Tag Archives: Stock Market

भाग 63 – GST :- एक महत्वाचा TAX REFORM

आधीचा भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा

image courtesy - FICCI / Youtube.com

image courtesy – FICCI / Youtube.com


GST ( गुड्स आणी सर्विसेस कर):-  करप्रणाली सुधारण्याच्या दृष्टीकोनातून हे बिल फारच महत्वाचे आहे. २००६-२००७ च्या अंदाजपत्रकांत कॉंग्रेसच्या राजवटीत प्रथम GST चा उल्लेख केला गेला होता.
GST हा एक अप्रत्यक्ष कराचाच एक प्रकार आहे. हा कर गुड्सचे उत्पादन, विक्री, आयात आणी सेवा या सर्वांवरील राष्ट्रीय पातळीवरील सर्वसमावेशक अप्रत्यक्ष कर असेल. निर्यात, आयकर आणी कॉर्पोरेट TAX या कराच्या कक्षेच्या बाहेर आहेत. केंद्र सरकार आणी राज्य सरकारे जे निरनिराळे अप्रत्यक्ष कर लावतात त्या सर्व करांची जागा GST घेणार आहे. सध्या VAT(VALUE ADDED TAX), एक्साईज, आणी सर्विस tax असे तीन कर लावण्याऐवजी एकच GST हा कर लावला जाईल.
GST चे फायदे

  • कर भरणे सोपे जाईल. कर भरण्याच्या,आकारण्याच्या पद्धतीत सहजता आणी सुलभता येईल.
  • कराची चोरी किंवा कर न भरणे किंवा कमी भरणे कमी होईल.
  • देशाचे GDP (ग्रॉस डोमेस्टिक प्रॉड्क्ट) वाढेल. प्रगतीचा वेग वाढेल.
  • संपूर्ण देशांत सामान खरेदी करण्यासाठी एकच कर (GST) आणी एकाच दराने कर द्यावा लागेल. पूर्ण देशांत एकाच किंमतीला एक प्रकारचे सामान खरेदी करता येईल. तुम्ही मुंबईला घ्या दिल्लीला घ्या नाहीतर कोलकात्याला घ्या एकाच किंमतीला मिळेल.
  • वेगवेगळ्या प्रकारचे कर भरण्यापासून सुटका होईल. करवसुली, करआकारणी, करचुकवेगिरी, यामध्ये होणारी वादविवाद, हेराफेरी बंद होईल.एकाच व्यक्तीला किंवा संस्थेला एकाच गुड्स साठी अनेक ठिकाणी वेगवेगळे कर देणे भाग पडते ते थांबेल. एकदा GST भरला की झाले. GST मुळे TAX-STRUCTURE सोपे आणी कार्यक्षम होईल. त्यामुळे सरकारकडे करापोटी जमा होणारी रक्कम वाढेल आणी वस्तूंच्या किंमती कमी होतील.
  • TAX च्या रचनेत पारदर्शकता येईल. राज्यांना मिळणाऱ्या VAT, एनटरटेनमेंट कर, लक्झरी कर, एन्ट्री कर, लॉटरी कर आणी राज्य आकारीत असलेला विक्री कर बंद होतील. सामान खरेदी करताना किंवा कोणत्याही सेवेचा आस्वाद घेताना एकूण सर्व कर मिळून ३०% ते ३५% कर द्यावा लागतो. तो २०% ते २५% इतका द्यावा लागेल.
  • त्याचवेळी भारताच्या प्रगतीचा दर १% ते १.५% ने वाढेल.
  • हा GST कर वस्तू आणी सेवा या दोन्हीवर लावला जाईल.
  • कर वाचवण्यासाठी कंपन्या आपली उत्पादने राज्यातल्या राज्यातच विकत असत. राज्याबाहेर उत्पादने विकल्यास सेन्ट्रल सेल्स कर आणी एन्ट्री कर लागत असे. कारण हे कर उत्पादनाच्या वेळेस किंवा ट्रेडिंगच्या वेळेला लावले जात नाहीत. चांगली उत्पादने जी देशाच्या एका भागांत मिळतात ती देशांत सर्वत्र मिळायला लागतील त्यामुळे ग्राहकांना निवड करायला जास्त वाव मिळेल तसेच कंपन्यांचे मार्केटही सर्व देशभर वाढेल.
  • गुड्स आणी सेवा ज्या वेळेला एकत्र पुरवल्या जातात त्यासाठी आता एकच GST लावला जाईल.फ्रीज.
  • GST अंतर्गत विविध प्रकारच्या गुड्सचे वर्गीकरण सोपे आणी साधे केले आहे. यामुळे कर लावण्यासाठीकोणत्याही गुड्सचे वर्गीकरण वादग्रस्त ठरणार नाही.
  • Retail सेक्टर  साठी LEASE रेंटल आणी इंव्हेनटरी खर्च कमी होईल.
  • भरलेल्या GSTसाठी सप्लाय चेन मधील घटकांना क्रेडीट देणे सोपे होईल.
  • GST मुळे असंघटीत उद्योगही कराच्या जाळ्यांत येईल. त्यामुळे सरकारचे उत्पन्न वाढेल आणी संघटीत आणी असंघटीत क्षेत्रातील दरी कमी होईल. संघटीतक्षेत्राला जास्त लेव्हल प्लेयिंग फिल्ड मिळेल.

GST पास होण्यांत विरोधी पक्षाच्या हरकती आहेत

  • एका राज्यांतून दुसऱ्या राज्यांत माल जाताना १% जादा कर राज्ये लावू शकतील अशी GST मध्ये तरतूद आहे ती वगळण्यांत यावी
  • १८% ही GST कराची कमाल मर्यादा असावी. आणी ती घटनेमध्ये नमूद करावी
  • GST बाबतीत असलेले वादविवाद सोडवण्यासाठी स्वतंत्र यंत्रणा स्थापन करण्यांत यावी. कायदेशीर अडचणी आहेत त्याकडे सरकार दुर्लक्ष करीत आहे.

या  सुचना सरकारने मान्य केल्या आहेत पण GSTचा कमाल दर १८% घटनेत नमूद करण्याला मात्र सरकारचा विरोध आहे.
GST चा  परिणाम 
विविध राज्ये एकाच वस्तूवर वेगवेगळ्या दराने कर लावत त्यामुळे एकाच वस्तूची वेगवेगळ्या राज्यांत वेगवेगळी किंमत असे. आता असे होणार नाही. आता राज्ये आकारत असलेले विविध कर रद्द झाल्यामुळे राज्यांच्या करापासून मिळणाऱ्या उत्पनांत बरीच घट होईल असे राज्य सरकार्राना वाटते. त्यामुळे GST लागू होण्याच्या सुरुवातीच्या काळांत राज्य सरकारांना बर्याच सवलती देण्यांत येतील. प्रत्येक राज्यसरकारला कराच्या उत्पन्नांत येणारे नुकसान केंद्र सरकार ५ वर्षेपर्यंत राज्यांना देईल. GST लागू झाल्यामुळे लॉजिस्टिक, इ-कॉमर्स, ऑटोमोबाईल, FMCG, एन्टरटेनमेंट, या क्षेत्रातील कंपन्यांना फायदा होईल.
ज्या कंपन्यांच्या मालाची आंतरराज्यीय वाहतूक होते, आणी माल या गोदामातून त्या गोदामातून, किंवा या शहरातून त्या शहरांत वाहतूक होते त्यांच्या या वाहतुकीवर लागणाऱ्या करांत बचत होईल.कराची रकम ठरवणे कर जागोजागी भरणे तसेच त्यांच्या पावत्या सांभाळून ठेवणे हे सर्व कागदपत्रांचे काम कमी होईल.प्रत्येक टोल नाक्यावर टोल भरण्यासाठी लांबच लांब लाईन लागणे कमी होईल. तसेच यामुळे होणारी वाहतुकीची कोंडी कमी होईल. त्यामुळे मालाची नेआण करण्याच्या वेळांत बचत होईल,यामुळे कंपन्यांनी कमी इंव्हेनटरी ठेवावी लागल्यामुळे एकूण खर्चांत बचत होईल. विविध क्षेत्रातील कंपन्या ज्यांना GST मुळे फायदा होईल या खालीलप्रमाणे

  • लॉजिस्टिक :- TCI, VRL, SNOWMAN, गती. गेटवे डीस्ट्रीपार्क, ALLCARGO, कंटेनर कॉर्पोरेशन. लॉजिस्टिकचे ऑऊटसौर्सिंग करणे फायदेशीर आणी सोपे होईल. त्यामुळे लॉजिस्टिक कंपन्यांचा बिझिनेस वाढेल.
  • FMCG :- ब्रिटानिया,बाटा, एक्झाईड, अमर राजा, इमामी, डाबर, GODFREY फिलिप्स, ITC, RELAXO, INDAG रब्बर, ज्योती lab, पेंट्स, टाईल्स उत्पादन करणाऱ्या कंपन्या. या कंपन्यांना GST चा थेट फायदा झाला नाही तरी कमी वेअरहॉउस खर्च, अधिक कार्यक्षम सप्लाय चेनचे नियोजन आणी योग्य इंव्हेनटरी नियोजन यामुळे अप्रत्यक्ष फायदा होईल
  • प्लास्टिक उद्योग :- या उद्योगांत असंघटीत क्षेत्र जास्त आहे,त्यामुळे असंघटीत क्षेत्रातील उद्योजक डीलर्सना जास्त मार्जिन डेट असत. आता GST मुले ते कराच्या जाळ्यात आल्यामुळे पूर्वीइतके मार्जिन देऊ शकणार नाहीत. याचा फायदा PLASTIBEND सारख्या कंपन्यांना होईल.
  • ऑटो :- मारुती, महिंद्रा,VST एस्कॉर्टस या क्षेत्राला थेट फायदा होईल. सध्या एक्साईज आणी VAT मिळून जेवढी रक्कम द्यावी त्यापेक्षा कमी रक्कम GST म्हणून द्यावी लागेल.
  • एन्टरटेनमेंट :- डिश टी व्ही, PVR, INOX LEISURE. BOX रेव्हेन्यू प्रमाणे कर आकारतात. हा कर प्रत्येक राज्यांत वेगवेगळ्या दराने आकारला जातो. हा कर लावताना १०० % ऑक्यूपन्सी गृहीत धरली जाते. त्यामुळे या कंपन्यांचा GST मुळे फायदा होईल.

