन करून माझे फॉर्म घेवून जायचे आहेत याची आठवण केली. ४ तारखेलाही फोन केला. परंतु खरोखरीसच ऑफिस मधल्या लोकांनी फॉर्म दिला कां हे बघतां आले नाही.E-बँकिंग सेवा असती तर परगावी सुद्धा माझा चेक पास झाला कां हे पाहून खात्री करून घेतां आली असती. परंतु त्यावेळी हे शक्य नव्हते. यजमान आणि मुले म्हणाली “आई, तू आतां शेअरमार्केटचा विचार सोडून दे आणि ट्रीप एंन्जोय कर “ मी सुद्धा त्यांच्या म्हणण्याप्रमाणे मार्केटचा विचार सोडून दिला. ट्रीपमध्ये खूप मजा आली. १० दिवसांनी आम्ही परत आलो.
परत आल्यानंतर प्रत्येकजण आपल्या उद्योगाला लागला. यजमान बँकेत गेले, मुले अभ्यासाला लागली. मी सुद्धा बँकेत जाऊन पासबुक भरून घेतले. तेथेच थांबून पासबुकातल्या नोंदी पहिल्या तेव्हा ‘IPO’ साठी दिलेल्या चेकची नोंद तेथे आढळली नाही. मी बँकेतल्या ऑफिसरला विचारले “१३४५६७ व १४३७६५  या नंबरच्या चेकचे काय झाले, मी या नंबरचे  चेक ‘ipo’ साठी दिले  होते .”. ऑफिसर म्हणाले “ या नंबरचे  चेक PRESENT झालेले  नाहीत. ”
बोलूनही काहीच फायदा नव्हता, तारीख तर निघून गेली होती. फक्त वाईटपणाच काय तो पदरी आला असता. यजमान घरी आल्यानंतर त्यांनाही सांगितले  तेव्हा तेही म्हणाले “गप्प बसण्यातच काही वेळेला शहाणपणा असतो”. रोजच्या रुटीनमध्ये १० -१५ दिवस निघून गेले. एक दिवस यजमानांना ‘IPO’ ची ALLOTMENT झालेल्याची वार्ता समजली. बँकेतल्या दोघांना प्रत्येकी ३० शेअर्स लागले असे कळले. यजमानांचा फोन आला. ते म्हणाले “आपल्याला किती शेअर्स लागले याची चौकशी केलीस कां ? प्रत्येक फॉर्मला ३० शेअर्स लागले आहेत असे म्हणतात. या वेळेला लिस्टिंगही चांगले होईल अशी वार्ता  आहे.मी APPLICATION  नंबर बाहेरच्या खोलीतील कॅलेंडरवर लिहून ठेवले आहेत.
मी ऑफिसमध्ये गेले. त्यांना APPLICATION नंबर सांगितले. व मला किती शेअर्स लागले याची चौकशी केली. तेव्हा ते म्हणाले “अजून आपल्याकडे लिस्ट आलेली नाही. बहुतेक आज संध्याकाळी लिस्ट येईल. मी तुम्हाला उद्या सांगू शकेन.”
मी दुसरे दिवशी पुन्हा ऑफिसमध्ये गेले आणि पुन्हा विचारले. तेव्हा ते म्हणाले “ काल  संध्याकाळी ७ वाजतां लिस्ट आली आहे पण कोणाला आणि किती शेअर्स लागले हे मात्र आम्ही पाहिलं नाही मार्केट संपेपर्यंत तुम्ही बसणार आहांत ना? मग घाई कसली ! मार्केट संपल्यानंतर शांतपणे सांगतो. ज्यांनी रुपये १ लाखापर्यंत जास्तीतजास्त शेअर्ससाठी  फॉर्म भरला असेल त्यांना ३० शेअर्स दिले आहेत एवढ मात्र समजलंय.
मार्केट संपलं तशी मी पुन्हा आठवण केली तेव्हा त्यांनी कॉम्पुटरवर लिस्ट दाखवली.  त्या  लिस्टमध्ये माझे व माझ्या यजमानांनचे नावच नव्हते. त्यामुळे किती शेअर्स लागले हा प्रश्न दूरच राहिला. मी मात्र मनोमन काय समजायचे ते समजले. मी त्यांना विचारले “आमची नावे लिस्टमध्ये कां नाहीत ? की तुम्ही फॉर्म द्यायला विसरलांत? “ तेव्हा ऑफिसमधले लोक एकमेकांकडे पाहू लागले. आतां काय उत्तर द्यावे असा त्यांना प्रश्न पडला असावा.”
प्रकरण हातघाईला येतय हे लक्षांत येताच काका मध्ये पडले ते म्हणाले “ तुम्ही इकडे या , काय झाले हे मी तुम्हाला सांगतो. तुम्ही १५ दिवस आधी फॉर्म आणून दिले होते ते खराब होऊ नयेत म्हणून DRAWER मध्ये ठेवले. तुमचे फार्म घेवून जायचे आहेत हे त्यांच्या लक्षांत होते परंतु ऐनवेळी घाई-गर्दीत घेवून जायला विसरले. माझी तब्येत बरी नसल्यामुळे मी त्या दिवशी ऑफिसमध्ये नव्हतो. त्यांनी संध्याकाळी फोन करून मला कळवले परंतु माझ्याही हाती काही उरले नव्हते. जाऊ द्या पुढच्या ‘ipo’ ला दोनाच्या ऐवजी चार फार्म भरा.”
१५ दिवसानंतर त्या शेअर्सचे लिस्टिंग झाले सुरुवातीलाच दुप्पट भाव होता तो वाढतच गेला. त्यानंतर कधीही मंदीच्या लाटेत सुद्धा ते शेअर्स ‘IPO’ च्या भावाला मिळू शकले नाहीत. तो ‘ipo’ माझ्या नशिबांतच नव्हता कदाचित. ‘वक्तसे पहले और किस्मत से जादा किसीको कुछ्भी नही मिलता’ अशी मी माझी समजूत काढून घेतली. फक्त यामध्ये माझी काहीही चूक नव्हती इतकंच काय ते समाधान.
