Tag Archives: marathi literature

भाग ३५ – दोन्ही ट्रेड शेजारी पण वेगळे शेअर मार्केटच्या बाजरी

मी तुम्हाला गेले २ – ३ भाग डे ट्रेडबद्दल सांगतीये पण त्याचा अर्थ असा नव्हे कि डे ट्रेड आणि नेहेमीची गुंतवणूक फार वेगळी आहे. काही गोष्टी वेगळ्या आहेत पण बरयाच सारख्या पण आहेत.
आपण मिरच्या कोथिंबीर खरेदी करताना, ड्रेसवर किंवा साडीवर  साजेशा बांगड्या , खोटे दागीनी खरेदी करताना खूप विचार करत नाहीत. परंतु  फ्रीज ,टी व्ही , संगणक खरेदी  करताना जास्त विचार करतो. त्यापेक्षा जास्त विचार घर खरेदी करताना करतो . जसं गोळ्या बिस्कीट,  पाणीपुरी खाणे व जेवण करण यात फरक आहे तोच फरक डे ट्रेड व गुंतवणुकीत आहे. डे ट्रेड साठी आपण त्या शेअर्सची गुणवत्ता विचारात घेत नाही तर शेअर्सच्या किमतीत होणारी हालचाल विचारात घेतो. त्यामुळे तो शेअर गुंतवणूक करून बरेच वर्ष ठेवण्याच्या लायकीचा असेलच असे नाही. त्यामुळे डेट्रेडचे रुपांतर गुंतवणुकीत करून फायदा होईलच असं नाही .
डे ट्रेड असो किंवा नेहेमीची गुंतवणूक असो काही नियम बदलत नाहीत. शेवटी दोन्हीकडे शेअर खरेदी करायचे आणि विकायचे. डे-ट्रेडमधे फरक इतकाच कि तुम्ही खरेदी विक्री एकाच दिवशी करता. त्यामुळे हि खरेदी विक्री होण्यासाठी त्या शेअरमधे liquidity हवीच, त्याशिवाय तुम्ही शेअर विकणार कसे? त्यामुळे liquidity चा विचार कायम मनात ठेवा. आपण याआधी liquidity बद्दल बोललोच आहे. तरी काही शंका असतील तर जरूर विचारा. मी उत्तर द्यायचा नक्की प्रयत्न करेन.
डे ट्रेड sfचा दुसरा भाग म्हणजे त्याच दिवशी खरेदी विक्री. याचाच अर्थ असा कि एकाच दिवसात तुम्हाला पैसे मिळवायचेत. तुम्हाला असा शेअर सोधायचाय कि जो एका दिवसात वाढेल आणि तुम्हाला एकाच दिवसात खरेदी विकी करून पैसे कमवता येतील. मग आता पुढचा प्रश्न , कि असा शेअर शोधायचा कसा?
त्यासाठी मी तुम्हाला आता एक समीकरण सांगते
तुमचा डे ट्रेडचा फायदा = (तुम्ही निवडलेल्या शेअरमधे एका दिवसात झालेली प्रती शेअर वाढ x तुम्ही विकत घेतलेले एकूण शेअर) – (ब्रोकरेज आणि इतर taxes)
आता आपण या समीकरणाचा एक एक भाग नीट समजावून घेवू
१ – तुम्ही निवडलेल्या शेअरमधे एका दिवसात झालेली प्रती शेअर वाढ
तुम्ही 100 रुपायला १ असे १० शेअर घेतलेत आणि ११० ला विकलेत तर तुमची प्रती शेअर वाढ १०  रुपये. आणि तुम्हाला एकूण १०० रुपयाचा फायदा झाला. पण आता हे १०० रुपये सगळे तुमच्या हातात येणार का? तर नाही !!
शेअरची निवड करताना तो एका दिवसात किती वाढू शकेल हा एकच विचार करून उपयोग नाही.
मला सांगा १०० रुपयाचा शेअर ११० होणं सोपं कि १००० रुपयाचा शेअर ११०० होणं? नीट बघितलं तर दोन्ही शेअर १०% वाढले पण १०० चा शेअर ११० होणं सोप हे तर तुम्हालाही कळलच असेल.
अजून एक विचार करा,
तुम्ही १० रुपयाचे १०० शेअर ११ रुपये भाव झाल्यावर विकले म्हणजे