पुढे काय 
GST हा फिस्कल रिफॉर्मचा एक ‘टर्निंग पाईंट’ आहे. करप्रणाली सोपी झाल्यामुळे कराचे प्रशासन सोपे आणी पारदर्शक होईल. परंतु ही एक करप्रणालीतील सुधारणा असल्यामुळे याचे फायदे मिळण्यास वेळ लागेल.परंतु GST विधेयक मंजूर होण्यासाठी संसदेच्या दोन्ही सदनामध्ये २/३ बहुमत आवश्यक आहे. या सदनांत आवश्यक त्या बहुमताने विधेयक मंजूर झाल्यावर ५०% राज्यांनी ते RATIFY करणे आवश्यक आहे. जवळजवळ 2 वर्षे राज्यसभेत २/३ बहुमत नसल्याने रखडलेले GST विधेयक पावसाळी अधिवेशनांत मजूर करण्यासाठी सरकारचा सर्व आघाड्यांवर निकराचा प्रयत्न चालू आहे.
भारतीय शेअरमार्केटला फेड रेट, ब्रेक्झीट, आणी चीनमधील कटकटी, ह्यांनी ग्रासले असताना एकतर पावसाचा शिडकावा आणी GST पास होण्याची शक्यता या मुळे शेअरमार्केटला दिलासा मिळेल.
 

भाग 62 – शेअर मार्केट आणि ब्रेक्झीट

आधीचा भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा
brexit-1477615_640ब्रेक्झीट म्हणजेच ब्रिटनचे एक्झिट म्हणजे बाहेर पडणे, कुठून बाहेर पडणे तर युरोपिअन युनियनमधून. ब्रिटनच्या जनतेबे सार्वमताचा कौल देवून आता आपल्या देशाला युरोपिअन युनियनमधून बाहेर पडावे लागेल असे बहुमताने सांगितले. ही एक प्रकारे जागतिकीकरणाच्या प्रगतीचा विचार करता एक नकारात्मक घटना आहे. हा काही वर्षांच्या नकारात्मक आणी असंतोषाचा परिणाम आहे. यापाठीमागे सामाजिक, आर्थिक, राजकीय, कांरणे होती त्यामुळे ब्रेक्झीटचे परिणामही आर्थिक सामाजिक आणी राजकीय झाले हे निश्चितच.
सर्वात आधी आपण युरोपिअन युनियनची पार्श्वभूमी पाहुया. युरोपिअन युनियनच्या स्थापनेच्या वेळी USSR( UNION OF SOCIALIST SOVIET REPUBILCS) ची छकले होऊन तेथे वेगवेगळी आणी सार्वभौम संघराज्ये निर्माण झाली.त्याचवेळी USA उर्फ अमेरिका प्रबळ होऊ लागली. आर्थिक,राजकीय सर्वच बाबतीत अमेरीकेशी वाटाघाटी करण्याची शक्ती कोणांत राहिली नाही. अशा वेळेला युरोपमधील छोट्या छोट्या राष्ट्रांनी एकत्र येऊन युरोपिअन युनियन ही संघटना स्थापन केली. त्यांनी सभासद देशांमध्ये गुड्स, सेवा, भांडवल आणी लोक यांच्या हालचालींवर असलेले निर्बंध सैल केले. आपले नवीन युरो हे चलन काढून सुप्रस्थापित केले. यामुळे US$ शी स्पर्धा करण्यासाठी एक चलन उपलब्ध झाले. सर्व युरोपिअन युनियनच्या सदस्य देशांचे व्यवहार युरो मध्ये चालू केले.या साठी एक सामाईक करप्रणाली सुरु केली.
UK (युनायटेड किंग्डम) प्रथमपासूनच EU चा सभासद राहूनही अलिप्त राहिले. त्यांनी आपले चलन GBP हे वेगळे ठेवले आणी इतर देशांशी सर्व व्यवहार GBP मध्येच करणे चालू ठेवले. आपले विसा, पासपोर्ट या संबंधीचे नियम अलग ठेवले. आपली सामाजिक सुरक्षा स्कीम वेगळी ठेवली. अशा तऱ्हेने EU चा सदस्य असूनही आपले वेगळेपण जपले.
हा EU चा प्रयोग अवघड होता खरा पण हळू हळू यशस्वी व्हायला लागला. युरो एक चलन म्हणून व्यवहारांत सुप्रस्थापित झाले. पण मग झाले तरी काय ? एवढ्या मेहेनतीने स्थापन केलेल्या EU मधून UK ला बाहेर पडावेसे कां वाटले? सर्व देशांची मोट बाधून सर्वांच्या हिताचा विचार करणे एवढी संत महंत वृत्ती कोणाजवळ असते! आपल्या देशांत अटलबिहारी वाजपेयीन्सारख्या धुरंधर आणी कुशल नेत्यालाही २३ पक्षांची मोट असलेले सरकार चालवण्यांत अनंत अडचणी आल्या नव्हत्या कां ?
सदस्य देशाना EUने दिलेले कर्ज आणी त्यांचे GDP यांच्यांत योग्य तो ताळमेळ राहिनासा झाल्यामुळे ब्रेक्झीटचे प्रकरण उद्भवले. EU मधील जर्मनीचे वर्चस्व ब्रिटनला खुपत होते. ब्रिटनमध्ये सामाजिक सुरक्षाप्रणाली चांगली असल्यामुळे EU मधील इतर देशातून आलेल्या नागरिकांवर खर्च होऊ लागला. तसेच या EU मधील देशातून आलेल्या लोकांमुळे UK मधील नागरिकांना नोकऱ्या, उद्योग यातील उपलब्धता कमी झाली. त्यामुळे UK चे नागरिक कर भरतात आणी त्याचा फायदा मात्र इतर EU देशांतील लोकांना मिळतो आणी त्यांनी मिळविलेले सर्व उत्पन्न ते त्यांच्या देशांत पाठवितात. असे UKच्या नागरिकांना वाटत होते.तसेच UKच्या समृद्ध्रीच्या मार्गांत EUचे सदस्यत्व एक अडसर आहे असेही UKमध्ये सर्व साधारण लोकमत तयार झाले. त्यातच तात्कालिक कारण झाले सिरीयातून आलेले निर्वासितांचे लोंढेच्या लोंढे. EUने सदस्य राष्ट्रांना या नागरिकांना आश्रय देण्याचे आवाहन केले. UK मध्ये या विरुद्ध खूपच असंतोष निर्माण झाला.
यासर्व पार्श्वभूमीवर UKने EU मधून बाहेर पडावे अशी मोहीम चालू झाली. पंतप्रधान कॅमेरून( हे UK ने EU मध्ये राहावे या मताचे पुरस्कर्ते आहेत आणी ते एक वर्षापूर्वीच बहुमताने निवडून आले होते) यांनी या प्रश्नावर सार्वमत घेण्याचे ठरवले. सार्वमत ब्रेक्झीटच्या बाजूने येईल अशी शंका कोणालाही नव्हती. ब्रेक्झीट आणी EU मध्ये UKने राहावे यासाठी दोन्ही बाजूंनी प्रचार झाला. २३ जूनला सार्वमत घेतले गेले आणी २५ जून ला UK मधील नागरिकांनी ५२%ने ब्रेक्झीटच्या बाजूने कौल दिला. सामान्य नागरिक एका बाजूला तर शिकलेला आणी उच्चभरू समाज दुसऱ्या बाजूंला अशी विभागणी झाली आणी समाजकारणाने अर्थकारणावर मात केली. या सार्वमताचा निर्णय UK सरकारवर बंधनकारक नव्हता. भारतासारखी लिखित घटना UK मध्ये नाही पण EU तील बाकी सर्व देशांनी UK ला आवाहन केले की जेवढ्या लवकर ब्रेक्झीट होईल तेवढे बरे असे जाहीर केल्यामुळे UK सरकारला ब्रेक्झीटला पर्याय उरला नाही.
यांत पहिला राजकीय परिणाम म्हणजे पंतप्रधान कॅमरून यांनी राजीनामा दिला. दुसरा परिणाम म्हणजे इतर सदस्य देशांत EU मधून बाहेर पडण्याच्या बाजूने असणाऱ्या लोकांना समर्थन लाभले. तिसरा परिणाम म्हणजे EU मध्ये जर्मनीचे वर्चस्व निर्विवाद प्रस्थापित झाले. जे देश आणी त्या त्या देशांतील कंपन्या UKमध्ये सर्व युरोपमधील व्यवहार सुलभतेने करीत होत्या त्यांना आता हे तेवढे सोपे राहणार नाही याची कल्पना आली. ब्रिटनमध्ये राहणारे EUमधील नागरिकांत तसेच या देशांत राहणाऱ्या ब्रिटीश नागरिकांत एकप्रकारे अनिश्चिततेचे वातावरण निर्माण झाले.
ब्रेक्झीटची प्रक्रिया पूर्ण होण्यासाठी EU च्या घटनेनुसार दोन वर्षाची मुदत दिली आहे तसेच या ब्रेक्झीट साठी एक वेगळा करार UK आणी EU मध्ये होईल. तो पर्यंत या ब्रेक्झीटच्या परिणामांना तोंड देण्याची सर्व संबंधीत पक्षांना वेळ मिळेल.
पण हे सर्व घडले कां ? कसे किंवा परिणाम काय व किती याचा विचार किती लोक करतात. तर फारच थोडे ! पण घाबरतात मात्र सगळेच!  ब्रेक्झीटमुळे मार्केटमध्ये एक प्रकारचे नैराश्याचे, अनिश्चिततेचे वातावरण पसरले. मार्केट या घटनेमुळे अस्वस्थ झाले. मार्केटला अनिश्चिततेचे वातावरण अजिबात आवडत नाही. पटत नाही.
अहो आज ब्रेक्झीट झाले की लगेच त्याचा काही परिणाम होतो कां ? तर नाही. पण मार्केटचा स्वभाव आततायी आणी आपले मत व्यक्त करण्याची घाई आणी भीती, याचा फायदा उठवतात सट्टेबाज आणी यांत भरडले जातात ते किरकोळ गुंतवणूकदार. ते अगदी टोकाची भूमिका घेतात आणी शर्यतीला उभे असल्यासारखे आपल्याजवळ असलेले शेअर्स विकून टाकण्याची घाई करतात. इतकी घाई करतात की मार्केट जणू काही पळून चालले आहे. अशी विक्री झाली की मग जे लोक शांतपणे विचार करतात त्याना स्वस्तांत शेअर्स खरेदी करता येतात. आणी ज्यांनी शेअर्स घाईघाईत विकले त्यांना तोटा होतो. कोणत्याही चांगल्या किंवा वाईट घटनेचा परिणाम दिसण्यासाठी काही कालावधी जावा लागतो.२४ जून या दिवशी जगातील सर्व मार्केट मोठ्या प्रमाणावर कोसळली आणी आता BLACK FRIDAY साजरा करावा लागतो की काय अशी वेळ आली. पहिल्यादिवशी भारतीय मार्केट १०८० पाईंट (सेन्सेक्स) कोसळले. पण या घटनेचा परिणाम फक्त UK आणी जास्तीतजास्त युरोपमध्ये कारभार करणाऱ्या कंपन्यांवर होईल असे विश्लेषण होताच मार्केट त्याच दिवशी ४५० पाईंट सुधारले.
ज्या कंपन्यांचा युरोपशी व्यवहार आहे (उदा  टाटा स्टील, टाटा मोटर्स, मदरसन सुमी, भारत फोर्ज) त्या कंपन्यांवर याचा परिणाम होईल. या कंपन्यांना आपला तोटा कमी करण्यासाठी दोन वर्षांचा अवधी मिळणार आहे.
पण यामध्ये एक गोष्ट अशी झाली की ज्या कंपन्यांचा युरोपबरोबर कारभार कमी आहे त्यांचे शेअर्स वाढले. आणी बर्याच गुंतवणूकदारांनी FMCG क्षेत्रातील कंपन्यांमध्ये स्वीच करणे पसंत केले.त्यामध्ये कोलगेट, डाबर, मेरिको, HUL, आणी अगदी मनपसंद बिव्हरेजीस सुद्धा. आणी छोट्या चहा, साखर, तांदूळ करमणूक हॉटेल या क्षेत्रातील कंपन्यांच्या शेअर्सच्या किंमती वाढल्या. काही प्रमाणांत लोकांकडे पडून असलेले या कंपन्यांचे शेअर्स लोकांना विकता आले. small कॅप मिडकॅप शेअर्समध्ये तेजी दिसली. एक प्रकारे ब्रेक्झीट ही भारतीय मार्केटच्या दृष्टीने इष्टापत्तीच ठरली.
येथे एक नमूद करावेसे वाटते की ब्रेक्झीटच्या वेळी आलेला समाधानकारक पाउस , सरकारने वाढविलेला सरकारी खर्च, निरनिराळी प्रगतीपथावर जाण्यासाठी उचललेली पावले याचा शह बसला. आणी मार्केट सतत पडण्याच्या ऐवजी गेले आठ दिवस सतत वाढत आहे.
भारतीय मार्केटने हा ब्रेक्झीटचा धक्का लीलया पचवला. अजूनही काही जणांच्या मनांत पाल चुकचुकते आहे की वरवरची तेजी आहे एक दिवस मार्केट खूप कोसळेल. पण आपण आशा करावी की मार्केटचा हा सुंदर बुल रन चालू राहील आणी गुंतवणूकदारांच्या डोक्यावर लक्ष्मीचा वरदहस्त कायम राहील. म्हणजेच ब्रेक्झीट हे मार्केटच्या दृष्टीने शाप नसून वरदान ठरले.
 

