Tag Archives: IPO help in marathi

भाग ५३ – No pain, no (listing) gain !!

मागील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 
४७साव्या भागापासून आपण ‘IPOची कहाणी वाचत आहांत, समजून घेत आहांत. सध्या ‘IPO’ फारसे येत नाहीत. परंतु ‘IPO’ आणावा अशी परिस्थिती मात्र मार्केटमध्ये आहे.सरकार बऱ्याच सुधारणा करणार आहे असे ऐकिवांत आहे. सरकार ‘DIVESTMENT’ करण्याच्या तयारीत आहे त्यामुळे शेअरमार्केटमधील गुंतवणूक जास्तीतजास्त फायद्याची ठरेल. या विचारानेच हा सर्व खटाटोप चालू आहे.
आपण ‘IPO’चा फॉर्म भरायला शिकला असाल अशी आपली माझी समजूत. आपल्या भाषेत म्हणायचं तर लग्न ठरलं, साखरपुडा झाला, पत्रिका वाटून झाल्या आणि लग्नाची तारीख जवळ येऊ लागली!!’
IPO’ चे फॉर्म भरल्यानंतर लिस्टिंगपर्यंत शेअर मार्केट मध्ये लोकांची स्थिती म्हणजे परीक्षा झाल्यावर रिझल्टची वाट बघणाऱ्या मुलांसारखी होते. किती शेअर्स मिळतील, शेअर्सचा भाव फुटेल तेव्हां फायदा होईल कां ? आणि शेअर्सला मागणी कितपत ? अशा चर्चेला उधाण येते. जो तो आपापले अनुभव दुसऱ्याला सांगू लागतो.  हा ब्लोग लिहायला बसले आणि माझं मन त्याच सगळ्या आठवणीत हरवून गेलं आणि त्या काळातील घटनांचा चित्रपट माझ्या डोळ्यांसमोर साकार झाला. मला जणू प्रत्येक गोष्ट आताच घड्तीये असं वाटायला लागलं.
“काय MADAM तुम्ही ‘IPO’ भरलांत कां? किती फॉर्म भरलेत?… “भरला असेल तर एवढा कां ? भरला नसेल तर कां नाही भरलात?”… असा प्रश्नांचा भडीमार होत असे. नंतर कोणीतरी म्हणे “MADAM, रागाऊ नका हं! तुम्ही अभ्यास करून, टी व्ही वरची चर्चा ऐकून, वर्तमानपत्रातील लेख वाचून मिळालेली माहिती आणि ‘IPO ‘ ची किमत याचा संबंध लावून फायदा होणार असेल तरच फॉर्म भरतां. आमचं तसं नाही हो ! तुम्ही फॉर्म भरलात तर आम्ही भरतो. आम्हाला काही इतकं कळत नाही. MADAM नी फॉर्म  भरला नाही म्हणजे काहीतरी भानगड आहे, कंपनी चांगली नाही किंवा शेअर महाग आहे असा आपला आमचा विश्वास!!.” करणारे लोकं करतात पण तुम्ही करू नका. नाही तर ब्लोगचं सगळं पाणी पालथ्या घड्यावर पडलं असं वाटेल मला !!
मला आजही आठवतोय रेणुका शुगरचा फॉर्म भरलेला दिवस. कारण पण तसचं होतं , ऑफिसमधल्या फारच थोड्याजणांनी या ‘IPO’ मध्ये इंटरेस्ट दाखवला होता. कंपनीच्या फॉर्मवरील माहिती वाचून मला वाटलं की या शेअरमध्ये चांगले पैसे मिळतील. अर्थातच लिस्टिंग गेन्सच्या उद्देश्याने मी हा फॉर्म भरला नव्हता. आता जसं तुम्हाला ‘लिस्टिंग गेन म्हणजे काय’ असा प्रश्न पडला असेल तसा मलाही पडला होता. प्रश्नाला उत्तर असत फ़क़्त ते जरा समजून घ्यावं लागत
ऐका तर –
लिस्टिंग गेन्स म्हणजे शेअर्सच्या लिस्टिंगच्या वेळी होणारा फायदा हा शब्दशः अर्थ होय. समजा ‘IPO’ची किमत Rs१०० आहे तुम्हाला १०० शेअर्स मिळाले. शेअर्सचा भाव Rs.१२० फुटला तर Rs २००० चा फायदा शेअर्स विकल्यास होईल. हाच लिस्टिंग गेन. हे Rs२००० तुम्हाला १५ ते २० दिवसांत मिळतात. २०% फायदा साधारण महिन्याभरांत जरी झाला तरी वर्षाचा हिशोब घातल्यास तो २४०% होतो.म्हणजे दिवाळी बंपर लॉटरी नव्हे काय? पण लॉटरी नेहेमी लागत नाही.
रेणुका शुगरचे लिस्टिंग मात्र चांगलं झालं नाही. ऑफिसमधले सर्वजण चिडवू लागले कळत-नकळत टोमणे मारू लागले.
“madam तुम्ही म्हणत होतात शेअर्स चांगला आहे मग असे कसे झाले ! काही जणांनी allot झालेले शेअर्स घाबरून विकून टाकले. माझ्या घरी मला कोणीच काही बोलल नाही. त्यावेळी मुलांना  फारसे समजत नव्हतेच कारण मुलांचं शिक्षणच चालू होतं. आईचा चेहेरा पडलाय म्हणजे आईचे काहीतरी बिनसले आहे एवढेच त्यांना कळे. परंतु यजमानांनी मात्र माझी समजूत काढली.
ते म्हणाले “ अगं होतं असं कधीतरी! वाचताना, माहिती मिळवताना काही राहून गेले असेल, बघू या काय होते ते! प्रत्येक गोष्ट तुझ्या मनासारखी झाली पाहिजे असा अट्टाहास कां? एका ‘IPO’ने जग इकडचे तिकडे होत नाही.”
असेच दोन तीन महिने गेले ‘IPO ‘ मध्ये शेअर्स लागलेल्यांची विक्री मंदावली शेअर्सचा भाव स्थिरावला. हळू हळू थोड्या प्रमाणांत कां होईना वाढतही गेला. ज्यांनी शेअर्स विकून टाकले होते ते पुन्हा शेअर्स खरेदी करू लागले. आणि त्याच शेअरचा भाव काही काळानंतर Rs१६०० पर्यंत पोहोचला ज्या लोकांनी शालजोडीतले हाणून मला मूर्ख ठरवले होते तेच लोक म्हणू लागले “ मानलं बुवा तुम्हाला MADAM”
अशाच काही आठवणी काही चर्चा फॉर्म भरल्यापासून ALLOTMENT होईपर्यंत ब्रोकरच्या ऑफीसमध्ये सुरु असतात.मध्येच कोणीतरी वर्तमानपत्र घेवून ऑफिसमध्ये येतो व म्हणतो “आजच्या पेपरमध्ये मधल्या पानावर खालच्या बाजूला शेअर्सच्या ALLOTMENTचे टेबल आले आहे. Rs १ लाखाचा फॉर्म भरला असेल तर ३६ शेअर्स मिळणार आहेत. आणि कमीतकमी एक लॉट म्हणजे ६ शेअर्स मिळतील.” बघू बघू कुठे छापून आले आहे ते ! कोणता पेपर!  कोणता पेपर! शिळी बातमी सांगतोय तो! कालच टी व्ही वर ‘IPO’ कॉर्नर या कार्यक्रमांत ही बातमी सांगितली. तेव्हढ्यात अविनाश म्हणे “ सगळे जण थोडेच तुमच्यासारखे टी व्ही बघायला मोकळे असतात कां?
नंतर पेपरमधल्या बातमीचे कात्रण काढणे व हिशोब चालू झालाच समजा . “अमुक अमुक किमतीला लिस्टिंग झाले तर किती पैसे मिळतील. माणूस नेहेमी आशेवर किंवा स्वप्नांत जगात असतो हे खरे. कोणी ग्रे मार्केटचा भाव काय चालू आहे याचा अंदाज घेत. त्याचवेळी कोणी application फॉर्मची पावती दाखवत व त्याचा नंबर सांगत “ मला किती शेअर्स लागले हे सांगा ना असे विचारीत. शेअर्स लागले नसल्यास १५दिवसांचे व्याज फुकट गेले अशी बडबड करत बाहेर पडत. काहीजण ‘DEMAT’ अकौंटवर शेअर्स आले आहेत कां याची चौकशी करत.आणि उरलेल्या रकमेचा चेक कधी येणार किंवा थेट खात्यांत कधी जमा होणार याची वाट पहात.
मध्यंतरी मार्केटमध्ये कोणाला उत्साहच नव्हता. मार्केट कंटाळवाणे, निरस होते . ‘ IPO’ येत नव्हते आले तरी लिस्टिंग चांगले होत नसे. त्यामुळे ‘IPO’ ला प्रतिसाद नगण्य असे. परंतु आतां भारताच्या दृष्टीने काही चांगले बदल घडत आहेत. सरकार बदलले क्रूडचे भाव कमी झाले, चलनाचा विनिमय दर स्थिरावला. आणि जगातल्या इतर मार्केटमध्ये मंदीची चिन्हे दिसू लागल्यामुळे भारतीय बाजारपेठेकडे लोकांचे लक्ष जाऊ लागले. शेअरमार्केटचा फायदा किरकोळ गुंतवणूकदारांना व्हावा यासाठी ‘SEBI’ने ALLOTMENTच्या नियमांत बदल केले. पुढच्या भागात हे बदल आणि अजून बरंच काही बोलूया.. भेटूच लवकर

भाग ५२ – ‘IPO’ ची साठा उत्तरांची कहाणी

मागील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा
चातुर्मास संपला देवदिवाळी झाली तुळशीचे लग्न झाले त्याबरोबरच चातुर्मासांतले पुराण कीर्तने सगळ  संपलं. पण आपली IPO ची कहाणी मात्र मागील पानांवरून पुढे चालू रहाणार आहे..
आपण IPO चे फॉर्म घेतले; सगळी माहिती मिळवली; फॉर्म कसा भरायचा ते शिकलो.’ipo’ चा फॉर्म भरताना माझी कशी फटफजिती झाली, कसा गोंधळ उडाला हे मी तुम्हाला खुल्या दिलाने सांगितलं. खरं म्हणजे आपली झालेली फजिती, आपल्या झालेल्या चुका कोणी एवढ्या उघडपणे सांगत नाही पण मी मात्र सांगितल्या कारण माझ्या अनुभवाचा तुम्हाला उपयोग व्हावा, तुमची फजिती होऊ नये हा एकच उद्देश त्यामागे होता. आतां IPO च्या कहाणीचा पुढील टप्पा लक्ष देवून वाचा आणि पुढील पाउल विश्वासाने टाका.
शेअरमार्केटमध्ये व्यवहार करणाऱ्यांची काही बाबतीत पंचाईत होते कारण शेअरमार्केटला फारच कमी सुट्ट्या असतात. अगदी मिलिटरी शिस्तच म्हणाना. कोणी मरो कोणी जगो काहीही होवो मार्केट चालूच असतं. मार्केट ठरलेल्या वेळेलाच उघडतं व ठरलेल्या वेळेसच बंद होतं. अगदी लंचटाईमही नसतो. मला तर असं  वाटतं की शेअरमार्केटमध्ये व्यवहार करणार्यांना मनापासून सुट्टी नकोच असते. कारण मार्केट बंद म्हणजे पैसे मिळवण्याचा मार्ग बंद ! पण कुटुंबातील बाकीची माणसं मात्र सुट्टीसाठी हपापलेली असतात.माझ्या बाबतीतसुद्धा असंच व्हायचं. मुलांना शाळेला कॉलेजला सुट्टी असे , यजमान बँकेत कामाला असल्यामुळे त्यांनाही सुट्टी असे /मिळत असे. पण त्या वेळेला मार्केट मात्र चालू असे. मार्केट सोडून कुठे गावाला जायचं तर बिनपगारी रजाच समजायची. नेमकी याच काळांत IPO चे फार्म भरून देण्याची तारीख येत असेल तर दुष्काळांत  तेरावा महिना ! फार्मवर सही लागते, चेक जोडावा लागतो त्यामुळे हे  काम कोणावरही सोपवता येत नाही. असंच एकदा आम्हाला बाहेरगावी जायचं होतं आणि नेमका एक IPO येणार होता. त्यावेळी मी ठरवलं घरांतले सर्वांचे हिरमुसलेले चेहरे बघण्यापेक्षा जमलं तर IPO चा फार्म भरायचा नाहीतर तर नाही.
पण या वेळेस माझी अडचण परमेश्वराला समजली. आमच्या ऑफिसमध्ये फार्म १५ दिवस आधी आले. मी फार्म घेतले आणि भरले सुद्धा ! पण एक अडचण दत्त म्हणून उभी राहिली. IPO च्या शेअरची किमत व लॉट साईझ जाहीर झाली नव्हती. त्यामुळे चेक पूर्ण भरतां आला नाही. पूर्वी रिटेल invenstor ला जास्तीतजास्त रुपये १००००० चाच फॉर्म  भरतां येत असे त्यामुळे चेकवर ‘ not more than Rs १००००० ‘ असं लिहिलं. चेक क्रॉस केला. हा चेक, ‘PAN’ कार्डाची कॉपी फॉर्मला जोडून ऑफिसमध्ये दिला. मला आनंद झाला कारण फॉर्मही भरायला मिळाले, कोणाचा विरसही झाला नाही आणि शांतपणे बाहेरगावी जाता येणार होतं.
आम्ही उत्साहाने बाहेरगावी जाण्याची तयारी केली आणि सर्वजण बाहेरगावी गेलो. त्याकाळांत ‘ONLINE FORM ‘ भरण्याची तसेच ‘E-बँकिंगची सोय नव्हती. फॉर्म भरण्याची शेवटची तारीख लक्षांत ठेवून ऑफिसमध्ये फोन करायचा यापेक्षा जास्त माझ्या हाती काही नव्हते. फॉर्मची शेवटची तारीख ४ होती. मी ३ ताखेला एकदा फोन करून माझे फॉर्म घेवून जायचे आहेत याची आठवण केली. ४ तारखेलाही फोन केला. परंतु खरोखरीसच ऑफिस मधल्या लोकांनी फॉर्म दिला कां हे बघतां आले नाही.E-बँकिंग सेवा असती तर परगावी सुद्धा माझा चेक पास झाला कां हे पाहून खात्री करून घेतां आली असती. परंतु त्यावेळी हे शक्य नव्हते. यजमान आणि मुले म्हणाली “आई, तू आतां शेअरमार्केटचा विचार सोडून दे आणि ट्रीप एंन्जोय कर “ मी सुद्धा त्यांच्या म्हणण्याप्रमाणे मार्केटचा विचार सोडून दिला. ट्रीपमध्ये खूप मजा आली. १० दिवसांनी आम्ही परत आलो.
परत आल्यानंतर प्रत्येकजण आपल्या उद्योगाला लागला. यजमान बँकेत गेले, मुले अभ्यासाला लागली. मी सुद्धा बँकेत जाऊन पासबुक भरून घेतले. तेथेच थांबून पासबुकातल्या नोंदी पहिल्या तेव्हा ‘IPO’ साठी दिलेल्या चेकची नोंद तेथे आढळली नाही. मी बँकेतल्या ऑफिसरला विचारले “१३४५६७ व १४३७६५  या नंबरच्या चेकचे काय झाले, मी या नंबरचे  चेक ‘ipo’ साठी दिले  होते .”. ऑफिसर म्हणाले “ या नंबरचे  चेक PRESENT झालेले  नाहीत. ”
बोलूनही काहीच फायदा नव्हता, तारीख तर निघून गेली होती. फक्त वाईटपणाच काय तो पदरी आला असता. यजमान घरी आल्यानंतर त्यांनाही सांगितले  तेव्हा तेही म्हणाले “गप्प बसण्यातच काही वेळेला शहाणपणा असतो”. रोजच्या रुटीनमध्ये १० -१५ दिवस निघून गेले. एक दिवस यजमानांना ‘IPO’ ची ALLOTMENT झालेल्याची वार्ता समजली. बँकेतल्या दोघांना प्रत्येकी ३० शेअर्स लागले असे कळले. यजमानांचा फोन आला. ते म्हणाले “आपल्याला किती शेअर्स लागले याची चौकशी केलीस कां ? प्रत्येक फॉर्मला ३० शेअर्स लागले आहेत असे म्हणतात. या वेळेला लिस्टिंगही चांगले होईल अशी वार्ता  आहे.मी APPLICATION  नंबर बाहेरच्या खोलीतील कॅलेंडरवर लिहून ठेवले आहेत.
मी ऑफिसमध्ये गेले. त्यांना APPLICATION नंबर सांगितले. व मला किती शेअर्स लागले याची चौकशी केली. तेव्हा ते म्हणाले “अजून आपल्याकडे लिस्ट आलेली नाही. बहुतेक आज संध्याकाळी लिस्ट येईल. मी तुम्हाला उद्या सांगू शकेन.”
मी दुसरे दिवशी पुन्हा ऑफिसमध्ये गेले आणि पुन्हा विचारले. तेव्हा ते म्हणाले “ काल  संध्याकाळी ७ वाजतां लिस्ट आली आहे पण कोणाला आणि किती शेअर्स लागले हे मात्र आम्ही पाहिलं नाही मार्केट संपेपर्यंत तुम्ही बसणार आहांत ना? मग घाई कसली ! मार्केट संपल्यानंतर शांतपणे सांगतो. ज्यांनी रुपये १ लाखापर्यंत जास्तीतजास्त शेअर्ससाठी  फॉर्म भरला असेल त्यांना ३० शेअर्स दिले आहेत एवढ मात्र समजलंय.
मार्केट संपलं तशी मी पुन्हा आठवण केली तेव्हा त्यांनी कॉम्पुटरवर लिस्ट दाखवली.  त्या  लिस्टमध्ये माझे व माझ्या यजमानांनचे नावच नव्हते. त्यामुळे किती शेअर्स लागले हा प्रश्न दूरच राहिला. मी मात्र मनोमन काय समजायचे ते समजले. मी त्यांना विचारले “आमची नावे लिस्टमध्ये कां नाहीत ? की तुम्ही फॉर्म द्यायला विसरलांत? “ तेव्हा ऑफिसमधले लोक एकमेकांकडे पाहू लागले. आतां काय उत्तर द्यावे असा त्यांना प्रश्न पडला असावा.”
प्रकरण हातघाईला येतय हे लक्षांत येताच काका मध्ये पडले ते म्हणाले “ तुम्ही इकडे या , काय झाले हे मी तुम्हाला सांगतो. तुम्ही १५ दिवस आधी फॉर्म आणून दिले होते ते खराब होऊ नयेत म्हणून DRAWER मध्ये ठेवले. तुमचे फार्म घेवून जायचे आहेत हे त्यांच्या लक्षांत होते परंतु ऐनवेळी घाई-गर्दीत घेवून जायला विसरले. माझी तब्येत बरी नसल्यामुळे मी त्या दिवशी ऑफिसमध्ये नव्हतो. त्यांनी संध्याकाळी फोन करून मला कळवले परंतु माझ्याही हाती काही उरले नव्हते. जाऊ द्या पुढच्या ‘ipo’ ला दोनाच्या ऐवजी चार फार्म भरा.”
१५ दिवसानंतर त्या शेअर्सचे लिस्टिंग झाले सुरुवातीलाच दुप्पट भाव होता तो वाढतच गेला. त्यानंतर कधीही मंदीच्या लाटेत सुद्धा ते शेअर्स ‘IPO’ च्या भावाला मिळू शकले नाहीत. तो ‘ipo’ माझ्या नशिबांतच नव्हता कदाचित. ‘वक्तसे पहले और किस्मत से जादा किसीको कुछ्भी नही मिलता’ अशी मी माझी समजूत काढून घेतली. फक्त यामध्ये माझी काहीही चूक नव्हती इतकंच काय ते समाधान.
असे हे आपल्या ‘IPO’ च्या साठां उत्तराच्या कहाणीतले उपकथानक बरेच काही शिकवून गेले. ‘IPO’’ च्या कथेचा शेवट तर अजून दूर आहे. शेअर्सची ALLOTMENT शेअर्सचे लिस्टिंग या विषयी पुढील भागांत वाचा.