असे हे आपल्या ‘IPO’ च्या साठां उत्तराच्या कहाणीतले उपकथानक बरेच काही शिकवून गेले. ‘IPO’’ च्या कथेचा शेवट तर अजून दूर आहे. शेअर्सची ALLOTMENT शेअर्सचे लिस्टिंग या विषयी पुढील भागांत वाचा.

भाग ५० – IPO – पुढच्यास ठेच मागचा शहाणा

आधीचा भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 
सर्व वाचकांबरोबर दिवाळी साजरी करण्याचे हे तिसरे वर्ष आहे. हा ५०सावा ब्लोग लिहिताना अत्यन्त आनंद होतोय. ५०साव्या भागापर्यंत नियमितपणे हा शेअरमार्केटचा प्रवास आपण सर्वजण  करीत आहोत. हा ब्लोग वाचून व माझी वहिनी मासिकातील लेख वाचून बरेचजण प्रत्यक्ष भेटण्यासाठी शनिवार रविवारी येत असतात. त्यांच्या शंकांना उत्तरे देतां देतां काही गोष्टी प्रकर्षाने जाणवल्या. बहुतेकांना न वाचता ,न जाणून घेता, न अभ्यास करतां ताबडतोब शेअरमार्केटचा व्यवसाय सुरु करायचा होता.
‘तुम्ही समजावून घ्या नंतर सुरुवात करा’ असे सांगितले तरी त्यांना पटत नसे. कोणी कोणी आपल्याजवळची स्टेटमेंट घेवून यायचे आणि म्हणायचे ‘यातील कोणते शेअर विकू, कधी आणि किती भावाला विकू’ म्हणजे त्यांना पांगुळगाडा बनण्यातच रस असायचा, आणि स्वावलंबी बनण्यात कोणालाच इंटरेस्ट नसायचा.  पण सर्वांचा एक प्रश्न मात्र जरूर असे “madam तुम्ही IPO मध्ये invest करतां कां? त्यात किती पैसे मिळतात.? तुम्हाला कधी घाटा झाला कां? घाटा झाला तर तुम्ही काय उपाय करतां?”
म्हणजेच माझे अनुभव ऐकण्यामध्ये त्यांना रस होतां. म्हणून मी या ५०साव्या ब्लॉगच्या निमित्ताने माझे ‘IPO’ च्या संदर्भातील वेचक अनुभव तुम्हाला सांगणार आहे. यावर्षी बरेच ‘IPO’ येणार आहेत. त्यामुळे  माझ्या या अनुभवांचा उपयोग तुम्हाला नक्की होईल असे वाटते.
मी मार्केटमध्ये शिरले तो काळ होता सार्वजनिक क्षेत्रातील सरकारी कंपन्याच्या निर्गुंतवणूक (DIVESTMENT) करण्याचा! त्या काळांत बरेच ‘IPO ‘ आले, बऱ्याच लोकांनी ‘DEMAT’ अकौंट उघडले. सामान्य लोकांनाही फायदा व्हावा व गुंतवणूकीसाठी प्रोत्साहन मिळावे या उद्देशाने किरकोळ गुंतवणूकदारांना ५% डिस्काउंट जाहीर झालेला होता. त्यामुळे अधिकाधिक लोकांनी ‘ IPO’ साठी अर्ज करावेत व या नवरत्न कंपन्यांची मालकी  अधिकाधिक लोकांत वाटली जावी असे सरकारचे धोरण होते. हेच धोरण सरकारी कंपन्यांच्या शेअर्सची  ‘ALLOTMENT’ करताना सरकारने राबविले.
त्यावेळी माझी आणि मार्केट्ची फारशी ओळख झाली नव्हती.मला ‘IPO’ चा फार्म भरतां येत नव्हता.  माझे यजमान फार्म भरत असत. कधी खाडाखोड होत असे. खाडाखोड झाली तर आपल्याला शेअर्स मिळणार नाहीत या भीतीपोटी फार्मचा बोळा करून फेकावा लागत असे.फार्म बरोबर भरला की नाही हे पुन्हापुन्हा तपासून बघून तो फार्म इमानेइतबारे ऑफिसमध्ये नेवून देण्याचे काम मी करीत असे.ही खबरदारी आवश्यक होती कारण फार्म भरताना काही चूक झाली तर शेअर्स तर मिळायचे नाहीत पण आपले पैसे मात्र २ महिने अडकून पडतील अशी भीती असायची.
पैशाची जूळवाजुळवी करणे हा नेहेमीचा उद्योग. या ‘IPO’ च्या वेळी आमच्या असं लक्षात आलं की आपल्या काही मुदत ठेवींची मुदत संपत आहे. तर या मुदत ठेवींचे renewal करण्यापेक्षा आपण हीच रक्कम ‘IPO’ साठी वापरून शेअर मिळाले तर उरलेली रक्कम पुन्हा मुदत ठेवींत गुंतवू.( दोन महिन्यानी पैसे परत आल्यावर) शेअर मिळाले नाहीत तर दोन महिन्यांनी पुनः मुदत ठेवी करता येतील. एक दोन महिन्याचे व्याज बुडेल एवढाच काय तो प्रश्न !  एवढा सगळा काथ्याकुट झाल्यानंतर मी त्या मुदत ठेवींच्या पावत्या बँकेत नेऊन दिल्या व त्या पावत्यांची रक्कम आमच्या बचत खात्याला जमा कराव्यात असं बजावलं. याच बचत खात्याचे चेक ‘IPO’ च्या अर्जाला जोडून आम्ही पाठवले आणि सुस्कारा सोडला. आठवडाभराने फार्म परत आले ‘FUNDS INSUFFICIENT’ असे कारण चेक ‘BOUNCE’ करताना बँकेने दिले होते. माझे डोके चालेनासे झाले. सर्व प्रकारची काळजी घेवूनही असे कां झाले हे कळत नव्हते. मी रागारागातच दाराला कुलूप ठोकले व बँकेच्या दारांत जावून उभी राहिले.  पासबुक कौंटरला जावून पासबुक भरून घेतले. माझ्या मुदत ठेवीची रक्कम खात्याला जमा झालेली नाही असे आढळले. त्यामुळे अर्थातच चेक पास होण्याएवढी पुरेशी रक्कम खात्यावर नव्हती हे उघड झाले. मी बँकेतल्या ऑफिसरला विचारले “माझी मुदत ठेवीची रक्कम माझ्या बचत खात्यावार जमा कां झाली नाही ?