भाग 60 – ASBA म्हणजे नक्की काय?

आधीचा भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा
Share Market terms in marathiगेल्या एका समालोचनात मी ‘ASBA’ या शब्दाचा उल्लेख केला आणि तुम्हाला हे हि सांगितलं कि त्याची माहिती नसल्यामुळे माझी कशी फजिती झाली. तशी तुमची होवू नये म्हणून हा भाग प्रकाशित करतीये.ASBA म्हणजेच APPLICATION SUPPORTED BY BLOCKED AMOUNT. ASBA म्हणजेच ज्याद्वारे बँकेला IPO, FPO, राईट्सच्या अर्जावर लिहिलेली रक्कम तुमच्या बचत/चालू खात्यामध्ये ब्लॉक करण्याचा अधिकार देण्यांत येतो. ही प्रक्रिया SEBI ने विकसित केली आहे. याचा उपयोग सध्या तरी IPO, FPO, आणी राईट्स इशूसाठी करण्यांत येतो.
उद्देश
शेअरमार्केटमध्ये जास्तीतजास्त लोक यावेत, त्यांच्या अडचणी दूर व्हाव्यांत, किरकोळ ग्राहकांपर्यंत शेअरमार्केटची संकल्पना पोहोचावी हा या मागचा उद्देश आहे. पूर्वी किरकोळ गुंतवणूकदारांना शेअर्स मिळत नसत. दोन लाखाचा अर्ज केल्याशिवाय शेअर्स मिळणे कठीण आणी जर इशू भरला नाही तर भरपूर शेअर्स देत. चेक पास झालेल्या दिवसापासून रक्कम पुन्हा खात्याला जमा होईपर्यंतच्या काळांत त्या रकमेवरचे व्याज मिळत नसे. चेक भरताना काही चूक झाली, किंवा सही चुकीची झाली, चेक फाटला तर बँक दंड आकारत असे आणी शेअर्सही मिळत नसत. या अडचणी लक्षांत घेवून SEBI ने ASBA ही प्रक्रिया विकसित केली.
कोण अर्ज करू शकतो
(१) सर्व गुंतवणूकदार ASBA योजेतून अर्ज करू शकतात. किरकोळ गुंतवणूकदार, QIB (QULIFIED INSTITUTIONAL BUYERS) NII( NON INSTITUTIONAL INVESTORS) अर्ज करू शकतात.
(२) राईट्स इशुच्या बाबतीत ज्यांची नावे DEMAT अकौंटमध्ये असतील ते अर्ज करू शकतात. DEMAT खात्यामध्ये शेअर आहेत पण कंपनीने ऑफर केलेल्या शेअर्सपेक्षा जास्त शेअर्ससाठी अर्ज करत असाल. स्वतःला राईट्स मध्ये ऑफर झालेले शेअर्स (ENTITLEMENT) पूर्णपणे किंवा अंशतः RENOUNCE केले नसतील तर अर्ज करू शकता. RENOUNCEE(ज्या माणसाच्या नावाने RENOUNCE केले असतील) अर्ज करू शकत नाही.
प्रक्रिया
SCSB (SELF CERTIFIED SYNDICATE BANKS) मधूनच अर्ज करता येतात.या बॅंका आणी त्यांच्या कोणत्या शाखा SCSB म्हणून काम करतात त्यांची यादी BSE NSE आणी SEBI यांच्या वेबसाईटवर मिळते.त्या पुढीलप्रमाणे
BSE :- WWW.bseindia.com , NSE :- WWW.nseindia.com, SEBI :- WWW.sebi.gov.in
या बॅंका SEBIचे नियम पाळतात. अर्ज स्वीकारतात, अर्जाची छाननी करतात, आवश्यक ती रक्कम खात्यामध्ये ब्लॉक करतात आणी सर्व माहिती संगणकाच्या बिडिंग PLATFORM वर अपलोड करतात. ALLOTMENT झाल्यानंतर जेवढे शेअर्स ALLOT झाले असतील तेवढी रक्कम अर्जदाराच्या खात्याला डेबिट करून ती रक्कम इशूअरला ट्रान्स्फर करतात. आणी उरलेली रक्कम अनब्लॉक (UNBLOCK) करतात. इशू WITHDRAWN केला किंवा FAIL गेला तरी रक्कम अनब्लॉक केली जाते. अर्जांत लिहिली असेल तेवढीच रक्कम ब्लॉक होते खात्यांत असलेली उरलेली रक्कम तुम्हाला हवी तशी तुम्ही वापरू शकता.
ASBA फॉर्म जेथे देतात तेथे DEMAT अकौंट असण्याची गरज नाही. जर तुमचा DEMAT अकौंट बँकेत असेल तर ASBA अकौंट त्याच बँकेत असण्याची गरज नाही. जर डेटा देण्यामध्ये गुंतवणूकदाराची चूक असेल तर गुंतवणूकदार जबाबदार असतो आणी SCSBची चूक असेल तर SCSB जबाबदार असते. तुम्ही फॉर्म बरोबर भरला आहे तरीही रिजेक्ट झाला तर प्रथम SCSB कडे तक्रार करावी. त्यांनी १५ दिवसांत उत्तर दिले पाहिजे. पंधरा दिवसांत उत्तर दिले नाही किंवा पंधरा दिवसांत दिलेल्या उत्तराने तुमचे समाधान झाले नाही तर SEBI कडे किंवा रजिस्ट्रार टू द इशूकडे तक्रार करा. SEBI कडे तक्रार खालील पत्त्यावर करावी.
INVESTOR GRIEVENCES CELL
OFFICE OF INVESTOR ASSISTANCE AND EDUCATION
SECURITIES AND EXCHANGE BOARD OF INDIA
PLOT NO. C -4 A, ‘G’ BLOCK
BANDRA KURLA COMPLEX, BANDRA EAST MUMBAI 400051
तुम्ही दिल्लीला काही कामासाठी गेला असाल पण तुमचा अकौंट मात्र मुंबईच्या शाखेत असेल तर तुम्ही दिल्लीतही अर्ज देऊ शकता. फक्त त्या बँकेत CORE-BANKING FACILITY असली पाहिजे. आणी ती शाखा DESIGNATED branch असली पाहिजे. तुम्ही फॉर्म फिजीकल किंवा ऑनलाईन भरू शकता. एका खात्यातून वेगवेगळ्या नावावर भरलेल्या पांच IPOच्या अर्जासाठी रकम ब्लॉक केली जाऊ शकते.फॉर्मवर मात्र PAN नंबर. DPID CLIENT ID, ASBAA खाते नंबर आणी ASBA खात्यावर केली असेल तशी स्पेसिमेन (नमुना) सही असणे जरुरीचे आहे.