  • तुमचा फायदा = १ (प्रती शेअर वाढ)  X  १०० (एकूण विकलेले शेअर) = १०० – (ब्रोकरेज आणि इतर taxes)

आणि १००० रुपयाचे १०० शेअर १००१ रुपये भाव झाल्यावर विकले म्हणजे

  • तुमचा फायदा = १ (प्रती शेअर वाढ)  X  १०० (एकूण विकलेले शेअर) = १०० – (ब्रोकरेज आणि इतर taxes)

तुम्हाला काय वाटत कि कोणत्या व्यवहारात तुम्हाला जास्त नफा होईल? दोन्ही व्यवहारात एकूण फायदा १०० रुपये होणार पण तुमच्या हातात सारखेच पैसे येणार का? ते ठरणार आपल्या समीकरणाच्या पुढच्या भागांनी…
२ – ब्रोकरेज आणि इतर taxes
ब्रोकरेज म्हणजे ब्रोकेरच कमिशन. हे कमिशन तुमच्या व्यवहाराच्या एकूण रकमेवर लावल जात. तुम्ही कसला पण ट्रेड करा डे ट्रेड करा नाहीतर गुंतवणूक म्हणून करा ब्रोकर त्याचं कमिशन लावणारच. आता हे कमिशन तुमच्या ट्रेडच्या एकूण रकमेवर लागत. एकूण रक्कम जास्त असेल तर ब्रोकरेज जास्त आणि रक्कम कमी असेल तर ब्रोकरेज कमी. तुमचा फायदा किंवा तोटा किती झाला याचा ब्रोकर ला काही फरक पडत नाही. तुम्ही एकूण ट्रेड किती रक्कमेचा केला त्या हिशोबानी तुम्हाला ब्रोकरेज लागणार.
आता थोड्या वेळासाठी आपल्या उदाहरणाकडे जावूया
तुम्ही १० रुपयाचे १०० शेअर ११ रुपये भाव झाल्यावर विकले म्हणजे

  • तुमच्या ट्रेड ची एकूण रक्कम = खरेदी (१० X १००) + विक्री (११ X १००) = २१००

आणि १००० रुपयाचे १०० शेअर १००१ रुपये भाव झाल्यावर विकले म्हणजे

  • तुमच्या ट्रेड ची एकूण रक्कम = खरेदी (१००० X १००) + विक्री (१००१ X १००) = २,००,१००

हे तर तुम्हालाही लक्षात आलं असेल कि १००० रुपयाच्या ट्रेड वर ब्रोकरेज जास्त पडणार. आणि हे विसरू नका कि दोन्ही ट्रेडमधे तुम्हाला १०० रुपयेच मिळालेले आहेत. सागायचा मुद्दा असा कि १००० रुपयाच्या ट्रेड मधे तुमचा निव्वळ फायदा कमी होईल कारण तुमचं ब्रोकरेज जास्ती जाईल.
बाकीचे taxes थोडे कमी जास्त का होईना दोन्ही ट्रेडला लागणारच. महत्वाची गोष्ट म्हणजे कि या मला वाटत कि आपण या बाबतीत बोललोय आधी. तुम्हाला अजून काही शंका असतील तर नि:संकोच विचारा.
डे ट्रेड करताना हा हिशेब नेहेमी डोक्यात असण गरजेच आहे. त्याशिवाय तुम्हाला नक्की पैसे किती मिळतात हे तुम्हाला कळणार नाही. याबद्दल थोडं अजून सांगायचं पण ते पुढच्या भागात. असा विचार करतीये कि तुम्हाला माझ्या एकाद्या डे ट्रेड ची पावती दाखवूनच सगळं समजावून देईन. बघते काय जमतंय ते..
पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 

भाग ३४ – day-ट्रेडचं वेड 3 : आखूड शिंगी बहुगुणी !!

डे ट्रेड म्हणजेच आखूड शिंगी बहुगुणी, जास्त दुध कमीत कमी वेळात देणारी आणि कमीतकमी वैरण खाणारी गाय शोधायचा प्रयत्न. या प्रकारासाठी व्यासंग , थोडासा चाणाक्षपणा आणी मर्यादित धोका पत्करण्याची तयारी ठेवावी लागते.
आता असं बघा कि गणपती किंवा एखादा सण आला तर फळ फुलं महागच मिळणार, दिवाळीच्या दिवसात कपड्यांच्या साड्यांच्या किमती जास्तच असणार, पित्रुपन्धरवडा किंवा पौष महिना खरेदीसाठी शुभ मानत नाहीत म्हणून तेव्हा सोनं थोड स्वस्त असणार किंवा थंडी पावसाळ्यात पंखे स्वस्त असतात ,उन्हाळ्यात लिंब महाग तर पावसाळ्यात स्वस्त हे जसं गृहिणींच्या लक्ष्यात येतं तसच मार्केटच्या निरीक्षणावरून काही गोष्टी गुंतवणूकदारांच्या सहज लक्ष्यात येतात. तुम्ही जर लिंबाचे व्यापारी असाल आणि समजा लिंब एकदम खूप टिकाऊ झाली तर तुम्ही पावसाळ्यात घेवून उन्हाळ्यात विकून पैसे कमवू शकाल कि नाही? मार्केटमध्ये हीच गोष्ट तुम्ही एका दिवसात करू शकता आणि हे करायचा प्रयत्न म्हणजेच डे ट्रेड..
सकाळी टी . व्ही . लावल्यावर शेअर मार्केटवर ज्या बातम्यांचा परिणाम होतो त्या बातम्या सांगतात . जगामध्ये घडणाऱ्या गोष्टींचा परिणाम शेअरमार्केटवर होतो. त्यावरून शेअरबाजाराचा कल ओळखून डे ट्रेड करावा लागतो. बाजार तेजीत असेल तर आधी खरेदी करून नंतर विका , बाजार मंदीत असेल तर आधी विकून नंतर खरेदी करा .. हेच डे ट्रेड सूत्र.
एखादा शेअर चार दिवस सतत वाढतो आहे तर चार दिवसानंतर लोकांना वाटतं की हा शेअर महाग झाला आपण खरेदीचा निर्णय पुढे ढकलू त्यामुळे मागणी कमी होते व शेअरची किमत कमी होते. एखादा शेअर ४ दिवस पडत असेल तर आपल्याला वाटतं यापेक्षा स्वस्त हा शेअर मिळणार नाही त्यामुळे तो शेअर खरेदी करण्याचा कल वाढतो. हे सगळं लगेच समजत नाही पण थोडा अभ्यास केला, अनुभव आला कि समजतं.