“अहो तुमच्या मुदत ठेवीची मुदत संपली नसेल!
मी म्हणाले “ तुम्ही मला मूर्ख समजलात कां  मुदत संपली आहे की नाही हे पाहूनच तुम्ही माझ्याकडून मुदत ठेवींच्या पावत्या घेतल्यात”
“ तुम्हाला नक्की आठवते आहे ना की तुम्ही पावत्या दिल्यांत की तुमच्या पर्समध्येच राहिल्या”
मी त्यांना त्यांनी दिलेली पावत्यांची ACKNOWLEDGEMENT.दाखवली. मी त्यांना त्यांचा ड्रावर उघडून बघावयास सांगितला. त्यांच्या ड्रावरमध्ये माझ्या मुदत ठेवींच्या पावत्या जशाच्या तश्या होत्या. त्यावर कोणत्याही प्रकारची कारवाई झाली नव्हती. माझा पारा चढला आहे हे  पाहून ऑफिसर म्हणाले “अहो घाबरताय कशाला तेव्हढ्या दिवसांचे व्याज तुम्हाला देऊन टाकू.” त्या ऑफिसरला काय कल्पना की माझे किती नुकसान झाले त्याची! माझे चार चेक ‘BOUNCE’ झाले होते म्हणजेच चार फार्मला मला एकही शेअर मिळाला नाही. जर हे शेअर्स मला मिळाले असते तर मला भरपूर फायदा होऊ शकला असतां. कारण या शेअर्सचे लिस्टिंग दामदुपटीने झाले.एवढे झालेले हजारो रुपयांचे नुकसान ऑफिसर किंवा बँक नकीच भरून देणार नव्हते.त्याउलट माझे चार चेक ‘BOUNCE’ झाल्यामुळे माझी चूक नसतानाही Rs.४०० बँकेने माझ्या खात्याला वजा केले.म्हणजेच मला दंड पडला. मी हा दंड भरणार नाही आणि भरला नाही हे ओघाओघाने आलेच.माझी काहीही चूक नाही त्यामुळे माझा दंड माफ व्हावा असा मी बकेकडे अर्ज केला व बँकेनेही खुल्या दिलाने माझा दंड माफ केला.घरी आल्यावर मी एकदा विचार केला तेव्हां माझ्या लक्षांत आले ‘ज्याला आगत असेल त्याने स्वागत करायला शिकले पाहिजे’ जरूर मला होती नुकसान माझे होणार होते तर मग बँकेत जाऊन पासबुकमध्ये पैसे जमा केले आहेत की नाही हे पहिले असते आणि त्याच वेळेला १५ मिनिटे थांबून रक्कम खात्याला जमा करून घेतली असती तर पुढचे सगळे रामायण टाळता आले असते. शेअरमार्केट म्हणजे संधीसाधूगिरी असते. जर चेक पास झाले असते तर किती फायदा झाला असता या सर्व गोष्टी बँकेतील ऑफिसरच्या समजण्यापलीकडच्या होत्या.
हल्ली ‘ ECS  (ELECTRONIC CLEARING SERVICES ) पद्धतीने सर्व आर्थिक व्यवहार होतात. म्हणजेच रक्कम थेट खात्याला जमा होते किंवा खात्यातून वजा होते. त्यामुळे वेळ आणि खर्च दोहोंचीही बचत होते.एकदा एखादी पद्धत अमलांत असेल तर त्यापेक्षा काही वेगळे घडेल असे आपल्या ध्यानीमनीही येत नाही. असेच काहीसे ‘MOIL’या कंपनीच्या IPOच्या बाबतीत आमच्या अनुभवास आले. किरकोळ गुंतवणूकदारांसाठी कमाल मर्यादा Rs.२००००० होती. ‘MOIL’ ही कंपनी सरकारी शिवाय शेअर्स स्वस्त मिळणार म्हणून उधारउसनवार पैसे घेवून मुदत ठेवींवर कर्ज काढून फार्म भरला, ‘ALLOTMENT’ झाली शेअर्सही मिळाले. त्यानंतर लागलेल्या शेअर्सची रक्कम वजा जातां उरलेली रकम ‘ECS’ पद्धतीने थेट खात्याला जमा व्हायला हवी होती. ऑफिसमध्ये जाऊन चौकशी केली. ज्यांनी ज्यांनी फार्म भरले होते त्यांची रक्कम खात्याला जमा झाली होती. त्याच पद्धतीने माझ्याही फार्मची रक्कम खात्याला जमा झाली असेल. दोन दिवसांनी जाऊन पासबुक भरून आणू असा विचार करत दोन दिवस गेले. बँकेत फोन केला त्यांनी सांगितले उद्या खात्याला रक्कम जमा केली जाईल . उद्या फोन करा. त्यानुसार दुसर्या दिवशी मी बँकेत गेले  माझ्या दोन खात्यांवर पैसे जमा झाले होते . पण एका खात्यावर मात्र पैसे जमा झाले नव्हते. मी बँकेच्या अकौंटटकडे चौकशी केली. ते म्हणाले ज्या खात्यांत जेव्हढे पैसे आले तेव्हढे आम्ही जमा केले. आम्हाला यापलीकडे काही माहित नसते. तुम्ही तुमच्या ऑफिसकडे चौकशी करा. नंतर मी पुन्हा ऑफिसमध्ये विचारले. तेव्हा ते म्हणाले प्रत्येक फार्मच्या शेवटी कोणत्या व्यक्तीकडे तक्रार करायची त्या व्यक्तीचे नाव आणि टेलीफोन/मोबाईल नंबर दिलेला असतो.