तुम्हाला bid WITHDRAW करायची असेल तर बिडिंग पिरिअड सुरु असताना योग्य प्रकारे विनंती अर्ज करून अर्जावर APPLICATION नंबर TRS नंबर आणी सही करून तो अर्ज तुम्ही त्याच बँकेत द्यावा. म्हणजे SCSB तुमचे Bid DELETE करेल व लगेचच रक्कम अनब्लॉक करेल.परंतु बिडिंग पिरिअड संपल्यानंतर पण ALLOTMENTच्या आधी WITHDRAWALसाठी विनंती रजिस्ट्रारकडे करावी लागते.रजिस्ट्रार बीड रद्द करेल, SCSBला अर्जाची रक्कम अनब्लॉक करायला सांगेल, ALLOTMENT ची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावरच तुमची रक्कम अनब्लॉक होईल.
फायदे
(१) अर्जावर लिहिलेली रक्कम ब्लॉक होते पण त्यावरील व्याज मिळत राहते.
(२) रिफंड वेळेवर मिळेल कां ? ही काळजी करावी लागत नाही.
(३) चेक रिटर्न गेल्यामुळे होणारे नुकसान टळते
(४) या सर्व प्रक्रीयेमध्ये बँक मध्यस्थ म्हणून काम करत असल्यामुळे विश्वासार्हता आहे.
अशाप्रकारे ASBA ही पद्धत साधी सोपी फायदेशीर वेळेची आणी खर्चाची बचत करणारी आणी आधुनिक आहे. १ जानेवारी २०१६ पासून ASBA ही प्रक्रिया IPOमध्ये अर्ज करण्यासाठी अनिवार्य ( MANDATORY) करण्यांत आली आहे. सेबी नवनवीन सुधारणा करीत आहे परंतु या सुधारणा ज्या बँकेत उपलब्ध असतील अशाच बँकेत तुम्ही अकौंट उघडावा म्हणजे IPO मध्ये अर्ज करताना कोणतीही अडचण येणार नाही.
 

भाग ५९ – मूर्ती लहान कीर्ती महान :-PENNY STOCKS

आधीचा भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा
source - wikipedia
आज आमच्या ऑफिसमध्ये मजाच आली. दुपारचे १२ वाजले आणी आमच्या ट्रेडिंगचे ही बारा वाजले. कनेक्टिविटी गेली . त्यामुळे करणार काय गपा सुरु झाल्या. शंकरराव म्हणाले “टी सी एस multibagger झाला. १० पट पैसे गुंतवणूकदारांना मिळाले. रिलायंसवाले मात्र झोपले.”
यावर अरिहंत म्हणाला “अरे ए ! टी सी एस ने १० पट दिले पण माझा शेअर तर १०० पट वाढला “
रोहन म्हणाला “ कसं शक्य आहे ? अहो हे शेअरमार्केट आहे येथे काहीही शक्य आहे.. तुझ्या शेअरची किंमत Rs १ आहे की १० पैशे आहे.”
अरिहंत म्हणाला “ काही कां असेना १०० पट वाढला ना म्हणजे तेव्हढे टक्के फायदा झाला की नाही.”
आता काकाही कशाला मागे राहतात ते म्हणाले “ हे अगदी बरोबत्र !सोन्याचे हिऱ्याचे दागिने घालून फिरणाऱ्या बायका आहेत त्याबरोबर सोन्याला लाजवतील असे घडनावळीच्या पैशांत सुंदर खोटे दागिने घालणाऱ्या बायका आहेत”
मी म्हणाले “चलतीका नाम गाडी हो काका ! खटारा असो किंवा आलिशान गाडी असो इच्छित स्थळी पोहचवते तेथपर्यंत ठीक पण खटारा कधी बंद पडेल आणी फेकून दयावा लागेल याचा भरवसा नसतो तसे असतात हे १० पैसे किंवा ५ रुपये किंमत असणारे शेअर्स.! पावसाळ्यांतील भुइछत्र्या या ! कधी नाहीश्या होतील याचा भरवसा नसतो तसे असतात. हे पेनी शेअर्स “
पेनी stocks ट्रेडिंग मधील दर्दी असलेला अरिहंत म्हणाला “ अहो जजमेंट हवे. पावसाला थांबण्याच्या आंतच पावसाळी भाज्या स्वस्त मिळतात त्या घ्यायच्या एवढा विवेक असला पाहिजे. “A penny INVESTED IN TIME EARNS A POUND” म्हणतात ते खोटे नाही टक्केवारीच्या हिशेबांत मला थोड्या पैशांत बराच मोठा फायदा मिळतो.”
मी म्हणाले “ शेअर मार्केटचे इच्छीत स्थळ म्हणजे नफा मिळविणे. तो तुला मिळतोय नां मग झाले तर ! पण मी त्याच्याकडून काही युक्तीच्या गोष्टी शिकले त्याच तुम्हाला सांगते. “
पेनी म्हणजे लहान stock . शेअर लहान म्हणजे अतिशय कमी मार्केट किंमत असलेला शेअर. ह्यालाच मायक्रो कॅप stock किंव SMALLSTOCK कॅप म्हणतात. USA मध्ये US डॉलर ५ पेक्षा कमी मार्केट किंमत असलेल्या शेअरला पेनी stock म्हणतात तर UK मध्ये ज्या शेअरची मार्केट किंमत १ GBP(GREAT BRITAIN POUND) पेक्षा कमी असेल त्याला पेनी stock म्हणतात. तर भारतांत Rs १० पेक्षा कमी मार्केट किमत असलेल्या व Rs १०० कोटींपेक्षा कमी मार्केट कॅपीटलायझेशन असलेल्या कंपनीच्या शेअर्सला पेनी stocks म्हणतात. BSE वर Rs १० च्या आंत किंमत असणारे ७२५ आणी NSE वर ३५५ तर BSE वर Rs २०च्या आंत किंमत असणारे ११७१ शेअर्स आणी NSE वर १८९ शेअर्स आहेत. पेनी stockची ही व्याख्या थोडीशी गोंधळात टाकणारी आहे बऱ्याच वेळेला मोठ्या कंपन्यांचे शेअर्स अगदी कमी किमतीला ट्रेड होत असतात आणी अगदी लहान कंपन्यांचे शेअर्सही जास्त भावाला ट्रेड होताना आढळतात.
पेनी stocks ची वैशिष्टे

  1. मार्केट प्राईस कमी असते
  2. मार्केट कॅपिटलायझेशन ( शेअर्सची संख्या x शेअर्सची मार्केट किंमत) कमी असते.
  3. लिक्विडीटी कमी असते. या शेअर्समध्ये उलाढाल कमी असते.
  4. लिमिटेड following.
  5. लिमिटेड disclosure
  6. व्यवस्थापनाची गुणवत्ता कमी असते.
  7. अपारदर्शक कॉर्पोरेट गव्ह्ररनन्स
  8. bad balancesheet and profit and loss account
  9. major market EXCHANGE मध्ये ट्रेडिंग न होता बर्याच वेळेला OVER THE COUNTER म्हणजेच OTC मध्ये किंवा PINK SHEET च्या माध्यमातून ट्रेडिंग होते.
  10. खरेदी आणी विक्रीच्या किमतीत खूप फरक असतो.
  11. प्रमोटर्स जास्त परिचित किंवा प्रसिद्ध किंवा तज्ञ नसतात.

नेहेमी शेअरमार्केटमध्ये एक तत्व आपण पाळत असतो. शेअर्सचे मूल्य बघावं त्याची किंमत बघू नये.परंतु जेव्हा तुम्ही पेनी stocksमध्येच व्यवहार करत आहांत तेव्हां मूल्य हा मुद्दा गौण ठरतो. आणी शेअर्सची किंमत हाच मुख्य मुद्दा ठरतो. या शेअर्सचे मूल्य शोधूनही सापडत नाही. पेनी stocksमधील ट्रेडिंग म्हणजे लॉटरीचे तिकीट घेण्यासारखे आहे. एखाद्याला बम्पर लॉटरी लागते त्याचवेळी बाकीच्या लोकांचे पैसे बुडतात. म्हणजेच पेनी शेअर्सच्या ट्रेडिंगमध्ये मोठ्या प्रमाणावर फायदा होऊ शकतो पण मोठ्या प्रमाणावर तोटाही होऊ शकतो. या शेअर्सची किंमत Rs १० पेक्षा कमी असल्याने मोठ्या प्रमाणावर खरेदी करता येतात. हेच या शेअर्सचे आकर्षण होय. दोनतीन रुपयांचा शेअर पडून पडून किती पडणार असा विचार करून या भूलभुलैयामध्ये लोक अडकतात. पण जेव्हां या कंपन्या डीलीस्ट होतात तेव्हा तेलही गेले तूपही गेले हाती धुपाटणे आले अशी किरकोळ गुंतवणूकदाराची अवस्था होते. Rs १०० ला घेतलेल्या शेअरची किंमत Rs २०० व्हायला वेळ लागेल परंतु Rs २ किमतीचा शेअर Rs ४ पटकन होईल आणी आपल्याला १००% फायदा होईल असे वाटून गुंतवणूकदार या मोहजालांत अडकतात. हे शेअर कोणाच्याही खिशाला परवडतात त्यामुळे किरकोळ गुंतवणूकदाराला पेनी stocks हा पैसे मिळवण्याचा सोपा मार्ग आहे असं वाटत.
या शेअर्समध्ये ट्रेडिंग कसे चालते.:-
हे शेअर्स प्रथम खूप मोठ्या प्रमाणावर खरेदी केले जातात. नंतर त्यांत ट्रेडिंग करून त्या शेअर्समध्ये कृत्रिमरीत्या volume तयार केले जातं. यालाच ‘momentum’ असे म्हणतात. इमेल वरून, फोनवरून, वर्तमानपत्रातून, दूरदर्शनवरून, smsद्वारा, विश्लेषकामार्फत आणी तोंडी या शेअर्सविषयी बातम्या पसरवल्या जातात. किरकोळ गुंतवणूकदार या मोहजालांत फसतात. खरेदी वाढल्यामुळे शेअरची किंमत वाढते. फायदा दिसू लागताच ज्या लोकानी मोठ्या प्रमाणावर खरेदी केलेली असते ते लोक शेअर्स विकून टाकतात. या ट्रेडिंगच्या पद्धतीला pump and dump असेही म्हणतात. किरकोळ गुंतवणूकदाराना मात्र शेअर्स विकण्याची संधी मिळत नाही. कितीही धोके समजावून दिले तरीही, कितीही सुचना आणी वार्निंग दिल्या तरीही गुंतवणूकदार या शेअर्सकडे आकर्षित होतात. जर तुम्हालाहि अशा शेअर्समध्ये ट्रेड करण्याची तीव्र इच्छा झाली तर निदान पुढील गोष्टींकडे लक्ष द्यावे

  1. रिस्क रिवार्ड रेशियो पहावा
  2. गुंतवणुकीचे प्रमाण कमी ठेवावे.
  3. या शेअर्सच्या बाबतीत विश्वासार्ह माहिती मिळणे कठीण असते म्हणून काळजीपूर्वक निर्णय घ्यावा.
  4. हे शेअर्स बहुधा प्रमोटर्सजवळच असतात. त्यांना ते शेअर्स विकायचे असतात. त्यामुळे तुम्ही जेव्हा शेअर्स विकायला जाता तेव्हा खरेदी करणारे मिळणे कठीण जाते.म्हणून ट्रेडेड volume बघावेत.
  5. ऑफिसमधल्या बातम्या, मित्रांचा सल्ला, दूरदर्शन, वर्तमानपत्र यातील टिप्स यावर अवलंबून न राहता स्वतः माहिती मिळवण्याचा प्रयत्न करा.
  6. प्रमोटर्सचा स्टेक जास्त असला पाहिजे.
  7. कंपनीवर कर्ज किती आहे हे पाहा. आणी subsidiaries ची संख्या जास्त असेल तर कॉर्पोरेट गव्हरनन्सचा गोंधळ आहे कां ते पाहा.
  8. diversification चा नियम पेनी stocks च्या बाबतीत लागू होत नाही. त्यामुळे दोन किंवा तीन पेनी stocks मध्ये गुंतवणूक केली तर लक्ष देणे सोपे जाते.
  9. झटपट फायदा घेवून बाहेर पडावे. एक वर्षाच्या आंत विकल्यास कर भरावा लागेल हा विचार करत बसू नये. मिळणाऱ्या फायद्याचे गणित करून ताबडतोब शेअर्स विकून टाकावेत.
  10. या शेअर्समध्ये कधीही average करण्याच्या भानगडीत पडू नये.
  11. कोणावरही विश्वास ठेवू नये.
  12. ‘HIGH VOLUME’ असणारे पेनी stocks शोधा. एका दिवसाचे VOLUME बघण्याऐवजी एक महिन्याचे सरासरी VOLUME बघा.
  13. रात्रीतल्या रात्री कंपनी गुप्त होईल किंवा कंपनीचे डीलीस्टिंग होईल असे वाटल्यास अशा कंपनीच्या पेनी शेअर्स मध्ये गुंतवणूक करू नका.
  14. कंपनीच्या शेअर्सची किंमत RS २५ च्या जवळपास आणी मार्केटकॅप Rs ५०० कोटी असावी.
  15. पेनी शेअर्स झालेल्या कंपन्यांची उत्पादने किंवा सेवा आपल्याला परिचयाच्या असाव्यात.
  16. नियमित stockexchangeवर ट्रेड होणारे पेंनी stocks निवडा.
  17. हे शेअर short करू नका. आणी stoploss ठेवा.
  18. पोर्टफोलिओच्या ५% पेक्षा जास्त रक्कम या प्रकारच्या शेअर्स मध्ये गुंतवू नका.
  19.  यश मिळाले, फायदा झाला म्हणून पुन्हा पुन्हा त्या शेअर्समध्ये आंधळेपणाने ट्रेड करू नका.