४ दिवस वाढणारा शेअर आधी विकायचा आणि नंतर विकत घ्यायचा किंवा जो शेअर ४ दिवस सतत पडतो आहे तो आधी खरेदी करून नंतर विकायचा हे समजायला थोडा वेळ लागतो. आणि हे सगळं जरी समजलं तरी शेवटी हे सगळे अंदाजच ! पाउस जसा लहरी तसच शेअरमार्केटसुद्धा मूडी असतं. जशी लहान मुले वागतात तसंच काहीसे मार्केट समजा ना. ‘आमच्या मुलाला हा पदार्थ आवडत नाही’ असं सांगावं आणी नेमक त्याचवेळी मुलाला तो पदार्थ आवडावा आणी त्याने तो पदार्थ चापून खावा तसचं काहीस होण्याची शक्यता लक्षात ठेवूनच डे ट्रेड करावा लागतो.
मार्केटच्या बाबतीत कोणतीही शास्वती कोणीही देवू नये त्यामुळे फायदा होत असेल तर तो लगेच पदरात पाडून घ्यावा!! दुसर्या भाषेत सांगायचं तर वाहत्या गंगेत हात धुवून घ्यावेत , कारण पाणी आटल्यावर तक्रार कुणाकडे करणार ? आपल्या अंदाजाप्रमाणे शेअरमध्ये हालचाल नसेल तर ताबडतोब निर्णय घेवून उलट ट्रेड करून ट्रेड संपुष्टात आणावा. म्हणजेच तुम्ही किती तोटा सहन करू शकता याचा विचार करावा. यालाच मार्केटच्या भाषेत ‘STOP LOSS’ असं म्हणतात . म्हणजेच समजा १००रुपये किमतीचा शेअर खरेदी केला याचा अर्थ शेअरचा भाव वाढणार असे तुम्ही गृहीत धरले पण तुमच्या अंदाजाप्रमाणे घडले नाही आणि भाव कमी होऊ लागला तर ९८ रुपयाला तुम्ही STOP LOSS ठेवा याचा अर्थ असा की तोटा झाला तर प्रत्येक शेअरमागे रुपये २चा तोटा सहन होऊ शकेल असा तुमचा विचार असतो.
आता STOP LOSS ठरवायचा म्हणजे कोणत्याही शेअरच्या किमतीमध्ये जी हालचाल होते त्याकडे लक्ष ठेवायला हवी. तो शेअर साधारणपणे वाढला तर किती वाढतो आणी भाव पडला तर किती पडतो याचा अंदाज घ्यायला हवा. काल मार्केट बंद होताना त्याचा भाव किती होता हे बघायला हवं. त्याप्रमाणे कोणत्या भावाला खरेदी , कोणत्या भावाला विक्री , फायदा किती घ्यावा व फायदा होत नसेल तर तोटा किती सहन करावा हे सगळं आधी ठरवायला हवं . काही शेअर्स दिवसाला १०-१५ रुपये तर काही शेअर्स ३-४ रुपये , काही शेअर्स २०० -४००रुपये आणी काही शेअर्स ४०पैसे ते ८०पैसे एवढेच वाढतात किंवा कमी होतात. त्याप्रमाणेच तुमच्या फायद्याचे प्रमाण ठरतं.
तसे डे ट्रेड मध्ये अजून खूप काही गोष्टी आहेत ज्या तुम्हाला आधी समजून घ्यायला हव्यात पण त्यासाठी थोडा वेळ लागेल. बोलूच आपण लवकर !!
पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 

भाग २७ – शेअरची वरात , मार्केटच्या दारात

High speed
आता चला माझ्याबरोबर . तुम्ही हवी असल्यास १ शेअर खरेदी करण्याची ओर्डेर टाकू शकता . मला मात्र शेअर्स विकून भांडवल गोळा करायचे आहे त्यामुळे मी आधी विकणार आहे . तुम्हाला आता पाठ झाले असेल . सांगा बरं मी कोणते शेअर्स विकणार? GINI SILKS आणी HDFC बँक.
मी ठरवूनच ऑफिसमध्ये गेले . आज सौदा करायचाच. नमनाला घडाभर तेल घालून झालं होतं आणि  आता तेल वाहून जावयाची पाळी आली होती. HDFC  बँकेचा भाव ३५० रुपये चालला होता. माझे शेअर्स  IPO मधील होते . हे शेअर्स मला ‘AT PAR’ मिळाले होते ( IPO आणी AT  PAR  याचे अर्थ पुढील भागातून येतील.)
‘AT PAR’  म्हणजे १० रुपये दर्शनी किमतीचा शेअर IPO मध्ये १० रुपयाला मिळतो . ‘AT  PREMIUM म्हणजे शेअरच्या दर्शनी किमतीत  premiumची रक्कम वाढवून येणाऱ्या रकमेला शेअर IPOमध्ये विक्रीला आणण्यात येतो . म्हणजेच आता AT  १० रुपये premium  शेअर असला तर १० रुपये दर्शनी किमतीचा शहरे २० रुपयाला दिला जातो . ‘AT DISCOUNT’ म्हणजे शेअरच्या दर्शनी किमतीतून “DISCOUNT ” वजा केला जातो . AT रुपये २ DISCOUNT म्हणजे १० रुपये दर्शनी किमतीचा शेअर विक्रीसाठी IPO मध्ये  ८  रुपयाला मिळतो . थोडक्यात PREMIUMची रक्कम शेअरच्या दर्शनी किमतीत वाढविली जाते आणी discountची रक्कम शेअरच्या दर्शनी लीमातीतून वजा केली  जाते . हल्ली नजीकच्या काळांत “AT DISCOUNT ” IPO अभावानेच आढळतात .
मला “HDFC बॅंकेच्या शेअर्ससाठी फारच चांगला भाव मिळत होता . यापेक्षा जास्त भाव मिळेल की भाव कमी होईल याबद्दल ना कल्पना होती  ना अक्कल !! मी रुपये ३५५ भावाने १०० शेअर्स विकण्यासाठी ओर्डेर लावली. ३५५ रुपयाचा भाव दिसत होता पण माझे शेअर्स विकले जाईनात तेव्हा माझा पुन्हा गोंधळ उडाला.
मी विचारल – “अविनाश माझे शेअर्स का विकले जात नाहीत बाबा?’
तो म्हणाला – “स्क्रीनच्या डाव्या बाजूला रुपये ३५२ चा भाव आहे . व उलट्या बाजूला ३५५रुपयाचा भाव आहे.  हा हिशेब ध्यानात घ्या. म्हणजे दुसरया बाजूस असलेला माणूस ३५२ रुपयाला खरेदी करायला तयार आहे आणि ३५५ रुपयाला विकायला तयार आहे. Madam तुम्हाला विकायचे असले तर त्या भावाला दुसरा माणूस खरेदी करायला तयार हवा. त्यामुळे ३५२ रुपयाच्या भाव ३५५ रुपये होईल तेव्हा तुमचा नंबर लागला तर विकले जातील .
अविनाश म्हणाला ” आणि हो मार्केट बंद होण्याआधी तो भाव आला पहिजे. मध्येच मार्केट पडायला लागले तर भाव खाली सुद्धा जातो.
मी म्हणाले “शुभ बोल नार्या तर बोडक्या झाल्या सारया !! मार्केट पडेल असं का म्हणतोस बाबा?. तर म्हणतो कसा – ‘ अहो मार्केटच ते, भाव कमी जास्त होणारच. तुमच्या तालावर तुमचा नवरा नाचेल मार्केट नव्हे’.
ऐकूण काय माझी आजची बोहोनी उद्यावर गेली एवढ मात्र नक्की !
पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 

भाग २४ – शुभमंगल सावधान !!

“या या MADAM लवकर या! जागा पकडायला लवकर आलेल्या दिसता!! आम्ही सगळयांनी एक ठराव पास केला आहे. तुमची एक जागा सोडूनच इतरांनी बसायचं.” कोणीतरी मी ऑफिसमध्ये आल्या आल्या म्हणालं.
मी म्हटल “बरररररर!! कुठे बसू ते तरी सांगाल की नाही?”
“ती बघा त्या BOLT च्या समोर डाव्या बाजूची भिंतीच्या जवळची जागा तुमची” मागून कुठून तरी आवाज आला. १०-१५ वर्ष झाली पण ऑफिस मधली माझी बसायची जागा अजूनही तीच आहे. कुणीही माझ्या गैरहजेरीत बसलं असेल तरी अजूनही मी आले की उठतात.
“आज आम्हाला पार्टी हवी.” अजून एक आवाज कुठूनतरी आला
“ देवू कि , अरे पण पार्टी  कशाबद्दल ?”
“ तुम्ही ओळखा पाहू.”
“माझा ट्रेडिंग अकौंट नंबर आला की  तुमच्यापैकी कोणाचं लग्न ठरलं?”.
“आईला MADAM अगदी बरोबर!. अहो अविनाशच लग्न ठरल कि”
“अरे मग पार्टी त्याने द्यायला पाहिजे ना?”.
“अहो MADAM तुमचा ट्रेडिंग अकौंट नंबर आलाय ना, म्हणून तुम्ही पार्टी द्यायची हो!!. तुम्हाला घरी तस पत्रही येईल . आता या नंबरवर तुम्ही शेअरचा व्यवहार करायचा. MADAM आता प्रोसीजर संपली. आता व्यवसाय करण्यासाठी तुम्हाला मार्केटचे दरवाजे उघडले आहेत.”
अविनाश म्हणाला
“MADAM सेवींग अकौंट उघडला, DEMAT अकौंट उघडला. INSTRUCTION SLIP बुक मिळालं. आता वाट कसली पहावयाची द्या बार उडवून आणि करा सुरुवात. शुभ मंगल सावधान होऊन जावू द्या!! सर्वजण अक्षता  टाकायला आहेतच.” ते एकूण अख्या ऑफिसमध्ये हशा पिकला
मी म्हटलं “ अरे बाबा शुभ आणी मंगल होण्यासाठी आधी सावधान व्हाव लागतं !! तुझ लग्न ठरलय ना? मग कळेलच तुला लवकर !!”. ऑफिस मधला हशा अजूनच वाढला
“बर… आता मला अजून काय करायला लागणार?” काकांकडे बघत मी विचारल
“ काहीहि नाही !!” काका म्हणाले
“आता प्रत्यक्ष मैदानात  उतरायचं !! खरेदीची विक्रीची ओर्डर टाकायची आणी फायदा कमवायचा…  यशस्वी व्हा, इतकच!! काही अडचण आल्यास मी मदत करीनच . हे ऑफिस तुमचचं समजा.” तो दिवस आहे आणि आजचा दिवस आहे, काकांचा शब्द अजूनही तीतीकच खरा आहे. काका आणि माझे ऑफिस मधले सहकारी यांच्या मदतीशिवाय मी काही मार्केटमध्ये टिकू शकले नसते इतकं नक्की !!
माझ्या डोक्यात परत चक्कर चालू !! ही ओर्डर टाकायची कशी?? हॉटेलमध्ये मेनू बघून देतो तशी की गस संपल्यावर नवीन सिलेंडरची देतो तशी? SCOOTER बुक करतो तशी की साधं वाण्याचं सामान ओर्डर  फोन करून सांगतो तशी? का बुट्टेदार पैठणीची ओर्डर द्यावी तशी.
हे सगळं घरी बसून तर कळणार नव्हतं!! ऑफिसमध्ये बसूनच ते समजून घ्यायचं होतं. त्यावरून माझ्या साठी मला स्वत:चे असे मार्केटचे नियम ठरवायचं होते.
“काका एक फोन करू कां ?”
“हो करा की त्यात काय विचारावयाचे” .
यजमानांना फोन करून सांगितलं की ट्रेडिंग अकौंट नंबर मिळाला एकदाचा!!. हे कळल्यावर त्यांनीही सुस्कारा सोडला. मला म्हणाले “आता तू आणी तुझं मार्केट, घाला गोंधळ”.
खरेदी करण्याचा प्रश्नच नव्हता. कारण पैसेच नव्हते. ४-८ दिवस मार्केटमध्ये बसले असताना ते इतरांना बोलताना ऐकलं होतं की दुसरे दिवशी खरेदीच्या रकमेचा चेक द्यावा लागतो. सगळे व्यवहार चेकनेच होतात. म्हणजेच वाण्याचे जसे महिनाअखेर पैसे देतो किंवा दुधवाल्याचं बिल, पेपरचं  बिल  महिनाअखेर देतो असं मार्केटमध्ये चालत नव्हतं. त्यामुळे शेअर उधारीने खरेदी करण्याचा प्रश्न मिटलेला होता. माल विकूनच पैसे उभे करावयाचे होते. रद्दीतूनच मला माझा मार्केटचा व्यवसाय उभा करायचा होता हे पूर्वी ठरवलं होतं त्यावर पुन्हा एकदा शिक्कामोर्तब झाले.
ओर्डर कशी टाकायची ते आता पुढच्या भागात बघू !!
पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा