Tag Archives: share split information in marathi

भाग ५७ – कॉर्पोरेट एक्शन – स्प्लिट

arrows-150752_1280नुकतीच घडलेली घटना आहे ही ! माझ्याकडे गाण्याच्या क्लासला येणारे एक गृहस्थ पासपोर्ट काढायला गेले म्हणून क्लासला आले नाहीत. दुसरे दिवशी क्लासला आल्यावर मला म्हणाले
“ मी पासपोर्ट काढणार, व्हिसा काढणार आणी जग पाहून येणार अशा विचारांत आहे.
“ काय हो ‘LOTTERY’ लागली की काय? “
“LOTTERY च म्हणावी लागेल MADAM मी १००० शेअर्स ‘सत्यम’ चे घेतले होते Rs १४ च्या भावाने. सरकारने ‘सत्यम’ या कंपनीचे ‘टेकमहिन्द्र’ मध्ये मर्जर केले. त्यामुळे ‘टेक महिंद्रा’ या कंपनीचे ११० शेअर्स ‘सत्यम’ या कंपनीच्या शेअर्स ऐवजी मिळाले. टेक महिंद्राने १:१ स्प्लिट आणी १:१ बोनस शेअर जाहीर केल्यामुळे एका शेअरचे चार शेअर्स होणार. म्हणजे माझ्याकडील ११० शेअर्सचे ४४० शेअर्स होणार. आता टेक महिंद्रचा भाव Rs २९०० आहे. म्हणजे Rs १०००००० तरी नक्की मिळणार, म्हणजे निदान युरोप अमेरिका तरी बघतां येईल.”
त्यांची समजूत अशी होती की एका शेअरचे चार शेअर मिळतात पण प्रती शेअर भाव मात्र तोच राहतो. त्यांना याच भ्रमांत राहू द्यावे की त्यांचा भ्रम दूर करावा. भ्रम दूर करायचा ठरवल्यास त्यांचे परदेशगमनाचे स्वप्न भंगून ते दुःखी होणार. त्यांना दुःखी करून मला तरी काय आनंद मिळणार. रेकॉर्ड डेटला त्यांना समजेलच म्हणून मी गप्प राहिले.
पुढच्या क्लासला ते तणतणतच आले.
“ काय हो MADAM, शेअरमार्केट म्हणजे फसवणूक हे खरं वाटायची पाळी आली MADAM मी साफ धुतला गेलो. टेक महिंद्राचा भाव आज Rs.७०० च्या आसपास आहे. माझे केवढे नुकसान झाले. मला काही सुचेनासे झालंय. आता काय करू? कोणाकडे तक्रार करू? पैसे कसे वसूल होतील? “
‘अहो शेअर्स स्प्लिट, बोनस शेअर्स हे सर्व कॉर्पोरेट एक्शनचे भाग आहेत. एका शेअरचे चार शेअर झाल्यानंतर किमतही त्याच प्रमाणांत कमी होणार. हे सर्व नियमाप्रमाणेच झाले आहे यांत तूमची काही एक फसवणूक झालेली नाही तुम्ही शांत व्हा पाणी प्या. नेहेमीप्रमाणे क्लास होऊ द्या ,मग मी तुम्हाला स्प्लिटविषयी माहिती सांगेन.”
स्प्लिट हा सुद्धा कॉर्पोरेट एक्शनचाच एक भाग आहे. शेअरची किमत खूप वाढल्यामुळे लोकांना तो शेअर खरेदी करणे परवडत नाही. अशा वेळी कंपनी शेअर स्प्लिट जाहीर करते. कंपनीचे बोर्ड ऑफ डायरेक्टर्स स्प्लिटचा रेशियो ठरवतात आणी मंजूर करतात. त्यानंतर कंपनीच्या शेअरहोल्डर्सची मंजुरी घेतली जाते. शेअर स्प्लिट जाहीर झाल्यापासून स्प्लिट शेअर्स ‘DEMAT’ अकौंटवर जमा होण्यास ३ ते ६ महिन्यापर्यंतचा कालावधी लागतो.
समजा, कंपनीने ५:१ या प्रमाणांत स्प्लिट जाहीर केले तर ज्याच्याजवळ कंपनीचा १ शेअर असेल त्याला ५ शेअर मिळतात. जर शेअरची दर्शनी किंमत Rs १० असेल तर ती सुद्धा स्प्लिट झाल्यावर Rs २ होते. जर स्प्लिट शेअरच्या रेकॉर्ड डेटला शेअर्सची मार्केटमधील किंमत .Rs ५०० प्रतीशेअर असेल तर ती स्प्लिटनंतर ती Rs १०० होते. यामुळे कंपनीच्या निव्वळ मालमत्तेवर किंवा कंपनीच्या ‘मार्केट कॅपिटलायझेशन’ वर परिणाम होत नाही. पण शेअर्सची संख्या वाढल्यामुळे EPS (EARNING PER SHARE) त्या प्रमाणात कमी होते. शेअर्सची संख्या वाढल्यामुळे प्रती शेअर लाभांशही त्याप्रमाणांत कमी मिळतो.
माझी मजा सांगते बरं ! अहो मला हे प्रथम काही समजत नव्हते. काही काही कंपन्या इन्व्हेस्टर फ्रेंडली असतात. त्या त्यांना होणाऱ्या फायद्याचा बऱ्यापैकी भाग शेअरहोल्डर्सना लाभांशाच्या स्वरूपांत वाटून टाकतात. एवढेच नव्हे तर वर्षातून वेळोवेळी अंतरीम लाभांशही देतात. एका वर्षी GSKफार्मा, Rs ६२.५०, बजाज ऑटो Rs ५० तर BPCLने Rs २२.५० लाभांश जाहीर केला आहे. जर स्प्लिट झाले तर एका शेअरचे ५ शेअर होण्याच्याआधी प्रती शेअर Rs२० लाभांश(शेअर्स स्प्लिट जाहीर होण्याच्या आधी) जाहीर झाला तर मला तो २० x ५ म्हणजे Rs१०० मिळणार असे वाटले. माझा हिरमोड झाला.. माझा पडलेला चेहेरा पाहून यजमानांनी विचारले
“ कां गं काय झालं तुला? तुझा चेहेरा असा कां ? आज मार्केट पडलं कां ?”
तेव्हा मी त्यांना सांगितले
“ मी जेव्हा पासबुकांत एन्ट्री पहिली तेव्हा त्यांत लाभांश Rs २००० च दाखविला आहे. प्रत्येक शेअरला Rs २० याप्रमाणे ५०० शेअर्सला Rs१०००० मिळायला हवा होतां नं !”
“अगं अशामुळे बाकी काही नाही तरी कंपनीचे दिवाळे मात्र नक्की वाजेल. अगं शेअरची किमत ५ ने भागून आल्यावर लाभांशही त्याच प्रमाणांत मिळणार. एकूण हिशोब सारखाच “ इति माझे यजमान
स्प्लिट झाल्यावर शेअर्सची किंमत त्या प्रमाणांत कमी होते. त्यामुळे तो शेअर सर्वांना परवडतो. त्या शेअर्सची मागणी वाढते. त्या शेअरमध्ये लिक्विडीटी वाढते. लोकांचा त्या शेअर्मधला रस वाढतो आणी हळूहळू शेअर्सची किंमतही वाढते म्हणजेच अप्रत्यक्षरीत्या गुंतवणूकदारांचा आणी कंपनीचा फायदा होतो.
समजा ‘नेस्ले’ सारखा शेअर आहे आणि आज त्याची मार्केटमध्ये किमत Rs ६३०० आहे. ह्या शेअर्सचे समजा १०:१ या प्रमाणांत स्प्लिट झाले तर एका शेअरची किमत Rs 630 होईल.समजा माझ्याकडे आता १ शेअर आहे त्याचे १० शेअर्स होतील. जर मला Rs ५००० ची गरज असेल तर मी ८ शेअर विकून गरज भागवेन आणी माझ्याजवळ २ शेअर शिल्लक राहतील. जर स्प्लिट झाले नसते तर Rs ५००० ची गरज असली तरी पूर्ण एक शेअर विकावा लागला असता. ( अजूनतरी शेअरमार्केटमध्ये अर्धा किंवा एकचतुर्थांश शेअर विकणे सुरु झाले नाही.) म्हणजे समजा माझ्या मालकीचा एक हॉल आहे बांधकामाचा खर्च वाढू नये म्हणून खोल्या पाडल्या नाहीत तर गरज असेल तेव्हा पूर्ण हॉल विकावा लागतो. जर चार खोल्या पाडल्या तर खोल्या भाड्याने देता येतात किंवा एखादी खोली विकून गरज भागवता येते. या दृष्टीकोनातून बघितल्यास स्प्लिट फायदेशीर ठरते.
कधी कधी कंपन्या ‘रिवर्स स्प्लिट’ जाहीर करतात. शेअरचा भाव खूप कमी झाला असेल तर तो ‘पेनी stock’ म्हणून गणला जातो. मार्केट मंदीत असताना शेअरची किंमत फारच कमी झाली तर तो शेअर डीलिस्ट होण्याची भीती असते. काही लोक शेअरच्या किमतीवरून शेअरची गुणवत्ता ठरवणारे असतात. हे सर्व टाळण्यासाठी कंपन्या ‘रिवर्स स्प्लिट जाहीर करतात. त्यामुळे शेअरची संख्या कमी होते आणी छोट्या शेअरहोल्डर्सची संख्या कमी होते. जर ‘रिवर्स स्प्लिट’ १:१० या प्रमाणांत जाहीर झाले तर ज्यांच्याजवळ १० शेअर्स असतील त्यांना १ शेअर मिळतो. शेअरची किंमतही (दर्शनी तसेच मार्केट) त्या प्रमाणांत वाढते. जर तुमच्या कडे १५ शेअर्स असतील तर उरलेल्या ५ शेअर्सचे पैसे तुमच्या खात्याला जमा केले जातात.
स्प्लिट झालेले शेअर्स खात्याला जमा झाले कां ते पहावे, त्यांत ट्रेडिंग सुरु झाले आहे कां हे विचारूनच विकावेत.
“स्प्लिट किंवा रिवर्स स्प्लिट ह्या दोन्ही कॉर्पोरेट एक्शन MANDATORY आहेत. जर तुम्हाला यांचा परिणाम नको असेल तर तुमच्याजवळ असलेले शेअर्स एक्स डेटच्या आधी विकून टाकणे हा एकच पर्याय उरतो.आणी तो फायदेशीरही होतो
माझ्या विद्यार्थ्याप्रमाणे तुमचेही गैरसमज हा ब्लोग वाचून दूर व्हावेत अशी अपेक्षा आहे. फसवणूक झाली फसवणूक झाली असा आरडाओरडा करण्यापेक्षा नीट माहिती करून घ्यावी आणी त्यानंतर मात्र फसवणूक झाली असेल तर कंपनीकडेकडे तक्रार करावी.
मागील भाग वाचण्या साठी इथे क्लिक करा 

भाग ५५ – लक्ष्मण-रेषा – एक्स-डेट आणी रेकार्ड-डेट

मागील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 
 
उन्हाळ्याचे दिवस होते. लोड-शेडींग होते. त्यामुळे अर्थातच लाईट्स नव्हते. लाईट्स नाहीत म्हणजे टी व्ही नाही. इन्टरनेट नाही. आधुनिक साधनांचा उपयोग शून्य. त्यामुळे अर्थातच झाली पंचाईत. म्हणून उठले , स्वयंपाक उरकून घेतला.माझी धोपटी उचलली आणी आमच्या ऑफिसमध्ये गेले. आमचं ऑफिस आमच्या घरापासून २ मिनिटांच्या अंतरावर आहे त्यामुळे सहज शक्य झालं. नाहीतर काय करायचं हा प्रश्नच.
ऑफिसमध्ये पोहोचल्याबरोबर ऐकू येणारा एकच संवाद. “काय MADAM लाईट गेलेले दिसतात. तेव्हांच तुमचे पाय ऑफिसकडे वळले.”
“हो रे बाबांनो पण तुमचं काय नुकसान!”
“ काही नाही हो MADAM, चेष्टा आपली! पाणी हवंय कां ? विचारपूस करतोय नाहीतर म्हणाल पाणी सुद्धा विचारलं नाही. काकांचा ओरडा बसेल”
मी माझ्या जागेवर बसून मार्केट पाहू लागले. आज काही ट्रेड करतां येईल कां याचा विचार करू लागले. तेव्हढ्यात चार-पांच जण आले. मी विचारलं “ काय हवंय ? तेव्हां अविनाश म्हणाला “ क्लायंट आहेत ! MADAM, बसा हं!”
“आम्ही बसायला नाही आलो.”
“मग काय हवंय? चेक हवंय बील हवंय स्टेटमेंट हवंय की आणखी काही?आणखी काही हवे असेल तर मात्र साडेतीननंतर , मार्केट संपल्यानंतर सांगा”
तेव्हढ्यांत ऑफिसमध्ये काका आल्रे. त्यासरशी ते लोक काकांकडे आले.
“ काय अंदाधुंदीचा कारभार असतो मार्केटमध्य. आज तुम्ही शेअर्स घेतलेत तर बोनस किंवा डीव्हीदण्ड मिळेल की नाही याची कोणालाच नक्की माहिती नसतं . त्यावर अवलंबून लोक शेअर्स घेतात किंवा विकतात. आणि मग फसवणूक झाल्यासारख होतं.”
काकांचा स्वभाव खूपच शांत आहे. “ तुम्ही भांडू नका. मला काय झालं ते सांगाल कां ?”
“आम्ही खरे पाहतां बोनस आणी स्प्लिट हवा म्हणूनच घाईघाईने अकौंट उघडला.माझ्या मित्राला पैशाची गरज होती. बोनस जाहीर झाला की त्या शेअर्सचा भाव वाढतो तेव्हां विकावा असे समजले होते.त्यामुळे त्यांनी १९ तारखेला विकले. आता जर १९ मार्च ही EX-डेट होती व २० मार्च ही रेकॉर्ड डेट होती तर आम्हाला बोनस मिळायला पाहिजे ना?
“१९ मार्चला तुम्ही खरेदी केलेत तर ते शेअर्स तुमच्या ‘DEMAT’ अकौंटवर २१ तारखेला जातात. २० तारखेला ज्यांचे शेअर्स ‘DEMAT’ अकौंटवर असतील त्यांनाच बोनस मिळेल आणी शेअर्स स्प्लिटचाही फायदा मिळेल. त्यामुळे १९ तारखेला ज्यांनी शेअर्स खरेदी केले असतील त्यांना बोनस आणी स्प्लिटचा फायदा मिळणार नाही. उलटपक्षी तुम्ही १९ तारखेला शेअर्स विकले तर ते सर्व प्रक्रिया होऊन २१ तारखेला तुच्या ‘DEMAT’ वरून वजा होतात. त्यामुळे त्यांनी विकले असले तरी त्यांना बोनस आणी स्प्लिटचा फायदा मिळेल.या मध्ये दोष कुणाचा? कुणाचाच नाही. सध्या रोलिंग सेटलमेंट T+2 अशी आहे”
“ आम्हाला काहीच कळत नाही.आम्ही विकत घेतले तेव्हां तरी कोणी तरी सांगायला पाहिजे होतं.”
काकांना काही समजेना. काका मला म्हणाले “ काय करू आता ?”
तेव्हां मी पुढे झाले “ उद्या तुम्ही तुमचे बिल घेवून या. शनिवार आहे मार्केट नसते शांतपणे बसून बोलू.”
“ अहो तुम्ही सांगता शनिवारी या. आम्ही शनिवारी मुद्दाम येणार व नेमके आम्हाला शटर बघून परत जावे लागेल”
“ तुम्ही निघताना फोन करा. आम्ही ऑफिसांत आहोत की नाही याची खात्री करूनच मग निघा.” असे म्हटल्यावर ती माणसे थोडी शांत झाली.
शनिवारी येतो असे सांगून निघून गेली. ऑफिसमधला गोंगाट कमी झाला. मी काकांना म्हटलं
“कदाचित तारीख सांगताना काही गोंधळ होऊ शकतो. आपणही आपले रेकॉर्ड बघू. विचार करायला काय घडले, चूक कोणाची याची शहानिशा करायला थोडा वेळ मिळेल.”
ठरल्याप्रमाणे ते सर्वजण शनिवारी आले. मला काकांनी बजावले होते “ MADAM, तुम्ही नक्की यायला पाहिजे.” त्याप्रमाणे मी ऑफिसमध्ये गेले. १९ तारखेला शेअरचा भाव बोनस आणी स्प्लिट झाल्यावर १:४ या प्रमाणांत विभागून आला.६९८ रुपये चा भाव होता.
” हे पहा फक्त समजुतीचा घोटाळा झाला. तुम्हाला Rs २८००चे शेअर्स Rs ७०० च्या जवळपासच्या किमतीला मिळाले म्हणून तुम्ही हरखून गेलांत. पण वस्तुस्थिती तशी नाही. कंपनीने १:१ बोनस आणी त्यानंतर एका शेअरचे २शेअर्स स्प्लिट असे जाहीर केले. म्हणजेच १० शेअर्सला १०शेअर्स बोनस आणी त्या २० शेअर्सचे स्प्लिट म्हणजेच ४० शेअर्स होणार. म्हणजेच ज्या माणसाकडे १ शेअर असेल त्याला ४ शेअर्स मिळणार. त्यामुळे १९ तारखेला म्हणजेच EX- डेट ला शेअरची किमत १/४ होऊन आली. म्हणजेच Rs.६९८ ला १ शेअर झाली. त्या हिशेबानेच तुम्ही ६९८ रुपयाला एक या प्रमाणे १० शेअर्स घेतलेत असे बिलाप्रमाणे दिसते आहे. जर तुम्हाला बोनस आणी स्प्लिट मिळायचे असते तर २८०० रुपयाच्या किमतीला १ शेअर खरेदी करावा लागला असता.
त्याचप्रमाणे तुमच्या मित्राने १९ तारखेला १० शेअर्स ६९० च्या भावाने विकले असतील तरी त्यांच्या ‘DEMAT’ अकौंटवर आणखी ३० शेअर्स रेकॉर्डडेटनंतर येतील. ते ३० शेअर्स तुम्ही नंतर त्यावेळच्या बाजारभावाप्रमाणे आणी तुमच्या गरजेप्रमाणे विकू शकता. त्यांचाही काही फायदा नाही आणी तुमचेही काही नुकसान नाही फक्त समजुतीचा घोटाळा आहे.”
EX-डेट म्हणजेच लक्ष्मणाने सीतेसाठी घालून दिलेली मर्यादा आहे असे समजा. त्या तारखेच्या आधी खरेदी करणाऱ्याला बोनस DIVIDEND स्प्लिट , RIGHTS, मर्जर डीमर्जर , स्पिन ऑफ अशा प्रकारच्या कॉर्पोरेट ACTIONचा फायदा मिळतो. य़ा तारखेला किंवा या तारखेनंतर घेतलेल्या शेअर्सवर हे फायदे मिळत नाहीत.जसे रावणाने सीतेला लक्ष्मणरेखा पार केल्यावर पळवून नेले तसे एकदा ही तारीख निघून गेल्यावर ही सर्व फायदे मिळत नाहीत.
त्यामुळे शेअर्स खरेदी करताना तसे काही उद्देश असेल तर खरेदी केलेले शेअर्स ‘DEMAT’ अकौंटवर कधी येतील हे विचारूनच शेअर्स खरेदी घेत चला .
हे शेअर्स रेकॉर्ड डेटला तुमच्या ‘DEMAT’ अकौंटवर असतील तरच तुम्हाला हे सर्व फायदे मिळतील. तसेच शेअर विकताना ते तुमच्या ‘DEMAT” अकौंटवर कधी वजा होतील हे विचारून घ्या. जर ते रेकॉर्ड डेटला किंवा त्याच्या आधी तुमच्या अकौंटवरून वजा होणार असतील तरी तुम्हाला या सर्व कॉर्पोरेट ACTION चा फायदा मिळणार नाही. या सर्व माहितीसाठी ब्रोकरवर किंवा दुसऱ्या कोणावर अवलंबून राहण्यापेक्षा स्वतःच इंटरनेटवर जाऊन (जे आता तुमच्या मोबाईलवरही असते) माहिती करून घ्या.
भेटू या पुढच्या भागांत…

भाग ५४ – लक्षात येयीना, मार्केट वाकडे – bonus आणि split

मागील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 
या आठवड्यामध्ये वाघ मागे लागल्यासारखं काम होतं. कितीही आटपण्याचा प्रयत्न केला तरी आटपत नव्हतं. वेळ पुरत नव्हता आणि काय करावं ते ही समजत नव्हतं. नुसता चिडचिडाट… प्रत्येकजण घरी आला की त्याची अपेक्षा मी आपल्या आवडीचे खायला द्यावे विचारपूस करावी. यजमानही लोकलमधून धक्के खात खात येत असत. त्यांनाही वाटे बँकेतल्या कहाण्या बायकोने ऐकाव्यात. आल्याबरोबर कटकट लावू नये. “रिमोट कुठे आहे तो सांग किंवा दे. मला match बघायची आहे”. इति मुलगा
मी कंटाळले होते. शनिवार रविवारची आतुरतेने वाट पहात होते.मी मनाशी ठरवलेच ह्या शनिवार-रविवारी काहीही चटकमटक खायला करायचं नाही, जेवणांतही काही बदल करायचा नाही, जादा कोणतंही काम नाही, कोणाला भेटायला जायचं नाही किंवा कोणाला बोलवायचंही नाही. फक्त विश्रांती घ्यायची
ठरवल्याप्रमाणे शनिवार आरामांत घालवला. पण माझ्या आरामाला दृष्ट लागली बहुतेक ! रविवारी सकाळी नऊ वाजतां एक गृहस्थ आणी त्यांच्याबरोबर एक मध्यमवयीन माणूस असे आमच्या घरी आले. वयस्कर गृहस्थ ठाण्याचे नव्हते. पण त्यांच्याबरोबरच्या माणसाची माझी तोंड ओळख होती असे वाटले.
त्यांनी बेल वाजवली. माझ्या यजमानानी दार उघडले. मी सकाळी काम उरकत होते. तशी अवतारातच होते. यजमानांनी विचारपूस केली तेव्हा ते गृहस्थ म्हणाले “मी माझी वहिनी अंकातील शेअरमार्केटचा लेख वाचला. ब्लोग वाचला. आपल्याकडे शेअरमार्केट कोण करतं ? “
यजमान म्हणाले “ माझी बायको करते. मी बँकेत नोकरी करतो.”
गृहस्थ “मला त्यांना भेटायचे आहे.”
यजमान “तुम्ही आधी कळवलं होतं कां ?”
गृहस्थ “ नाही नाही, आज रविवार त्या भेटतील असे वाटले! म्हणून आलो.”
यजमान आंत आले. मला म्हणाले “ कुणीतरी तुला भेटायला आले आहे.”
मी म्हणाले “ त्यांना बसायला सांगा, पाणी द्या. पंखा लावा . मी ५-१० मिनिटांत माझा अवतार ठीकठाक करून बाहेर येते.”
झाला सुरु रविवार असं बडबडत केसावर फणी फिरवून साडी नीट करून मी बाहेर गेले. मी स्वतःच विषयाला हात घातला. “ आज कसं काय अचानक येणं केलं ?
गृहस्थांना आपण कधी एकदा सर्व काही माझ्या कानावर घालतो असे झाले होते – “मी ज्या लायब्ररीतून अंक आणला त्या लायब्ररीतील बाई तुमच्याकडे गाण्याच्या क्लासला येतात त्यांनी पत्ता सांगितला, त्यामुळे मी येऊ शकलो.”
मी म्हटले “ बरं ते ठीक आहे. तुमचा प्रॉब्लेम काय आहे तो तरी सांगा! आढेवेढे न घेतां मोकळेपणाने सांगा.”
“ अहो मी बोनस आणी स्प्लिट जाहीर झाले म्हणून काही शेअर्स घेतले. १:१ या प्रमाणांत बोनस आणी १:१ या प्रमाणांत असे स्प्लिट होणार होते. म्हणजे एका शेअरचे ४ शेअर्स होणार ना! मी काय म्हणतो ते बरोबर आहे ना?” दुसर्या कंपनीने फक्त बोनस दिला होता. अहो शेअरचा भाव होता Rs. २००० होतां. मला असे वाटले की एका शेअरचे ४ शेअर झाले की आपण ४ शेअर्स विकू तर आपल्याला Rs.८००० मिळतील. शेअर्स विकून पैसे आले की आपण घरातल्या सगळ्यांना काहीतरी देऊ. त्यामुळे मी नातवाला सायकल, नातीला मोबाईल, बायकोला पैठणी घ्यायचे प्रॉमिस केले.शुक्रवारी मी स्टेटमेंट पहिले तर एका शेअर्सचे ४ शेअर झाले होते. मार्केट उघडल्याबरोबर शेअर विकायची ऑर्डर लावायला फोन केला, भाव विचारला.
तो म्हणाला “ Rs.५०० भाव आहे. माझी त्याच्याबरोबर वादावादी झाली. काय गोंधळ झाला मला समजेना! “
तो म्हणाला “ मार्केट संपल्यावर विचारा. सध्या सारखे फोन चालू आहेत. “
गृहस्थांनी आपलं म्हणण चालू ठेवले “ शेअरमार्केट म्हणजे अंदाधुंदीचा कारभार, गडबड घोटाळे हे सर्व वाचलेले खरे झाले असे वाटले. फसवणूक झाली म्हणून डोके बडवून घेण तेव्हढेच बाकी राहिले होते. तेव्हा नातू म्हणाला आजोबा तुमचं बीपी वाढेल. पूर्ण चौकशी करा. उगीचच घाबरु नका. जो कोणी फसवणार नाही असं वाटेल तेथे जाऊन चौकशी करा. तुमच्या जिवापेक्षा मला काही नको. मला सायकल नको आहे आजोबा!”
मी म्हणाले “ थांबा जरा , काहीतरी गडबड आहे. १:१ बोनस आणी १:१ स्प्लिट झाले म्हणजे एकाचे ४ शेअर्स झाले. तर मग शेअर्सचा भाव १/४ (२५%) व्हायला हवा. Rs. ५०० सकाळी भाव असेल नंतर तो मार्केटप्रमाणे ४९७, ५०२, ५०४, ४९९ असा बदलला असेल ना ! की यापेक्षा काही वेगळे? “
गृहस्थ म्हणाले “ नाही madam अगदी बरोबर तुम्ही म्हणता तसेच झाले.
मी म्हणाले “ आजोबा तुमचे काही चुकले नाही. सगळ्यांचं हेच होते. बोनस किंवा स्प्लिट ज्या प्रमाणांत असेल त्या प्रमाणांत शेअर्सचा भाव कमी होतो. यामध्ये तुमची काहीही फसवणूक झालेली नाही.मी तुम्हाला थोडक्यांत सांगते जेव्हा शेअरचा भाव खूप वाढतो, लोकांना शेअर महाग वाटतो, त्या शेअरमध्ये होणारे ट्रेडिंग कमी होते आहे असे कंपनीला वाटते, त्याचबरोबर कंपनीकडे जर खूप ‘Accumulated Reserves’ असतील आणी भांडवली गुंतवणुकीच्या संधी नजीकच्या काळांत उपलब्ध नसतील तर कंपनी बोनस किंवा स्प्लिट जाहीर करते. या सर्व प्रक्रियेमध्ये तुमच्या शेअर्सची संख्या वाढते पण शेअर्सची किमत कमी झाल्यामुळे भागधारकाच्या गुंतवणुकीत फरक पडत नाही. परंतु हे सर्व लक्षांत कोण घेतो.
स्प्लिट’ मध्ये शेअर्सची दर्शनी किमतही कमी होते. बोनसचे उगीचच आकर्षण आहे हे मात्र खरे. पण होतं काय कि बोनसच्या आकर्षणाने शेअर्सची मागणी वाढते. बोनस जाहीर झाल्यापासून बोनस शेअर्स मिळेपर्यंत शेअर्सचा भाव वाढण्याची शक्यता असते.त्यामुळे बोनस घेतलाच पाहिजे असे नाही. वाढलेल्या भावाचा फायदा शेअर्स विकून घेता येतो.. अहो आजोबा तुमची फसवणूक झाली नाही किंवा काहीही गडबड घोटाळाही नाही. तुम्हाला बोनस आणी स्प्लीत्ची प्रोसीजर माहित नव्हती इतकेच.”
“ MADAM, तुमचा ब्लोग वाचताना मी मनातल्या मनांत तुम्हाला हसलो होतो. शेअरमार्केट म्हणजे साधी खरेदीविक्री… त्यांत कसला अभ्यास करायचा कसलं निरीक्षण करायचे. पण आज तुमचा शब्द न शब्द पटतो आहे. आता मी नक्की प्रत्येक गोष्टीची माहिती मिळवेन.
मी मनातल्या मनात म्हटलं – माझे ही डोळे उघडले. सध्या तीनचार कंपन्यांनी बोनस स्प्लिट जाहीर केले आहे लोकांचा गोंधळ होऊ नये म्हणून मला याच विषयावर ब्लोग लिहिला पाहिजे.
भेटू या पुढच्या भागांत…