INVESTOR GRIEVANCES CELL ID, CONTACT PERSON AND COMPLIANCE ऑफिसरचे नाव आणि फोन नंबर दिलेला असतो. (48व्या भागामध्ये  जो फार्म दिलेला आहे त्याच्या मागच्या बाजूस ही माहिती दिलेली आहे.) तेथे तक्रार करा किंवा लेखी अर्ज करा. म्हणजे तुम्हाला खरी वस्तुस्थिती समजेल.तेव्हा आम्ही तेथे फोन केला. त्यांनी मला अर्जाचा क्रमांक आणि बाकी माहिती विचारली.आणि नंतर मला सांगितले तुमचा चेक रजिस्टर पोस्टाने पाठवला आहे. त्याचा रजिस्टर नंबर अमुक आहे. व हा चेक येथून अमुक तारखेला पाठवण्यात आला आहे. तुम्हाला दोनतीन दिवसांत मिळेल. पोस्टमन रजिस्टर देण्यास येणार घराला कुलूप बघून परत जाणार त्यामुळे चेक मिळण्यास उशीर होणार व आपले त्या रकमेवरचे व्याज बुडणार, हे सर्व टाळण्यासाठी मी स्वतःच पोस्टांत गेले. दोनतीन दिवस जावे लागले. त्यानंतर चेक मिळाला . तो जमा केल्यानंतर दोन दिवसांनी  पैसे मिळाले. या सर्व गोंधळामध्ये जवळजवळ सतरा दिवसांचा कालावधी लोटला.
त्यामुळे ‘ALLOTMENT ‘ झा;याबरोबर तुमची रकम खात्याला जमा झाली की नाही हे पहा. प्रत्येक वेळेला सिस्टीमप्रमाणे घडते असे नाही. तुमच्या बाबतीत विपरीत घडू शकते. आपली आपण काळजी घेतलेली बरी.
कधी कधी आळशीपणा चांगलाच भोवतो. खरे पाहतां ‘IPO’ येणार हे जाहीर झाले होते व मलाही माहित होते .फार्म भरायचा आहे हेही ठरलेले होते. चेकबुकांत दोन चेक शिल्लक होते. ‘IPO’ चा फार्म भरून झाला परंतु चेक भरताना खाडाखोड झाली. ऑफिसमधल्या काकांना विचारले “काय करू ?” तेव्हां ते म्हणाले “जेथे खाडाखोड झाली असेल ती सुधारा आणि त्याच्या बाजूला सही करा.म्हणजे हाच चेक चालेल. दुसरा चेक लावण्याची गरज नाही.” त्यामुळे खरे पाहतां प्रश्न मिटला होता. परंतु चेकबुकातून चेक काढून घेताना फाटला. आतां आली कां पंचाईत !तो चेक चालणार नव्हता. दुसरा चेक भरून द्या असे काकांनी सुचविले. पण चेकबुकांत चेक शिल्लकच राहिले नाहीत. बँकेतून नवीन चेकबुक आणायला हवे होते. चेकबुक रिक्विझिशन स्लीप भरून मी बँकेत गेले.  ती स्लीप बँकेच्या काउंटरवर दिली.आणि तेथेच थांबले.
तेव्हां बँकेतले ऑफिसर म्हणाले “तुम्ही कशाला थांबलात. हल्ली चेकबुक ताबडतोब मिळत नाही. चेकबुक तुमच्या घरी पोस्टाने पाठविले जाते.”
मी त्याना म्हटले “ पण मला चेकबुकची खूप गरज आहे. पोस्टाने चेकबुक मिळेपर्यंत १०-१२ दिवस लागतील. त्यामुळे दोन तीन लूज चेक दिलेत तरी माझी अडचण भागेल. मग १५ दिवसांनी चेकबुक मिळाले तरी चालेल”
ऑफिसर म्हणाले “ अहो लूज चेक हल्ली देता येत नाहीत आणि दिले तरी ते चेक कॅश काढण्यासाठी किंवा आमच्याच शाखेतील खात्यात रक्कम ट्रान्स्फर करण्यासाठी वापरता येतील.”
त्यामुळे प्रदक्षिणा पूर्ण करून मी ऑफिसमध्ये गेले.
काकांना सांगितले ‘१० -१२ दिवसांशिवाय चेकबुक मिळणार नाही असे बँकेचे म्हणणे आहे”. तेव्हां काका म्हणाले “ तुम्ही या वेळेपुरता डिमांड ड्राफ्ट /पेऑर्डर जोडून फार्म भरू शकतां.”
इलाजच नव्हता विनाशकाले समुत्पन्ने अर्धं त्यजति पंडितः. मी यजमानांना फोन करून विचारले
“ काय करायचे. तेव्हां ते म्हणाले “शेअरमार्केटचा व्यवसाय तू करतेस तेव्हां तू निर्णय घे. पण मी तुला एकच सांगतो किरकोळ गुंतवणूकदारांसाठी जी कमाल मर्यादा असते तेव्हढाच म्हणजे Rs.२००००० चा ड्राफ्ट काढल्यास Rs. ३०० ते ३५० ड्राफ्टसाठी कमिशन बसेल.”
हे सर्व ऐकून मी पूर्णपणे माघार घेतली.व ज्या ‘IPO’ बाबतीत सुरुवातीलाच एवढ्या अडचणी येत आहेत त्या ‘IPO’ चा नाद सोडलेला बरा. (ही पूर्वीची गोष्ट आहे आतां खाडाखोड झालेला चेक चालतच नाही.तसेच आतां तुम्ही दिलेला चेक दुसऱ्या दिवशीच पेमेंट साठी येऊ शकतो. तेव्हां आपल्या अकौटमध्ये आधी पैसे जमा करून मगच ‘IPO’ साठी चेक द्या.)
कधी कधी आपल्या हातून चूक होते पण ती इष्टापत्ती ठरते. परमेश्वरच आपणास वाचवितो असेच म्हणावे लागते.मध्यंतरी जेम्स & जुवेलर्री या क्षेत्राशी संबंधीत असलेल्या कंपनीचा ‘IPO’ आला. मी ‘IPO’चा फार्म भरला, सह्या केल्या, चेक भरला, तो जोडला, चेकच्या मागच्या बाजूस अर्जाचा प्रिंटेड नंबर आणि टेलिफोन नंबर लिहिला. मी व माझ्या यजमानांनी  पुन्हा पुन्हा तपासला. फार्म व चेक बरोबर भरला आहे याची खातरजमा करून घेतली व नंतरच फार्म दिला. आमच्या ऑफिसमध्ये फार्म बरोबर भरला आहे की नाही हे तपासूनच घेतात.ऑफिसमधला शिपाई भरलेले फार्म मुंबईच्या ऑफिसमध्ये घेवून गेला. दोन तीन दिवसांनी पास बुक भरण्यासाठी मी बँकेत गेले त्यावेळी माझा चेक पास झालेला नाही असे आढळले. बँकेत चौकशी केली तेव्हां त्यांनी मला सांगितले चेकवर लिहिलेली तारीख चुकीची होती त्यामुळे चेक पास होऊ शकला नाही. त्यामुळे ‘IPO’ फार्म रिजेक्ट झाला.
तेव्हां काका म्हणाले “ MADAMचा फार्म रिजेक्ट झाला म्हणजे शेअरचा भाव चांगला फुटणार नाही हे नक्की.”
बोलाफुलाला गाठ पडली. मध्यंतरीच्या काळांत गव्हर्नमेंटने नोटीफिकेशनद्वारे सरकारने सोन्याच्या आयातीवरचे निर्बंध वाढवले. यामुळे सोन्याच्या व्यवहारांत असणाऱ्या कंपन्यांचे नुकसान होणार होते. याचा या ‘IPO’च्या लिस्टिंगवरही परिणाम झाला.भाकीत केल्याप्रमाणे हा ‘IPO’ इशू प्राईसपेक्षा कमी किमतीला लिस्ट झाला. आणि भाव पडतच गेला. त्यामुळे परमेश्वरानेच मला वाचवले असे म्हणावे लागते. परंतु सगळ्यांच्याच नजरेतून चेकवरची चुकीची तारीख कशी निसटून गेली याचे आश्चर्य वाटले.
माझ्या चुका मीच माझ्या तोंडाने कबुल करणे हे योग्य की अयोग्य हे तुम्हीच ठरवा. दुसर्या शब्दांत सांगायचं तर यालाचं लोक ‘अनुभव’ म्हणतात. पुढच्यास ठेच मागचा शहाणा या उक्तीप्रमाणे माझ्या हातून ज्या चुका झाल्या त्या तुम्ही टाळण्याचा प्रयत्न केल्यास तुमचाच फायदा होऊ शकतो. शेअरमार्केटमध्ये व्यवहार करणे हा करमणुकीचा विषय नाही. सतत होणाऱ्या बदलांकडे लक्ष देवून आपल्या व्यवहारांत लवचिकता आणावी लागते. अखंड सावधानता बाळगावी लागते. तुम्ही शेअरमार्केटचा व्यवसाय सुरु करावा व त्यांत तुम्हाला यश मिळावे हीच इच्छा. दिवाळीच्या या शुभदिनी तुम्हाला पुढील वर्ष आनंदाचे आणि भरभराटीचे जावो हीच शुभेच्छा.

भाग ४९ – एक मार्केट.. समांतर

आधीचा भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 
गेल्या थोडे दिवसात सगळीकडे निवडणुकीचे वारे वहात होते. गप्पा मारण्यासाठी एक सुंदर विषय! या काळातले मुख्य आकर्षण ‘EXIT POLL’ म्हणजेच निवडणुकीच्या निकालाचे अंदाज. निरीक्षक, राजकीय निरीक्षक ‘SAMPLE SURVEY’ घेवून त्याचे विश्लेषण करून अंदाज व्यक्त करतात.
अशाच प्रकारचे अंदाज शेअरमार्केटमध्ये सांगितले जातात. हे अंदाज व्यक्त करणारे मार्केट म्हणजेच ‘GREY MARKET’. या मार्केटमधील लोकांना गाढा अनुभव असतो. या अनुभवानुसार ते गुंतवणूक तसेच ट्रेडिंगही करत असतात. ‘IPO’ चा price band ठरवताना ग्रे मार्केटचा कल लक्षात घेतला जातो अशी ऐकीव बातमी आहे. काय खरे काय खोटे परमेश्वरालाच माहिती! आता या ग्रे मार्केटचा सामान्य माणसालाही फायदा होवू शकतो, कसा ते आज बघू.
बाळाची चाहूल लागल्यानंतर आनंद होतोच त्याबरोबर काळजीही वाटत असते. त्याचप्रमाणे नवीन शेअर मार्केटमध्ये दाखल होणार या उत्सुकतेबरोबर अनेक शंका कुशंका मनांत येतात.’IPO’ ला गुंतवणूकदारांचा कसा प्रतिसाद मिळेल? त्याचे  स्वागत कसे होईल?.आपल्याला शेअर्स मिळतील कां? मिळाले तर किती शेअर्स मिळतील? भाव काय फुटेल? असे नाना प्रश्न उभे राहतात. काही लोक धोका स्वीकारण्यास तयार असतात आणि काही लोक धोका स्वीकारण्यास तयार नसतात. काही लोकांनी ‘DEMAT’ तसेच ट्रेडिंग अकौंट उघडलेला असतो पण त्यांच्याकडे गुंतवणूक करण्यासाठी पैसे नसतात काही वेळेला एकाच कुटुंबात एकापेक्षा अधिक  सदस्यांचे DEMAT तसेच ट्रेडिंग अकौंट असतात आणि सर्व अकौंटवर ‘IPO’ चे फार्म भरणे शक्य होत नाहीं. अशावेळी आपला ‘DEMAT’ व ट्रेडिंग अकौंट दुसऱ्यास वापरण्यास देऊन थोडेफार पैसे कमावता येतात. अर्थात हे काम विश्वासावरच चालतं. अशावेळी ग्रे मार्केटमधील लोकांशी संपर्क साधल्यास काही पर्याय मिळू शकतो. या मार्केटमधील लोक प्रत्येक फार्मासाठी काही रकम देवून तुमच्या ‘demat’ अकौंटचा उपयोग ‘IPO’ फार्म भरण्यासाठी करतात. या रकमेला ‘Kostak rate’ असे म्हणतात.
हल्ली ग्रे मार्केटचे अंदाज वर्तमानपत्रांतही दिले जातात आणि दूरदर्शनच्या वाहिनींवरही सांगितले जातात. ग्रे मार्केटमधील लोक ‘IPO’ च्या किमतीपेक्षा किती रकम जास्त देण्यास तयार असतील त्यालाच ग्रे-मार्केट प्रीमियम असे म्हणतात.कधी कधी ‘ IPO’ एवढीही किमत ग्रे-मार्केट मधील लोक द्यावयास तयार होत नाहीत. त्यावेळी ग्रे-मार्केट प्रीमियम ‘NEGATIVE’ आहे असे मानले जाते.हा प्रीमियम चांगल्या किंवा वाईट बातम्या येतील त्याप्रमाणे बदलत राहतो. या बातम्या ‘IPO’ ची मुदत संपल्यापासून शेअरचे लिस्टिंग होईपर्यंत कमी अधिक प्रमाणांत येतच असतात. यावरून लिस्टिंगच्या दिवशी शेअर विकून टाकावा किंवा काही काळ ठेवावा याचा अंदाज येऊ शकतो. म्हणजेच थोडक्यांत सांगायचे तर ग्रे- मार्केट ‘ IPO’ ला मदत करते.
या मार्केटलाच ‘OTC’ (OVER THE COUNTER’) मार्केट असे म्हणतात. यालाच ‘PARALLEL MARKET’ किंवा समांतर मार्केट असे म्हणतात. हे मार्केट’ UNOFFICIAL,UNAUTHORISED SELFREGULATORY’ असते. या मार्केटचे सर्व व्यवहार विश्वासावरच चालतात. या मार्केटला पारदर्शकता नाही. Bids नाहीत.’EXCHANGE’ च्या कायद्यानुसार व्यवहार होत नाहीत,निश्चित मार्केटप्लेस नाही. ‘VOLUME’ कमी असतो. शेअरची किमत कशी ठरवावी यासाठी निश्चित  नियम नसतात. शेअरची किमत मागणी व पुरवठा या तत्वावर निश्चित केली जाते.’SEBI ‘ (SECURITIES EXCHANGE BOARD of INDIA) चे नियंत्रण नसते. कंपनीच्या व्यवहाराबद्दल कोणतीही माहिती देण्याचे बंधन नाही. ‘CIRCUIT FILTER’ सुद्धा नसतात. म्हणजेच थोडक्यांत सांगावयाचे झाले तर ‘अपना हात जगन्नाथ’ अशी या मार्केट्ची रचना असते.
एका फार्मला किती ‘Kostak’ देऊ केले जाते. याचे गणित साधारणतः खालीलप्रमाणे असते. समजा XYZ कंपनीच्या  शेअर्सचा “price band’ Rs ८०-१०० आहे. ‘IPO’ ४० वेळेला OVERSUBSCRIBE झाला त्यामुळे upper bandलाच शेअर्स दिले जाणार होते. शेअर्सचा ग्रे-मार्केट प्रीमियम Rs.७५ आहे. Bid लॉट २० शेअर्सचा आहे. त्यामुळे एका फार्ममागे Rs१५०० ग्रे-मार्केट प्रीमियम होतो. तीन फार्ममध्ये एका फार्मला २० शेअर्स मिळतील असा ग्रे-मार्केट चा अंदाज आहे. त्यामुळे प्रत्येक ‘ IPO’ च्या अर्जासाठी ग्रे-मार्केट Rs. ५०० Kostak देऊ करेल. जर ही व्यवस्था तुम्हाला मान्य असली तर तुम्हाला Rs५०० मिळतील. त्यानंतर तुम्हाला फार्मवरील सर्व माहिती त्या व्यक्तीला द्यावी लागेल. लिस्टिंगच्या दिवशी ती व्यक्ती ते शेअर्स ठराविक किमतीला विकण्याची तुम्हाला सुचना करेल.किंवा ते शेअर्स त्या,व्यक्तीच्या ‘DEMAT’ अकौंट वर जमा करण्याची विनंती करेल. जर ‘IPO’ च्या अर्जाला शेअर्स मिळाले नाहीत व डीलरकडून  तुम्ही कोणतीही  रकम घेतलेली नाही तर व्यवहार आपोआप रद्दबातल होतो. कधी कधी आपण ‘DEMAT व ट्रेडिंग अकौंट उघडण्यास उत्सुक असता परंतु ‘ IPO’ बंद  होईस्तोवर तुम्हाला ‘DEMAT’ अकौंट नंबर मिळणे शक्य नसते अशावेळी तुम्ही दुसऱ्या माणसाचा ‘DEMAT’ अकौंट वापरून त्याच्या नावावर ‘IPO’ साठी अर्ज करू शकता मात्र जर अशा अर्जाला शेअर्स मिळाले तर ते तुम्ही उघडलेल्या ‘DEMAT’ अकौंटवर ट्रान्स्फर करून घेण्याची खबरदारी घ्यावी.
जेव्हां ग्रे –मार्केट डीलरला वाटते की ‘IPO’ खूप स्वस्त आहे, ‘IPO’ मोठा असल्यामुळे शेअर्स मिळण्याची शक्यता जास्त आहे. ‘RETAIL INVESTOR’ साठी ‘DISCOUNT’ मिळणार आहे. अशा वेळी ‘IPO ‘ ची पूर्ण रक्कम भरण्यास डीलर  तयार होतो. अशा वेळेला तुमचा ‘DEMAT व ट्रेडिंग अकौंट आहे म्हणून थोडे पैसे मिळू शकतात.  माझ्या वाचनांत आले आहे की विएतनाम या देशांत ग्रे-मार्केट त्यांच्या OFFICIAL मार्केटपेक्षा मोठे आहे.
तर हे झालं ग्रे मार्केटबद्दल. आता पुढच्या भागात मी माझे IPO चे काही किस्से तुम्हाला सांगेन आणि मग आपण आपली IPO ची गाथा संपन्न करू.
शुभ दीपावली.. भेटूच लवकर
 
 

भाग ४७ – शेअरचं बाळंतपण अर्थात IPO

सकाळचे ८ वाजले. माझा डबा तयार झाला. यजमानांच्या कपड्यांना इस्त्री केली.त्यांचीही तयारी झाली.ते ऑफिसला जाण्यास निघाले. जातां जातां मला म्हणाले
“आज तू ऑफिसला जाणार असलीस तर फार्म्स घेवून ये. IPO (INITIAL PUBLIC OFFER )येतो आहे”
आतां तुम्हाला सांगायचं तर IPO म्हणजे शेअरमार्केटमध्ये बागडण्यासाठी,खेळण्यासाठी नव्याने दाखल होणाऱ्या बाळाची लागलेली चाहूल! बाळाची चाहूल लागली की जसं वातावरण बदलतं, अनेक प्रकारच्या चर्चांना उधाण येतं, काय मग मुलगा की मुलगी? अशी चेष्टामस्करी सुरु होते त्याचप्रमाणे ब्रोकरच्या  ऑफिसमध्ये सुद्धा चर्चा चालू होते.
काही लोकांना याची माहिती आधीपासूनच असते. कोणत्या कंपनीने इशू आणण्यासाठी DRHP (DRAFT RED HERRING PROSPECTUS) दाखल केले आहे. ही कंपनी कोणत्या उद्योगांत आहे, इशू कधी येईल हे सगळं  माहित असतं. आता ज्या कंपनीचा इशू येणार आहे ती कंपनी ज्या उद्योगातील असेल त्या उद्योगातील शेअर्समधील खरेदी थोड्याफार प्रमाणांत वाढू लागते.या उद्योगातील शेअरला जास्तीतजास्त किती भाव मिळेल किंवा कमीतकमी भाव किती मिळेल याचा अंदाज येऊ शकतो.पण ज्या उद्योगातील शेअर्स मार्केटमध्ये लिस्टेड नाहीत तो शेअर किती रुपयाला लिस्ट होईल याचा अंदाज येऊ शकत नाही.कारण इतर शेअर्सच्या भावाशी या शेअरची तुलना करता येत नाही.उदा: स्टील उद्योगातील, हॉटेल उद्योगातील बऱ्याच कंपन्यांचे शेअर्स मार्केटमध्ये आहेत परंतु “JUST DIAL” किंवा ‘JUBILANT FOODS’ या सारख्या उद्योगातील कंपन्यांचे शेअर्स मार्केटमध्ये उपलब्ध नाहीत.त्यामुळे स्पर्धाही नाही आणि काय स्वस्त काय महाग हेही समजत नाही. कधी कधी अश्या उद्योगातल्या शेअर्सच्या बाबतीत लोकांना खूप उत्सुकता असते. आणि अशा कंपन्यांचे “BUSINESS MODEL’ काय आहे PROFIT MARGIN’ किती आहे, आणि त्यांचा ग्राहकवर्ग कोणता यानुसार त्या कंपनीला काय भाव मिळेल हे ठरवाव लागतं.
अश्या नवीन उद्योगांत कार्यरत असणार्या कंपन्याना “ NICHE ‘ कंपन्या असे म्हणतात किंवा हिंदीमध्ये “जरा हटके” प्रकारच्या कंपन्या म्हणतात. मार्केटमध्ये हा इशू कुठला, लिस्टिंगला काही फायदा होईल कां ? किती रुपयाला इशू फुटेल,शेअर्स मिळतील कां ? असे एक ना अनेक प्रश्न आणि प्रत्येक प्रश्नाभोवती रंगणाऱ्या चर्चा सुरु होतात. “ ग्रे मार्केट” मध्येसुद्धा वेगवेगळे अंदाज वर्तविले जातात. इशू प्राईसच्या वर किती रु. फायदा मिळेल याचा अंदाज व्यक्त होऊ लागतो. हे अंदाज खरे ठरतातच असे नाही या अंदाजांवर किती विश्वास ठेवायचा हे तुमच्यावर अवलंबून आहे.
SEBI (SECURITIES AND EXCHANGE BOARD OF INDIA) च्या नियमाप्रमाणे प्रत्येक कंपनीचा “SWOT’ ANALYSIS’ देणे जरुरीचे असते. (STRENGTH, WEAKNESS, OPPORTUNITIES,THREATS ANALYSIS ) याचाच अर्थ कंपनीचे गुण-दोष, कंपनीला उपलब्ध असणाऱ्या वर्तमान तसेच भविष्यातील संधी आणि त्याबरोबर येणारे धोके यांची चर्चा केलेली असते.खरे पाहतां शेअर्ससाठी अर्ज करताना अर्जदाराने हे सर्व वाचणे जरुरीचे आहे. म्हणजे मग शेअर स्वस्त मिळतो आहे की महाग मिळतो आहे हे समजते.
पूर्वी अशी समजूत होती की ‘IPO’ मध्ये शेअर्स स्वस्त मिळतात. परंतु हल्ली मात्र असं दिसतं नाही. शेअर्सची प्राईस ठरवणार्यांकडून गुंतवणूकदाराचा काही फायदा व्हावा असा विचार होत नाही असं दिसतंय
वर्तमानपत्रातून, दूरदर्शनवरील वाहिन्यांवरून ‘IPO’ कॉर्नर सारख्या कार्यक्रमातून चर्चा होत असतात. तुम्ही त्या चर्चा ऐकून योग्य तो निर्णय घेत चला. मार्केटमध्ये मात्र काहीही घडू शकतं. तुम्हाला या गोष्टींचा अनुभव पदोपदी येतो. एखादा मुलगा एकुलता एक, देखणा , चांगली नोकरी, चांगला पगार सुस्थितीत असला तरी लग्न ठरता ठरत नाही.ते कां  याला काही उत्तर नाही. त्याचप्रमाणे एखाद्या कंपनीचे शेअर्स सर्व बाजू चांगल्या असूनही चांगल्या भावाला ( गुंतवणूकदाराला पुरेसा फायदा होईल अशा भावाला ) लिस्ट होत नाहीत. एखाद्या इशुच्या बाबतीत अनेक धोके असतात तरीही तो इशू चांगल्या किमतीला लिस्ट होतो . काय करावे काही कळेना अशी अवस्था होते!पण अशा गोष्टी अपवाद म्हणून सोडून देत चला.
शेअर्स मिळेल किंवा न मिळेल याची अनिश्चितता आलीच. त्यातून शेअर्स कोणाला व किती द्यायचे हे संगणक ठरवतो.  मार्केट मधले लोग तसे वेडेच, ते फार्मवरील प्रिंटेड नम्बरातील आकड्यांची बेरीज, फॉर्म भरायचा दिवस व ब्रोकरच्या ऑफिसमध्ये द्यायची वेळ हे सगळ बघतात!! अगदी ज्योतिष्याचाही सल्ला घेतात. ऐकून काय सगळी मजा चालू असते.
मी ऑफिसमध्ये गेले तेव्हां फार्मचा गठ्ठा ठेवला होता.लोक फार्म घेवून जात होते. परंतु फार्म भरून देण्याची शेवटची तारीख ३ आठवडे दूर होती. विचार केला आत्तापासून फार्म घेवून काय करायचे आहे? मी फॉर्म घेत नाही असं बघून ऑफिसमधल्या गृहस्थांनी आठवण केली
“अहो MADAM ‘IPO’ चा फार्म घेवून ठेवा. भरा किंवा भरू नका .फार्मला काही पैसे पडत नाहीत. २-३ फार्म जास्तच घ्या खाडाखोड झाली तर उपयोग होतो. कधी ऐनवेळी फार्म मिळत नाहीत. कधी फार्मचा काळाबाजार  होतो .एक ना अनेक अनुभव गाठीशी आहेत हो ! नंतर उगीचच कुणाचे OBLIGATION  घेण्यापेक्षा फार्म्स घेवून ठेवा.तसाही तुम्हाला अभ्यास करायचा असतो माहिती मिळवायची असतेत्यासाठी लवकर फार्म घ्या.”
फार्म्सबरोबर ABRIDGED PROSPECTUS म्हणून काही पानांत सेबीच्या नियमानुसार माहिती दिलेली असते.ण ऑफिसमधल्या फार्मबरोबर माहितीची पानं नव्हतीच.
काका म्हणाले “अहो कुणाला माहिती वाचायची नसतेच. मी तुमच्यासाठी अख्खा फार्म देतो.तुम्ही वाचा आणि मलाही सांगा. काय?”
मी एक फार्म घेतला व वाचायला सुरुवात केली. शेअर्स किती किमतीला देऊ केले आहेत, किती रकमेची जुळवाजुळव करावी लागेल, काही खर्चांना काटछाट करावी लागेल कां ?कुठल्या मुदतठेवी सुटत असतील तर रिन्यू न करतां ती रकम इशूसाठी वापरावी की दादांकडून म्हणजेच माझ्या वडिलांकडून उसने पैसे घ्यावेत. की सगळ्या खात्यांवरचे पैसे काढून एका खात्याला जमा करावेत.एक ना अनेक विवंचना असतात.
काकांना विचारलं – “ एका बँकेत एवढी रक्कम येणार कुठून? चार चेक दिले तर चालतील कां?” तर काकांना हसूच आले.
ते म्हणाले – “ अहो सगळी रक्कम एका खात्यावर जमा करून घ्या नंतर त्या खात्याचा चेक द्या. नाहीतर मुदत ठेवींवर कर्ज घ्या, शेअरचे लिस्टिंग झाल्यावर लागल्यास शेअर्स विकून किंवा शेअर्स लागले नाहीत तर पैसे परत आल्यावर कर्ज फेडून टाका. १ ते २ महिन्याच्या व्याजांत भागेल.अजून ३ आठवडे आहेत. तुम्ही बँकेत जा कर्ज मिळायला किती वेळ लागतो त्याची चौकशी करा. कर्ज मंजूर करून ठेवा, म्हणजे लागल्यास वापरता येते. संधी गमावली जात नाही. मुदत ठेवीवर जेवढे व्याज मिळते त्यापेक्षा २%व्याज जास्त आकारतात. समजा तुमची मुदत ठेव ९% व्याजाने असेल तर कर्जावर ११% व्याज द्यावे लागते. म्हणजे तुम्हाला २% चा फटका बसतो. म्हणजे साधारण २%ने  १ महिन्याचे व्याज जाते. परंतु ‘RETAILER’ साठी जास्तीतजास्त जेवढा फार्म भरतां येतो तेव्हढा भरल्यास शेअर्स लागण्याची शक्यता वाढते इतकेच ! पण तेथेही शेअर्स लागतीलच अशी खात्री देता येत नाही.परंतु आपल्या हातांत जे असते ते करावे.”
पूर्वी माझे यजमान जेव्हा फार्म भरत असत तेव्हा हे सगळं काही काही कळत नव्हतं. तेव्हां मिनिमम शेअर्ससाठी फार्म भरत होतो आणि शेअर्स लागत नव्हते.त्याकाळी ट्रेडिंग अकौंटही नव्हता आणि DEMAT अकौंटही नव्हता. फार्म बरोबर भरला किंवा नाही हे कळायला मार्ग नव्हता. हल्ली तसं होत नाही. स्पर्धा वाढली आहे. त्यामुळे ब्रोकर फार्म तपासून घेतो. त्यामुळे फार्म भरायला चुकला या कारणासाठी फार्म रिजेक्ट होत नाही.
मी त्यादिवशी साडेतीनपर्यंत ऑफिसमध्ये बसले नाही. फार्म घेतले,पाहुणे येणार होते म्हणून लवकर घरी आले. रात्री यजमान आल्यावर त्यांना फार्म दिले. सर्व वृतांत घडाघडा कथन केला.
ते वैतागले , मला म्हणाले – “पुन्हा पुन्हा तेच तेच सांगू नकोस. तुला काय म्हणायचे ते मला समजले. पैशाची व्यवस्था कशी करायची ते पाहतो. गरज पडली तरच कर्जाच्या ‘OPTION’ चा विचार करू. ‘CALCULATED RISK’ घेण्यास काहीच हरकत नाही. पण आतां मिनिममसाठी फार्म भरायच्या ऐवजी ‘MAXIMUM’ साठी फार्म भरू या एवढे आश्वासन मी तुला देतो. झोप आतां उद्या बघू”
यजमान कंटाळले तसे तुम्ही पण कंटाळला असाल आता. थोडी विश्रांती घेवूया आणि पुढच्या भागात भेटूया..
भाग ४६ वाचायला इथे क्लिक करा