पेनी stocks ची निवड कशी कराल :-
शेअरमार्केटमध्ये multibagger शेअर्स असतात असे लोकांनी ऐकलेले असते.तीन रुपये किंमतीचा शेअरही तीनशे रुपयाचा झालेल्याची उदाहरणे आहेत. यासाठी चोखंदळपणा आवश्यक आहे. कोणाकडून जर टीप मिळाली तर त्या बातमीची शहानिशा करा. कांरणे शोधा. शक्यतो कंपनी TURNAROUND होते कां ( तोट्यातून फायद्यामध्ये येते कां) कंपनीकडे असणारी मालमत्ता (जमीन, stocks, मशिनरी, तंत्रज्ञान, brand value) किती आहे ते पहा किंवा कोणी ती कंपनी विकत घेण्यास उत्सुक आहे कां याचा मागोवा घ्या.कंपनी नवीन उत्पादन मार्केटमध्ये आणते आहे कां ? कंपनीचा मार्केटशेअर वाढला आहे कां ? कंपनीने व्यवस्थापनामध्ये काही चांगले बदल केले आहेत कां ? कंपनीने कर्जफेड करायला सुरुवात केली आहे कां ? कंपनीच्या दृष्टीने कायदेकानुमध्ये अनुकूल बदल झाला आहे कां ? हे पहा. या कंपनीचा शेअर पेनी शेअर का झाला याची कांरणे शोधा. आणी कंपनी तोट्यांत जाण्यासाठी जबाबदार असणारी कारणे व्यवस्थापनाच्या हाताबाहेरची होती कां ते पहा. समजा कंपनीचे कामकाज जेथे चालते तो प्रदेश मायनिंग ban मध्ये आल्यामुळे कंपनीला तोटा झाला. आणी नंतर कायदे कानू बदलल्यामुळे मायनिंगला परवानगी मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली किंवा उत्तराखंडमधील पुरासारखी नैसर्गिक आपत्ती आल्यास तोटा झाला व त्यातून कंपनी सावरू लागली आहे.
अशी काही उदाहरणे आपल्याला सांगतां येतील. ज्या मोठ्या मोठ्या कंपन्याचे शेअर्स परिस्थिती त्यांच्या हाताबाहेर गेल्यामुळे पेनी stock झाल्या. उदा:- हिंदुस्थान CONSTUCTION,, रेणुका सुगर, जे पी असोसिएट, DLF SUZLON, UNITECH या कंपन्याच्या शेअर्सचा भाव कधीकाळी Rs १००० च्या आसपास होता हे सांगूनही विश्वास बसणार नाही. त्याविरुद्ध अशोक LEYLAND, मार्कसन फार्मा, क्वालिटी डेअरी या कंपन्यांचे शेअर्स अनुक्रमे Rs १२, ४, १२ अशा भावाला मिळत होते. त्यांची किंमत आता तीन आकडी झाली आहे.
बुल रन मध्ये अशा पेनी stocksचे पेव फुटलेले असते. कारण पेनी शेअरचे नशिब हे मार्केटमधील हालचालींवरच अवलंबून असते. अशा कंपन्यांची public scrutiny होत नाही, सेफ्टी कुशन कोणतेही नसते आणी मिनिमम standards ही नसतात . त्यामुळे ज्याला आगत असेल त्यानेच स्वागत केले पाहिजे.दक्षता घेतली पाहिजे.
म्हणजेच काय तर पेनी stocks चा रस्ता खाचखळगे असलेला, नागमोडी वळणांचा आहे त्यामुळे त्यावर जपूनच चालावे हे योग्य. चांगल्या आर्थिक आरोग्यासाठी काही पथ्य पाळावे लागते.
पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा

भाग ३६ – चक्रव्यूह डेट्रेडचा आणि अभिमन्यू आपला !!!

आपण डेट्रेडच्या चक्रव्युहात शिरलो आहोत. गुंता सोडवण्याचा प्रयत्न करीत आहोत. तसा हा चक्रव्यूह तितकासा कठीण नाही बाहेर पडायला. हे ज्ञान फ़क़्त अर्जुनालाच माहित आहे असं काही नाही. आपल्याला पण ते कळू शकतं कारण शेअरमार्केटच्या व्यवहारात पारदर्शकता आहे. प्रत्येक व्यवहार लेखी होतो. अगदी डेट्रेड सुद्धा ! कोणत्याही व्यवहाराचं बील मिळ्तं. हे बील computerised असतं .तुमची प्रत्येक शंका त्यामुळे दूर होते. मग आता असं करूया कि मी केलेल्या डेट्रेडची बिलं बघूया आणि पडूया या चक्रव्यूहातून बाहेर !!
बिलामध्ये खालीलप्रमाणे निरनिराळ्या प्रकारची माहिती असते  :     

  1. ऑर्डर नंबर
  2. तुम्ही ऑर्डर दिलेली वेळ
  3. तुमचा ट्रेड झाला असेल तर त्याचा ट्रेड नंबर
  4. ट्रेड झालेल्याची वेळ
  5. शेअरचे किंवा सिक्यूरिटीचे नाव
  6. खरेदी किंवा विक्री झाली
  7. खरेदी केलेल्या शेअर्सची संख्या
  8. विक्री केलेल्या शेअर्सची संख्या
  9. शेअरचा भाव ( जो टिकरवर दाखवला जातो.)
  10. शेअर्सची संख्या गुणिले gross दर प्रत्येक शेअरचा = gross total
  11. दलाली (total  खरेदी किंवा विक्रीच्या किमतीवर)
  12. खरेदीचा gross  भाव अधिक दलाली किंवा विक्रीचा gross भाव वजा दलाली (प्रत्येक शेअरसाठी)
  13. खरेदीचा gross  भाव अधिक दलाली गुणीले खरेदी केलेल्या शेअर्सची संख्या किंवा विकीचा gross भाव वजा दलाली गुणिले विकलेल्या शेअर्सची संख्या
  14. सेवा कर
  15. Security Transaction Tax

याशिवाय खालीलप्रमाणे वेगवेगळे charges आकारले जातात.

  1. Security turnover tax
  2. stamp charges
  3. T. O. CHARGES

आधी सांगितल तसं, डेट्रेड दोन प्रकारे करता येतो. आधी विकत घ्या नंतर विका किंवा आधी विका आणि नंतर विकत घ्या. आपण प्रत्येक प्रकारच्या डेट्रेडचं एक एक उदाहरण बघू म्हणजे तुम्हाला मी नक्की काय सांगतीये ते कळेल.
उदाहरण १ – आधी विकत घ्या नंतर विका

Day Trade example

Click on the image to enlarge


बील  क्रमांक १ मध्ये मी ‘BHEL’ कंपनीचे १० शेअर्स प्रत्येकी रुपये २१८२ प्रमाणे खरेदी केले याची एकूण खरेदी किमत रुपये २१८२० झालेली दाखवली आहे .१० शेअर्सला एकूण रुपये ८.७० दलाली आकारली आहे (म्हणजेच प्रत्येक शेअरला ८७ पैसे दलाली ) त्यामुळे मला प्रत्येक शेअरची किमत (दलालीसकट ) रुपये २१८२.८७ एवढी पडली याप्रमाणे १० शेअर्सची दलालीसकट एकूण किमत रुपये २१८२८.७० झाली .
हे शेअर्स मी त्याच दिवशी  प्रत्येक शेअर रुपये २२०५ या दराने विकले .विक्रीची एकंदर किमत रुपये २२०५० झाली या रकमेवर रुपये ११ दलाली आकारली गेली. (प्रत्येक शेअरला रुपये १.१० या दराने ) प्रत्येक शेअरच्या किमतीमधून दलाली वजा केल्यानंतर शेअरचा भाव प्रत्येकी रुपये २२०३.९० झाला .त्यामुळे १० शेअर्सची दलाली वजा जाता विक्रीची किमत रुपये २२०३९.०० झाली.म्हणजेच रुपये २१०.३० फायदा झाला , खरेदी साठी ८९ पैसे व विक्रीच्या दलालीवर  रुपये १.१३ सेवा कर आकारला गेला . T. O. charges  रुपये  १.६५ , S.T.T. रुपये ५ Stamp charges ८८ पैसे या प्रमाणे आकारले गेले .एकंदर फायद्यातून  हे  सर्व charges म्हणजेच रुपये ९.५६ वजा जाता रुपये २००.७४ निव्वळ नफा झाला.
उदाहरण २ – आधी विका नंतर विकत घ्या
Day trade example

Click on the image to enlarge


या  बिलामध्ये प्रथम शेअर्स विकले आणी नंतर खरेदी केले आहेत . विकलेले शेअर्स आपल्याजवळ असले पाहिजेत असे बंधन नसते म्हणूनच याला ‘short’ करणे असे म्हणतात. मी १०  शेअर्स विकण्याची ऑर्डर दिली होती . पण एकदमच १०शेअर्स एकाच लॉट मध्ये जातील/ येतील असे नाही  (६-४, २-८ ५-५ अश्या वेगवेगळ्या लॉटमध्ये तुम्ही खरेदी/ विक्री करू शकता.)
यामध्ये मी titan कंपनीचे १० शेअर्स २६४ रुपये प्रती शेअर या भावाने विकले . दलाली एका शेअरला १२पैसेप्रमाणे आकारली आहे. हे १० शेअर्स (१-९) अशा लॉट मध्ये मिळाले . दलाली वज जाता २४५.८८रुपय भाव या १०शेअर्स साठी मिळाला . एकूण रकम (२४५.८८गुणिले १० ) रुपये २४५८.८० झाली .विक्री साठी १४पैसे सेवा कर  आकारला गेला Security Transaction Tax (STT) 61 पैसे आकारला गेला.
विकलेले १० शेअर्स २४५ रुपये भावाने नंतर खरेदी केले .एकंदर खरेदीची किमत रुपय्र २४५१ झाली प्रत्येक शेअर्सवर १० पैसे दलाली आकारण्यात आली .ती खरेदीच्या किमतीत मिळवून शेअर्स्चा भाव रुपय २४५.१० झाला . यासाटी १२ पैसे सेवा कर आकारला गेला . रुपये ७.८० फायदा झाला . त्यातून १ रुपया STT १०पैसे stamp charges , T. O. charges 16 पैसे व २९ पैसे सेवा कर वजा जाता निव्वळ फायदा रुपये ६.२५ झाला.
आशा अशी आहे कि तुम्हाला वरच्या २ उदाहरणावरून आणि गेल्या २-३ भागांमधून डेट्रेडबद्दल बर्यापैकी माहिती मिळाली असेल. या विषयावर आपण परत बोलूच पण पुढच्या भागात आपल्या मार्केटच्या वाटचालीकडे परत जावूया. भेटूच लवकर..
पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 

भाग २४ – शुभमंगल सावधान !!

“या या MADAM लवकर या! जागा पकडायला लवकर आलेल्या दिसता!! आम्ही सगळयांनी एक ठराव पास केला आहे. तुमची एक जागा सोडूनच इतरांनी बसायचं.” कोणीतरी मी ऑफिसमध्ये आल्या आल्या म्हणालं.
मी म्हटल “बरररररर!! कुठे बसू ते तरी सांगाल की नाही?”
“ती बघा त्या BOLT च्या समोर डाव्या बाजूची भिंतीच्या जवळची जागा तुमची” मागून कुठून तरी आवाज आला. १०-१५ वर्ष झाली पण ऑफिस मधली माझी बसायची जागा अजूनही तीच आहे. कुणीही माझ्या गैरहजेरीत बसलं असेल तरी अजूनही मी आले की उठतात.
“आज आम्हाला पार्टी हवी.” अजून एक आवाज कुठूनतरी आला
“ देवू कि , अरे पण पार्टी  कशाबद्दल ?”
“ तुम्ही ओळखा पाहू.”
“माझा ट्रेडिंग अकौंट नंबर आला की  तुमच्यापैकी कोणाचं लग्न ठरलं?”.
“आईला MADAM अगदी बरोबर!. अहो अविनाशच लग्न ठरल कि”
“अरे मग पार्टी त्याने द्यायला पाहिजे ना?”.
“अहो MADAM तुमचा ट्रेडिंग अकौंट नंबर आलाय ना, म्हणून तुम्ही पार्टी द्यायची हो!!. तुम्हाला घरी तस पत्रही येईल . आता या नंबरवर तुम्ही शेअरचा व्यवहार करायचा. MADAM आता प्रोसीजर संपली. आता व्यवसाय करण्यासाठी तुम्हाला मार्केटचे दरवाजे उघडले आहेत.”
अविनाश म्हणाला
“MADAM सेवींग अकौंट उघडला, DEMAT अकौंट उघडला. INSTRUCTION SLIP बुक मिळालं. आता वाट कसली पहावयाची द्या बार उडवून आणि करा सुरुवात. शुभ मंगल सावधान होऊन जावू द्या!! सर्वजण अक्षता  टाकायला आहेतच.” ते एकूण अख्या ऑफिसमध्ये हशा पिकला
मी म्हटलं “ अरे बाबा शुभ आणी मंगल होण्यासाठी आधी सावधान व्हाव लागतं !! तुझ लग्न ठरलय ना? मग कळेलच तुला लवकर !!”. ऑफिस मधला हशा अजूनच वाढला
“बर… आता मला अजून काय करायला लागणार?” काकांकडे बघत मी विचारल
“ काहीहि नाही !!” काका म्हणाले
“आता प्रत्यक्ष मैदानात  उतरायचं !! खरेदीची विक्रीची ओर्डर टाकायची आणी फायदा कमवायचा…  यशस्वी व्हा, इतकच!! काही अडचण आल्यास मी मदत करीनच . हे ऑफिस तुमचचं समजा.” तो दिवस आहे आणि आजचा दिवस आहे, काकांचा शब्द अजूनही तीतीकच खरा आहे. काका आणि माझे ऑफिस मधले सहकारी यांच्या मदतीशिवाय मी काही मार्केटमध्ये टिकू शकले नसते इतकं नक्की !!
माझ्या डोक्यात परत चक्कर चालू !! ही ओर्डर टाकायची कशी?? हॉटेलमध्ये मेनू बघून देतो तशी की गस संपल्यावर नवीन सिलेंडरची देतो तशी? SCOOTER बुक करतो तशी की साधं वाण्याचं सामान ओर्डर  फोन करून सांगतो तशी? का बुट्टेदार पैठणीची ओर्डर द्यावी तशी.
हे सगळं घरी बसून तर कळणार नव्हतं!! ऑफिसमध्ये बसूनच ते समजून घ्यायचं होतं. त्यावरून माझ्या साठी मला स्वत:चे असे मार्केटचे नियम ठरवायचं होते.
“काका एक फोन करू कां ?”
“हो करा की त्यात काय विचारावयाचे” .
यजमानांना फोन करून सांगितलं की ट्रेडिंग अकौंट नंबर मिळाला एकदाचा!!. हे कळल्यावर त्यांनीही सुस्कारा सोडला. मला म्हणाले “आता तू आणी तुझं मार्केट, घाला गोंधळ”.
खरेदी करण्याचा प्रश्नच नव्हता. कारण पैसेच नव्हते. ४-८ दिवस मार्केटमध्ये बसले असताना ते इतरांना बोलताना ऐकलं होतं की दुसरे दिवशी खरेदीच्या रकमेचा चेक द्यावा लागतो. सगळे व्यवहार चेकनेच होतात. म्हणजेच वाण्याचे जसे महिनाअखेर पैसे देतो किंवा दुधवाल्याचं बिल, पेपरचं  बिल  महिनाअखेर देतो असं मार्केटमध्ये चालत नव्हतं. त्यामुळे शेअर उधारीने खरेदी करण्याचा प्रश्न मिटलेला होता. माल विकूनच पैसे उभे करावयाचे होते. रद्दीतूनच मला माझा मार्केटचा व्यवसाय उभा करायचा होता हे पूर्वी ठरवलं होतं त्यावर पुन्हा एकदा शिक्कामोर्तब झाले.
ओर्डर कशी टाकायची ते आता पुढच्या भागात बघू !!
पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 

भाग २२ – गुढी उभारा मार्केटची आणि काळजी घ्या या १० गोष्टींची

This is a picture of the Gudi that is raised o...
आज गुढीपाडवा! साडेतीन मुहूर्तापैकी एक!! माझ्या आयुष्यातला फारच महत्वाचा दिवस. दहा वर्षापूर्वी गुढीपाडव्याला मला माझा trading account नंबर मिळाला आणि माझं सगळं आयुष्य बदलून  गेलं. गेल्या दहा वर्षात शेअरबाजारातील प्रवासात मला अनेक अनुभवातून जावं लागलं आणि बरंच शिकता आलं. काही गुरुमंत्र मिळाले, आजच्या या मुहूर्तावर मी तेच तुम्हाला देणार आहे. चला तर मग सुरु करूया
1.       अंथरूण पाहून पाय पसरा
आपल्याजवळ असणारे भांडवल, फायदा मिळेपर्यंत थांबण्याची तयारी, तोटा सहन करण्याची ताकत याचा अंदाज घेवूनच शेअर खरेदी करा म्हणजे अंथरुणाबाहेर पाउल कधी जाणार नाही.
2.       ऐका जनाचे, करा मनाचे
ब्रोकेरच्या ऑफिसमध्ये, वर्तमानपत्रात, नियतकालिकात, टी .वी . च्या विविध channelवरून येणारे सल्ले अभिप्राय व शिफारशी अवश्य वाचा. पण त्या वाचून आपण आपल्या अभ्यासावर आधारित निर्णय घ्या
3.       प्रयत्नांती परमेश्वर
सतत माहिती मिळवा. आळस करू नका .शेअर किमत वाढत असेल किंवा कमी होत असेल तर त्याची कारण शोधा .त्यामुळे खरेदीविक्रीचा सौदा योग्य होऊन फायद्याचा परमेश्वर भेटेल.
4.       नवरा मरो नवरी मरो, दक्षिणेशी मतलब
खरेदी किवा विक्रीचा कोणताही सौदा तुम्हाला फायदेशीर असेल तरच करा. अनावश्यक सौदेबाजी टाळा.
5.       धीर धरी रे धीरापोटी, फळे असती रसाळ गोमटी
मार्केट पडत असेल किवा वाढत असेल तरी धीरानं निर्णय घ्या त्यामुळे कमीतकमी किमतीला खरेदी आणि जास्तीत जास्त किमतीला विक्री होऊन जास्तीत जास्त फायदा होईल .
6.       तिने घातली सरी म्हणून तुम्ही नका घालू दोरी
कोणताही मुद्दा प्रतिष्ठेचा बनवू नका. अंधानुकरण करू नका. कोणाशीही स्पर्धा किवा बरोबरी करू नका. स्वता:ला पचेल, रुचेल आणि झेपेल तितकच करा.
7.       थांबातर संपाल  
मार्केटचा व्यासंग सतत आणि पुरेसा हवा. त्यात खंड पडल्यास मार्केट तुम्हाला दूर फेकून पुढे निघून  जातं. येथे विलंब घातक ठरतो.
8.       हुरळली मेंढी आणि लागली लांडग्याच्या मागे
अफवांवर विश्वास ठेवू नका आणि वावटळीप्रमाणे येणाऱ्या बातम्यांच्या मोहजालात फसू नका.
9.       कशासाठी? पैश्यासाठी!! फायद्याच्या गोष्टीसाठी !! शेअरच्या खरेदीविक्रीसाठी !!
शेअर मार्केटमध्ये भावना, आवड, हेवादावा या गोष्टींना स्थान नाही. फायदा मिळवून देणारा शेअर चांगला आणि ठेवण्यास योग्य. नाव सोनुबाई आणि हाती कथलाचा वाळा असे शेअर्स घेवू नका.
10.   अति तेथे माती
आपल्याला किती फायदा हवा हे शेअर्स खरेदी करण्यापूर्वीच ठरवा. अमर्याद फायद्याची वाट बघत बसाल तर नुकसान होण्याची शक्यता वाढेल.
हे मंत्र मी चांगलेच गिरवले. त्यातून माझ्या शेअरमार्केट ची गुढी दिमाखात उभी राहिली आहे. कशी ते सविस्तर सांगेनच पण ते पुढच्या भागात.पण इतकं मात्र नक्की कि हे मंत्र तुम्ही लक्षात ठेवलेत आणी आचरलेत तर तुम्हालाही यश मिळेल.
गुढीपाडव्याला संकल्प करा आणि नियमानुसार आचरण करा. लक्ष्मी नक्कीच प्रसन्न होईल. तुमचा दिवाळीचा पाडवा आनंदाने साजरा होईल .देव तुम्हाला “अनंत हस्ते कमलावरांनी देता, किती घेशील दो करांनी” असे भरभरून देईल आणि तुमच्या आयुष्यात प्रसन्नता ओसंडून वाहील !!
पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा 

भाग २१ – उघडले स्वर्गाचे (मार्केटचे) चे दार !!

English: Phiroze Jeejeebhoy Towers which house...

English: Phiroze Jeejeebhoy Towers which houses the Bombay Stock Exchange (Photo credit: Wikipedia)


मार्केट केव्हा उघडतं व कसं उघडतं या गोष्टीची उत्सुकता शिगेला पोहोचली होती. एका प्रश्नाचं उत्तर मी CNBC वरून शोधलं. स्क्रीनवर ‘उलटी गिनती’ चालू होती. खालच्या बाजूच्या चौकोनात किती वाजले हे दाखवत होते. वाजले होते ९-३० व मार्केट उघडण्यास ३० मिनिटे शिल्लक होती. त्यावरून मार्केट १० वाजता उघडतं हे कळलं. हल्ली मार्केट ९-१५ ला उघडतं. ९.०० ते ९.१५ या वेळेत प्री-ओपनिंग (एस. एस. सी ची जशी पूर्व परीक्षा असते तसा) प्रकार सुरु झाला आहे.
आता उरलासुरला प्रश्न मार्केट कसं उघडतं याचा. माझ्या मनात अनेक विचार आले. उत्सुकता शिगेला पोहोचली.
मार्केट कसं उघडत असेल??
शाळेसारखे कि काय घंटा वाजणार , प्रार्थना होणार, नंतर शाळा सुरु होणार??
कि भाजी मंडईप्रमाणे? विकणाऱ्या बायका पुरुष माल घेवून येणार, पाणी शिंपून तयारी करणार, खरेदी करणारे भाव विचारून घासाघीस करणार, भाव पटला नाही तर पुढे निघून जाणार?
कि दुकान उघडतं त्याप्रमाणे विश्वासू कामगार कुलूप काढणार, शटर उघडणार, साफसफाई झाल्यावर सुरु??
किवा हिरवा सिग्नल दिसल्यावर गाडी येते त्याप्रमाणे काहीच कळत नव्हतं!!
मी आमच्या घरमालक आजीना (आम्ही त्यांना ताई असे म्हणतो.) नमस्कार करायला गेले. त्यांनी हातावर साखर दिली. म्हणाल्या
” यशस्वी हो!. मी मुंबई सगळी पालथी घातली आहे. दलाल स्ट्रीट म्हणून भाग आहे तीथे BSE मध्ये शेअर्सची ओरडून ओरडून लीलावासारखीच खरेदी विक्री चालते. लंब्या चौड्या वहीत बघून काहीतरी सांगत असत. तसचं आहे का हल्ली?”
‘मला पण माहित नाही, बघते’ असे सांगून मी निघाले.
ऑफिसमध्ये पोहोचले. काका आले होते. त्यांना म्हणाले
“आज मी मुद्दाम वेळात वेळ काढून मार्केट कसं उघडतं हे बघायला आलीये. कसं हो उघडतं मार्केट.?
काका म्हणाले
” मार्केट म्हणजे क्रिकेटची match बघा. सामन्याला जशी सुरुवात होते तशीच मार्केटची सुरुवात होते. आधी  ग्राउंड कसं आहे; बॉल वळेल कि नाही; कोणत्या बोलरची बोलिंग चालेल ह्या सगळ्याची चर्चा होते.  नंतर पंच येतात,नाणेफेक होते. मग BAT हलवत फलंदाज येतात आणी पहिला बॉल टाकला जातो. फ़क़्त मार्केटचं pitch वेगळ आणि match पण वेगळी. पण सगळं मीच सांगितल तर तुम्हाला काय मजा येणार? बसा  आणी प्रत्यक्ष बघा मार्केट कसं उघडतं ते”
ऑफिसमधल्या लोंकाचे रोजचेच रुटीन चालूच होतं . अविनाश म्हणाला
” तुम्हाला काही समजत नसेल तर मला विचारा. तुमची सुरुवात आहे म्हणून तुम्ही गोंधळला आहात. अहो तिसरी चौथी शिकलेली माणसे सुद्धा व्यवस्थित ट्रेडिंग करतात.”
डोळे व कान उघडे ठेवून मी लक्ष देवू लागले . लोक लगबगीने येत होते. वेगवेगळ्या शेअर्सच्या खरेदी विक्रीच्या ओर्डेर्स त्यांना हव्या असलेल्या भावाला देत होते.  एका BOLT वर अविनाश आणि दुसरया BOLT वर अमित काम करत होता.
आपण स्कूटरसाठी, कारसाठी order नोंदवतो तेव्हा आपल्याला त्याची नोंद मिळते. पण इथे सगळं  computerवरच होते. नाव आडनावाची गरज नव्हती. प्रत्येकजण आपला ट्रेडिंग अकौंट नंबर सांगत होता. इथे ट्रेड पूर्ण होण्याआधी आपल्याला order बदलत येते असही कळलं. शेअर्सची संख्या, भाव बदलाता येतो किवा ओर्देर पूर्णपणे रद्द करता येते हे हि लक्ष्यात आलं.
“शेअरमार्केटमध्येच आपण आपल्याला हव्या त्या भावाला खरेदी किवा विक्री करू शकतो असेच आहे का रे अविनाश?”
तो म्हणाला “तो भाव स्क्रीनवर दिसायला हवा ना ! अहो थांबा दोन सेकंदात मार्केट चालू होईल.”
बर ते जावू द्या! दोन सेकंद जातात न जातात तोच घंटा वाजली . मला खूप  मजा वाटली. खरोखरीच आपल्याला घंटा ऐकु येते तशीच . माझ्या देवाच्या मंदिराचे  दार उघडले असेच म्हणावे लागेल . मार्केट उघड्ण्याआधीच्या screenवरच्या स्थिर किमती हळू लागल्या. शेअर्सचे भाव बदलू लागले. संगणकावर तळाला एक पट्टी फिरू लागली . ज्यांच्या ज्यांच्या ओर्डरस पूर्ण झाल्या त्यांचे नंबर त्यापुढे खरेदी असेल तर निळ्या रंगात व विक्री असेल तर लाल रंगात दिसू लागले.  अविनाश व अमित हजर असलेल्या  माणसाना सांगू लागले आणि जे हजर नव्हते त्यांना फोनवरून सांगू लागले.प्रत्येकाच्या ओर्डरच्या निकालाविषयी ! त्या दिवशी मार्केट तेजीत होते BSE व NSE चे निर्देशांक सतत वाढत होते. या निर्देशांकाविषयी पुढच्या भागात सांगते.
काका म्हणाले ” Madam तुमचा पायगुण चांगला आहे. गेला आठवडाभर मार्केट मंदीत होते. असेच मार्केट तेजीत राहणार असेल तर आम्ही तुम्हाला पुढे बसायला जागा देवू. ”
अविनाश म्हणाला ‘आता बोलताना तुम्ही बसल्या आहांत हे लक्ष्यात ठेवूनच बोलायला लागणार.’
मी  थोड्याश्या रागातच म्हणाले “असे का म्हणता हो मी तुमचं काय घोडं मारलय?.”
“अहो तसे नाही madam आता काय तुमच्यासमोर शिव्या देवून बोलणार कि काय 🙂 ? चला ते सगळं नंतर बघू. बोलता बोलता लक्ष राहिलं नाही तर घाटा होईल.”
मीसुद्धा माझे शेअर्स  स्क्रीनवर पुढे आणून घेतले. माझा ट्रेडिंग अकौंट नंबर आला नव्हता त्यामुळे फ़क़्त  निरीक्षणच! पण एक गोष्ट मात्र नक्की झाली . माझ्या नवीन नोकरीची वेळ ठरली ती म्हणजे सकाळी १० ते दुपारी ३-३०:) . शनिवार रविवार सुट्टी कारण त्या दिवशी मार्केट बंद असेत. आता आपली भेट पुढील भागात.
पुढील भाग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा